Hemolyse

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Hemolyse (hemo = van het bloed, lysis = uit elkaar vallen, losmaken) is een term uit de geneeskunde voor het verschijnsel dat rode bloedcellen in het lichaam uit elkaar vallen. Vooral als dit in sterkere mate gebeurt dan normaal, waardoor de inhoud ervan, die voornamelijk uit hemoglobine bestaat, in de vrije bloedbaan vrijkomt. In eerste instantie wordt het vrijkomend hemoglobine gebonden aan haptoglobine, om door het lichaam te worden hergebruikt. Als er niet voldoende haptoglobine meer over is, bindt hemoglobine ook aan andere bloedeiwitten, en wordt het door de nieren uitgescheiden (hemoglobinurie), met verkleuring van de urine als gevolg. Een verlaagde hoeveelheid haptoglobine in het bloed is dus een aanwijzing voor hemolyse. Door het verhoogde aanbod van hemoglobine aan het afbraaksysteem in de lever, kan er ook een lichte vorm van geelzucht optreden. Verder kan er bij sterke hemolyse bloedarmoede optreden, en bij zeer sterke, plotselinge hemolyse (b.v. bij een foutieve bloedtransfusie) met een niet-verenigbare bloedgroep ernstig algemeen ziekzijn tot overlijden toe.

Er zijn veel mogelijke oorzaken, variërend van erfelijke afwijkingen aan de rode bloedcellen zelf (sferocytose, ovalocytose, sikkelcelziekte) tot mechanische (marshemoglobinurie) of immunologische (b.v. auto-immuun hemolytische anemie) oorzaken. Er zijn ook medicijnen die hemolyse kunnen geven, zoals dapson.

Vergiften die rode bloedlichaampjes afbreken worden hemotoxinen genoemd, men vindt ze in de dierenwereld, zoals bij een aantal slangen en sommige geleedpotigen. Een andere groep vaak voorkomende toxinen in de dierenwereld zijn neurotoxinen, deze tasten het zenuwstelsel aan.

Hemolyse wordt in de medische microbiologie in andere zin gebruikt voor het fenomeen van het afbreken van bloedlichaampjes in een voedingsbodem met bloedagar door daarop groeiende micro-organismen. Zo veroorzaken streptokokken hemolyse van schapenbloedagar; klassiek wordt deze onderverdeeld in alpha, beta en gamma-hemolyse. Alphahemolyse leidt tot een vergroening van de hof rond een bacteriekolonie zoals bij vergroenende streptokokken. Betahemolyse leidt tot een heldere hof rond een bacteriekolonie (zoals bij Streptococcus pyogenes. Gammahemolyse wordt gebruikt voor afwezige hemolyse.