Herodotus

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Beeld van Herodotus, Romeinse kopie van een Grieks origineel uit de 4e eeuw v.Chr.

Herodotus of Herodotos (Grieks: Ἡρόδοτος, Hēródotos) van Halicarnassus (Halicarnassus, ca. 485 v.Chr. - Thurii, tussen 425/420 v.Chr.), was een Grieks historicus die in het westen beschouwd wordt als de vader van de geschiedschrijving. Hij is vooral bekend door zijn werk De Historiën.

Herodotus stamde waarschijnlijk uit een intellectueel milieu, want hij bleek te beschikken over een brede en diepgaande kennis van alle bestaande literatuur uit zijn tijd.

Reizen[bewerken]

Wegens persoonlijke politieke problemen week Herodotus op jonge leeftijd uit naar het Griekse eiland Samos. In de jaren die daarop volgden maakte hij een reeks studiereizen door de toenmalig bekende wereld (onder andere Griekenland zelf, Klein-Azië, Opper-Egypte, Noord-Afrika, delen van het Midden-Oosten, het huidige Oekraïne en de Krim en delen van West-Europa). Op die manier vergaarde hij een in zijn tijd zeldzaam brede kennis van de wereld.

Rond zijn veertigste levensjaar vestigde hij zich te Athene (omstreeks 445 v.Chr.) waar hij openbare lezingen hield uit zijn reisverslagen. Zo werd hij opgenomen in de kring van vooraanstaande intellectuelen rond de staatsman Pericles. Daartoe behoorde onder andere ook zijn vriend, de tragedieschrijver Sophocles.

Na enkele jaren vertrok hij naar de Pan-Helleense kolonie Thurii in Zuid-Italië, waar hij zich definitief vestigde. Hij maakte af en toe nog reizen door Sicilië en Italië en voltooide zijn levenswerk, de Historiën (oorspronkelijke titel Ἱστορίης ἀπόδεξις, wat zoveel betekent als Verslag van mijn onderzoek).

Hij overleed in Thurii en werd daar omstreeks 426 v.Chr. begraven.

Historiën[bewerken]

Reconstructie van de Oecumene, de 'bewoonde wereld' van Herodotus circa 450 v.Chr.
Nuvola single chevron right.svg Zie Historiën voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Herodotus wordt de vader van de geschiedschrijving genoemd, omwille van zijn werk Historiën, een omvangrijke bundeling van boeken, die het midden houdt tussen de memoires van een reiziger en de duidelijke poging van een geschiedkundige avant la lettre om objectief aan geschiedschrijving te doen. Hij beschrijft hierin de Perzische Oorlogen, maar maakt ook vele zijsprongen naar andere (geschiedkundige, mythologische, godsdienstige en etnografische) onderwerpen. Vóór Herodotus waren er al wel de logografen, met Hecataeus als een van de belangrijkste, maar zij spitsten zich vooral toe op zaken als geografie en antropologie. Herodotus heeft wel veel geput uit de werken van deze schrijvers.

De Historiën zijn het oudste omvangrijke werk in Grieks proza dat bewaard is gebleven (en dus van de gehele Westerse literatuur). Het vertoont verschillende epische kenmerken als anekdoten en novellen. Tijdens de Hellenistische periode werden door grammatici de "Historiën" in 9 boeken, naar "de 9 Muzen" genaamd, ingedeeld. Zo is bijvoorbeeld boek 2 voor een groot stuk toegespitst naar Egypte.

De Historiën werden in 1968 in het Nederlands vertaald door Onno Damsté en in 1995 door Hein van Dolen. De laatste vertaler koos ervoor het spreektaalkarakter van de tekst te benadrukken.

Herodotus' eigenlijke onderwerp is de geschiedenis van de gewelddadige confrontatie tussen Oost en West, tussen "barbaroi" en Grieken, die zijn voorlopig hoogtepunt beleefde in de Perzische Oorlogen. Als beginpunt van dat conflict beschouwde Herodotus de Lydische koning Croesus (ca. 595 - 546 v.Chr.), de eerste die volgens hem begonnen was met onrechtmatige daden tegenover de Grieken.

Verdiensten[bewerken]

  • Een grote vooruitgang tegenover zijn voorgangers in een dubbel opzicht:
    1. Hij deed als eerste aan wereldgeschiedenis.
    2. Hij maakte een scheiding tussen de mythische geschiedenis en de 'menselijke tijd' en behandelde alleen deze laatste.
  • Hij streefde actief naar de historische waarheid.
  • In zijn werk vindt men de beginselen van historische kritiek terug.
  • Grondige heuristiek, vooral door consultatie van ooggetuigen en mensen die er iets van af wisten. Zijn voornaamste bron was de mondelinge traditie, al heeft hij ook wel eens gebruik gemaakt van archeologisch materiaal en opschriften.
  • Er is een aanvang van de filosofie van de geschiedenis: hij wilde de oorzaken van de gebeurtenissen zoeken en vinden, hij wilde de feiten verklaren; dit in tegenstelling tot de logografen die enkel een "droge" beschrijving van de feiten gaven.
  • Hij had - ondanks zijn sterke patriottisme - grote aandacht voor de verdiensten van de barbaren. Vandaar kwam ook zijn bijnaam φιλοβαρβαρος (filobarbaros; barbarenvriend).

Aan zijn verdiensten deden afbreuk:

  • Hij bleek zeer lichtgelovig (hij hechtte belang aan dromen, wonderen en orakels).
  • Hij had onvoldoende scherpe kritiek (vermenging van feiten en legenden).
  • Herodotus had nog niet ingezien dat een exacte chronologie de basis van de geschiedschrijving moet zijn. Bepaalde details werden ondergeschikt gemaakt aan het centrale thema: de oorzaak van het conflict tussen het westen en het oosten. Herodotus verzint bovendien zo nu en dan anekdotes om iemands karakter in de verf te zetten en zo zijn eigen theorie te staven (vb.: de ontmoeting tussen Croesus en Solon: aantonen van Croesus' hoogmoed en Solons wijsheid).
Wikisource NL Meer bronnen die bij deze auteur horen, kan men vinden op de pagina Herodotos op de Nederlandstalige Wikisource.