Perzische Oorlogen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De Perzische Oorlogen zijn twee oorlogen tussen de Perzen en de Griekse stadstaten, in de 5e eeuw v.Chr.. Deze oorlogen spelen nog altijd een rol in het Griekse nationale en in het Europese bewustzijn, want destijds bereikten de stadstaten een mate van samenwerking die ervoor en erna nooit vertoond is. Zij vormden nog geen Griekse natie maar waren elkaars traditionele rivalen.

De beschrijving van deze oorlogen door Herodotus wordt ook wel beschouwd als het begin van de geschiedschrijving. Eerdere beschrijvingen van oorlogen in de Klassieke Oudheid, zoals die in de Ilias, hadden nog een sterk mythisch karakter. Er is enige discussie mogelijk over wanneer deze oorlogen begonnen, maar gewoonlijk worden als beginjaar 490 v.Chr. en als eindjaar 479 v.Chr. aangehouden.
In dit conflict kwamen twee erg verschillende partijen tegenover elkaar te staan. Aan de ene kant de Griekse wereld, een verzameling van verspreide en zelfstandig opererende, betrekkelijk kleine poleis (stadstaten), waarvan Athene zelfs een democratische bestuursvorm had. Aan de andere kant het uitgestrekte, sterk centralistisch bestuurde Perzische Rijk, waarin autocratische de Perzische koningen met harde hand de veroverde gebieden onder controle hielden. Aan de ene kant de kleine landlegers van de Griekse poleis, gerecruteerd uit de eigen burgers, aan de andere kant het immense leger van de Perzen, een heel heterogene verzameling troepen geleverd door de veroverde volkeren. Athene had de grootste marine, die het op moest nemen tegen de Perzische vloot, die als hoofdtaak de logistieke ondersteuning van het Perzische leger had.

Eerste Perzische Oorlog[bewerken]

Er zijn meerdere data aan te geven als het begin van de Eerste Perzische Oorlog. In het jaar 547 v.Chr. was er een oorlog tussen de Lydiërs en de Perzen, maar dit heeft eigenlijk niks met de Grieken te maken. In het jaar 499 v.Chr. brak de Ionische opstand tegen de Perzen uit. in het jaar 490 v.Chr. was de eerste veldslag, de slag bij Marathon.

De Ionische opstand brak uit onder leiding van Milete. De Perzen hadden dat gebied in de decennia daarvoor veroverd. Omdat de Griekse kolonisten zich bewust waren van hun zwakke positie tegenover het machtige Perzië, zochten ze steun bij de Grieken op het Griekse vasteland. Groot was de solidariteit echter niet: enkel Athene en Eretria zonden legers. Met hun steun behaalden de Ionische poleis een militaire overwinning, die vooral toe te schrijven was aan een onderschatting van de tegenstand door de Perzen. De Perzische koning Darius I zette dat al spoedig recht door de opstand militair te onderdrukken in [494 v.Chr.] Om verdere problemen in de toekomst te vermijden en de definitieve controle over de handel in de Egeïsche Zee en de Zwarte Zee te verwerven, plande hij daarop een verovering van de hele Egeïsche wereld, inclusief het Griekse vasteland met Athene als belangrijkste centrum. Was de Ionische opstand de aanleiding voor het conflict? Het is duidelijk dat de dieper liggende oorzaak de botsing is tussen twee politieke machten in hun streven naar controle over de Egeïsche Zee.

Na een eerder mislukte poging tot invasie die in Thracië tot staan was gebracht, stak Darius I in 490 v.Chr. met een grote vloot de Egeïsche Zee over. Het was het begin van de eerste Perzische Oorlog. De Atheners wisten de Perzen zover te krijgen dat ze in Marathon aan land gingen om daar een veldslag uit te vechten. De Atheners, enkel bijgestaan door de Plataeërs, behaalden dankzij hun organisatie en hun tactiek een duidelijke overwinning tegen de numeriek veel sterkere Perzen in de slag bij Marathon, 42 km en 195 meter (zolang is ook een marathon, vandaar dat dat een marathon heet) ten noordoosten van Athene. Hier voerde aan Griekse zijde Miltiades het bevel.

Tweede Perzische Oorlog[bewerken]

De Tweede Perzische Oorlog begon in 480 v.Chr.. Opnieuw trok een groot Perzisch leger op tegen de Grieken onder leiding van koning Xerxes I, de zoon van Darius I. Het leger stak de Hellespont over en marcheerde zuidwaarts, richting Athene. Dit leidde tot een zeldzame saamhorigheid onder de Griekse stadstaten, waarbij het maritiem sterke Athene en het vooral te land zeer krijgshaftige Sparta de hoofdrol speelden. Na een onverwacht zwaarbevochten overwinning op de Spartanen in de Slag bij Thermopylae, ten noorden van Athene, marcheerden zij op naar het tijdig geëvacueerde Athene, dat zij verwoestten. Na een nederlaag ter zee in de Slag bij Salamis (480 v.Chr.) hield koning Xerxes het voor gezien. Hij liet een zo eervol mogelijke afronding van de oorlog over aan zijn legerleider Mardonius en ging zelf terug naar huis. Mardonius werd echter in 479 v.Chr. definitief te land verslagen tijdens de Slag bij Plataeae. De Ionische steden werden bevrijd na een laatste Griekse overwinning op de westkust van Klein-Azië, in de Slag bij Mycale in hetzelfde jaar. Daarbij werden de resten van de Perzische vloot vernietigd. De Ioniërs werden bondgenoten van de Atheners.

De oorlog tussen Athene en Perzië ging officieel tot 449 v.Chr. door. Toen erkenden de Perzen de zelfstandigheid van de Griekse poleis in Klein-Azië en dit betekende het einde van het conflict. Confrontaties kwamen nog spaarzaam voor. De Perzen vielen de Grieken nooit meer op eigen terrein aan. Ze boekten nog wel veel successen door de Griekse stadstaten tegen elkaar uit te spelen.