Peloponnesische Oorlog

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Voor de Peloponnesische Oorlog tussen 460 v.Chr. - circa 445 v.Chr., zie Eerste Peloponnesische Oorlog.
Peloponnesische Oorlog
Verloop van de Peloponnesische Oorlog
Verloop van de Peloponnesische Oorlog
Datum 431 - 25 april 404 v.Chr.
Locatie Oude Griekenland, Klein-Azië, Sicilië
Resultaat overwinning Peloponnesische Bond
Casus belli Kerkyra-kwestie
Potidaea-kwestie
Megarisch besluit
Territoriale
veranderingen
Ontbinding van Delisch-Attische Zeebond
Strijdende partijen
Delisch-Attische Zeebond, o.l.v. Athene Peloponnesische Bond, o.l.v. Sparta
Commandanten
Perikles
Cleon
Nicias
Alcibiades
Demosthenes
Archidamus II
Brasidas
Lysander
Alcibiades

De Peloponnesische Oorlog (431 - 404 v.Chr.) was een strijd tussen de oude stadstaten Athene en Sparta, de twee grootmachten van het Griekenland van die tijd.

Het was een lange en afmattende oorlog (met onderbrekingen af en toe) tussen beide Griekse grootmachten, de aristocratische oligarchische landmacht Sparta en de democratische zeemogendheid Athene, elk met haar bondgenoten. Omdat geen enkele Griekse stadstaat in deze oorlog neutraal en afzijdig kon blijven, kan men dit conflict gerust een kleine "(Griekse) wereldoorlog" noemen. Na afloop van de oorlog kwamen beide partijen zo verzwakt uit de strijd, dat zij geen van beide ooit nog hun vroegere grootheid konden terugwinnen.

Dieperliggende oorzaken[bewerken]

  • De na-ijver en frustratie van Sparta en zijn bondgenoten om het groeiende imperialisme van Athene. Na de Perzische Oorlogen, waarin Sparta nochtans de grootste militaire rol te land had gespeeld, ging Athene steeds meer een imperialistische politiek voeren en slaagde erin om de Delische Bond tot een Atheens Rijk uit te bouwen. Daarbij streefden beide grootmachten naar het militaire en economische overwicht in de Griekse wereld.
  • De politieke, militaire en etnische tegenstellingen tussen de interne staatsregelingen van het Ionische Athene (democratisch, progressief en zeemacht) en van het Dorische Sparta (aristocratisch, conservatief en een landmacht), die ieder bij zijn respectievelijke bondgenoten en aanhangers propageerde.

Aanleiding[bewerken]

  • De Kerkyra-kwestie: toen Kerkyra (nu Corfu), een kolonie van Korinthe, in 433 v.Chr. in conflict kwam met de moederstad, vroeg en kreeg het de hulp van Athene. Korinthe werd op zijn beurt bijgestaan door de Peloponnesische Bond onder de leiding van Sparta, dat Athene de oorlog verklaarde.
  • De Potidaea-kwestie: Potidaea was een Korinthische kolonie, maar behoorde oorspronkelijk tot de Delische Bond. Tijdens de Kerkyra-kwestie zei Potidaea eenzijdig het bondgenootschap op, hetgeen de Atheners niet pikten. Als reactie belegerden zij de stad, die in 430 v.Chr. werd "heroverd", tot ergernis van Korinthe en Sparta.
  • Het Megarisch besluit: een handelsboycot van Athene tegen Megara.

Hierop volgde het Peloponnesisch congres in Korinthe, waarna de oorlog tussen Sparta en Athene werd verklaard.

Verloop[bewerken]

De vijandelijkheden verliepen in drie min of meer onderscheiden fasen:

Archidamische Oorlog (431 tot 421 v.Chr.)[bewerken]

Vanaf 431 v.Chr. hield het Spartaanse leger (onder bevel van koning Archidamos) tien jaar lang verwoestende tochten door Attica. Pericles liet Attica over aan de verwoesting en trok de burgerbevolking terug binnen de Lange Muren. Intussen plunderde de Atheense vloot de kusten van de Peloponnesos en bemoeilijkte daardoor de Spartaanse bevoorrading. Zelf ondervond het geen bevoorradingsproblemen door de Pireus-haven.

Een groot verlies voor Athene was de dood van hun charismatische leider Pericles, die in 429 v.Chr. stierf aan de pest; deze moordende epidemie was uitgebroken onder de opeengehoopte bevolking die tegen Sparta bescherming zocht binnen de Lange Muren tussen Athene en Pireus. Pericles werd opgevolgd door Cleon, een voorstander van de harde lijn.

Vrede van Nicias (421 tot 413 v.Chr.)[bewerken]

In 421 v.Chr. wist de Atheense leider Nicias een wapenstilstand te bewerkstelligen, die echter voor een groot stuk dode letter bleef. Lokaal bleef het tot schermutselingen en wreedheden leiden.

De Siciliaanse expeditie (415-413 v.Chr.), met als doel het westelijke bekken van de Middellandse Zee te beheersen, bracht opnieuw een grote ramp over Athene. De wispelturige staatsman Alcibiades wilde op Sicilië enkele Griekse steden helpen tegen Syracuse, hopend daardoor zelf grote roem te verwerven. Maar de tocht mislukte, Alcibiades liep over naar Sparta - werd later wéér Atheens vlootvoogd en wéér afgezet - en de Atheense vloot werd vernietigd.

Dekeleïsche Oorlog (413 tot 404 v.Chr.)[bewerken]

Er volgden moeilijke jaren voor Athene, dat zich nooit meer volledig heeft kunnen herstellen. In 413 v.Chr. bezette een Spartaans leger de Attische grensgemeente Dekeleia, hiertoe aangezet door de overgelopen Alcibiades. Toen Sparta bovendien dacht aan de noodzakelijke uitbreiding van zijn vloot en daarvoor financiële hulp aanvaardde van de Perzische koning (de aartsvijand nota bene; dat zegt overigens wel wat over de houding van Sparta tegenover Athene), begon het er slecht uit te zien voor Athene. In 411 v.Chr. vond de Oligarchische revolutie plaats. Deze revolutie mislukte, maar het verzwakte de democratie. Tot slot werd in 405 v.Chr. de nieuwe Atheense vloot door de Spartaanse admiraal Lysandros bij de Hellespont verslagen. Athene moest zich overgeven, de Zeebond werd ontbonden, de vestingwerken en de Lange Muren moesten afgebroken worden. Athene was gekortwiekt; Sparta had de hegemonie overgenomen.

Thucydides[bewerken]

Het gehele verloop van de oorlog en de achtergronden wordt goed beschreven door Thucydides, in "De Peloponnesische Oorlog". Hij was een Atheens generaal die na een nederlaag was afgezet.

Zie ook[bewerken]