IJzeren Halve Maan

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De IJzeren Halve Maan (Turks: 1333 tarihli Harb madalyasi of Muharebe madalyasi[1], in het Duits: Eisernen Halbmond) was een Ottomaanse onderscheiding. De Engelsen noemen het, foutief, de Gallipoli Star maar de onderscheiding werd aan alle fronten verleend.

IJzeren Halve Maan

Geschiedenis[bewerken]

Bij het uitbreken van Eerste Wereldoorlog in 1914 bezat het Ottomaanse Rijk geen onderscheiding die met het Pruisische IJzeren Kruis konden worden vergeleken. Er waren ridderorden en medailles. De aan de Hoge Orde van de Eer verbonden medaille, de op 11 september 1883 ingestelde Medaille van de Orde van Eer werd in zilver en goud verleend. De gouden medaille was de hoogste Osmaanse onderscheiding voor moed. De zilveren medaille werd "aan personen in de omgeving van soevereinen" verleend. Men droeg de medaille aan het rood-groene lint van de orde.

Er was behoefte om de Duitse, Oostenrijks-Hongaarse en Bulgaarse bondgenoten met een onderscheiding te decoreren die in vorm en status met hun orden en onderscheidingen overeenkwam. Dat werd de 1 maart 1915 door Sultan Mehmed Reschad V ingestelde IJzeren Halve Maan.

De onderscheiding was voor Turkse officieren en manschappen gedacht en werd voor verdienste en dapperheid uitgereikt. Men vergelijkt de IJzeren Halve Maan met het IJzeren Kruis IIe Klasse[2]. Evenals in Duitsland konden de bevelhebbers van legerkorpsen zelf over benoemingen beslissen. De besluiten werden dan gehomologeerd door de Sultan. Opperbevelhebber Enver Pasha en de bevelhebber van het Turks-Duitse legerkorps, het zogeheten "Asienkorps", de Duitse Generaal Liman von Sanders, verleenden de onderscheidingen en tekenden de diploma's. Na 1918 heeft de nieuwe sultan, Mehmet VI Vahideddin de benoemingen van de in ongenade gevallen Enver Pasha alleen nog erkend voor zover zij door hem, of zijn broer en voorganger Mehmet V, expliciet erkend waren[3].

IJzeren Halve Maan, tweede of derde type.

Er zijn aan de 15.000 Duitse soldaten in het Turkse Rijk, zij vochten bij Gallipoli, in Palestina en Mesopotamië, honderden IJzeren Halve Manen uitgereikt. Ook matrozen en officieren van de Duitse en Oostenrijkse marine, oorlogshelden als de piloot Hermann Göring, zie Lijst van Ridderorden van Hermann Göring, en stafofficieren werden onderscheiden. Ook de bekende jachtvlieger Manfred von Richthofen was een van de dragers van het kruis.

Het versiersel[bewerken]

Het versiersel is een rood geëmailleerde zilveren ster met vijf punten. Op ieder van de vijf punten is een zilveren balletje bevestigd en in het midden van de ster bevinden zich een zilveren halve maan, een zilveren tughra, dat is de fraai gekalligrafeerde handtekening van de sultan, en het jaartal "1333" dat met 1915 overeenkomt. De tughra is los van de ster gegoten en met een pin op de ster bevestigd.

Er zijn IJzeren Halve Manen die aan een rood lint met witte strepen verleend werden. Voor burgers, bijvoorbeeld artsen, werd het lint "gespiegeld" zoals dat sinds 1870 ook bij het IJzeren Kruis gebeurde. Zij kregen dus een wit lint met rode strepen.

De troonswisseling in 1918 heeft voor de IJzeren Halve Maan geen gevolgen gehad. Men is in de resterende maanden van de oorlog de tughra van de stichter blijven gebruiken.

Er bestaan zeker vijf uitvoeringen van de IJzeren Halve Maan. Er zijn sterren van verzilverd brons, blik, ijzer en aluminium bekend. De grote kan ook verschillen; er zijn grote sterren met een diameter van 68 millimeter en kleine sterren met een diameter van maar 53 millimeter. In al deze gevallen gaat het om varianten in de uitvoering, de onderscheiding kende geen graden of klassen [3].

Daarnaast bestaan er gespen die boven de ster werden bevestigd. De parabole zilveren gespen zijn 56 millimeter lang en 7 millimeter hoog. De letters op de gesp zijn in Arabisch schrift en rood geëmailleerd. Er zijn vijf of zes gespen bekend.

De gespen met "Iraq" zijn òfwel een vervalsing of een latere toevoeging die op particulier initiatief teruggaat. In Turkije strak voor 1918 niemand over "Irak", het koninkrijk ontstond pas in 1920.

De sterren die in Turkije zelf werden gemaakt waren, net als de Turkse ridderorden, van matige kwaliteit en vaak inferieur materiaal. Zoals men al sinds jaar en dag gewoon was bestelden ook de gedecoreerden met de IJzeren Halve Maan tweede exemplaren bij Duitse en Oostenrijkse juweliers. De Britse, Russische en Franse juweliers hadden deze keer, om voor de hand liggende redenen, geen aandeel in deze markt. Hun land was immers in oorlog met Turkije.

De falerist Dr. Klietmann onderscheidde vier typen:

  • Het eerste model is van rood gelakt wit metaal en werd in Constantinopel vervaardigd. De bevestiging op de achterzijde is een pin. De ster is 56 millimeter hoog en 53½ millimeter breed. De tughra is grof gegoten en tussen de lijnen is geen rood te zien.
  • Het tweede model is van rood gelakt wit metaal met grotere ballen op de punten en werd in Constantinopel vervaardigd. De bevestiging op de achterzijde is een pin. De ster is 56 millimeter hoog en 53 of 54 millimeter breed. Misschien is de mal tijdens de productie versleten. De tughra is grof gegoten en tussen de lijnen is geen rood te zien.
  • Het derde model is van rood geëmailleerd zilver met grotere ballen op de punten en werd in Constantinopel vervaardigd. De bevestiging op de achterzijde is een schroef met een corresponderende zilveren schijf. De ster is 58 millimeter hoog en 55 millimeter breed. De tughra is grof gegoten en tussen de lijnen is geen rood te zien.
  • Het vierde model is van rood geëmailleerd zilver met grotere ballen op de punten en werd in Constantinopel vervaardigd. De bevestiging op de achterzijde is een schroef met een corresponderende zilveren schijf. De ster is 59 millimeter hoog en 56 millimeter breed. De tughra is vakkundig gegoten en tussen de zilveren lijnen is rood te zien.

Er zouden volgens Dr. Klietmann nog dertien andere modellen, corresponderend met evenzoveel juweliers in Turkije, Wenen en Berlijn bestaan. Opvallend zijn de schitterend geëmailleerde, 68 millimeter hoge, geëmailleerde sterren van Godet in Berlijn. De emaille op de armen van de ster is op geguillocheerd zilver aangebracht en lijkt daardoor op een vederpatroon die op elke arm een andere richting heeft gekregen.

In Wenen produceerde de Fa. Rothe&Neffe, K. en K. Hofjuweliers verzilverde bronzen sterren van grote verfijning. Een onbekende fabrikant heeft sterren met Oostenrijks zilverkeur en een asterisk als atelier- of fabrieksmerk in omloop gebracht.

Een Duitse matroos met de IJzeren Halve Maan op de linkerborst en de over elkaar aangebrachte linten van de IJzeren Halve Maan en het IJzeren Kruis IIe Klasse in het knoopsgat.

Draagwijze[bewerken]

Men ziet de ster vaak op de rechterzijde van de uniformjas gespeld. In het dagelijks leven werd een klein lint door het tweede knoopsgat van de jas gehaald om zo het bezit van de IJzeren Halve Maan aan te geven. Deze draagwijze was van de Tweede Klasse van het IJzeren Kruis afgekeken. Men droeg de IJzeren Halve Maan vóór het IJzeren Kruis IIe Klasse en voor zover een lint in het knoopsgat werd gedragen onder het Duitse lint. Men droeg het lint ook als baton.

De gespen werden niet gedragen.

Literatuur[bewerken]

  • Klietmann, Dr. Kurt-Gerhard, Deutsche Auszeichnungen: Ein Geschichte der Ehrenzeichen und Medaillen, Erinnerungs- und Verdienstabzeichen des Deutschen Reiches, der deutschen Staaten sowie staatlicher Dienststellen, Organisationen, Verbande usw. Vom 18. - 20. Jahrhundert. 2 Band. Deutsches Reich 1871- 1945, 1971.
  • Berlin: Ordens Sammlung.

Galerij[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Volgens Demullier. De Duitse Wiki geeft ook Harp Madalyası.
  2. Christophe Demullier
  3. a b Turkey: Turkish Gallipoli Star; Eisernen Halbmond