Karel Doormanklasse

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Vlag
Karel Doormanklasse
Vlag
Hr.Ms. Karel Doorman
Hr.Ms. Karel Doorman
Overzicht
Naamgever Karel Doorman
Eenheden Karel Doorman
Van Speijk
Willem van der Zaan
Tjerk Hiddes
Van Amstel
Abraham van der Hulst
Van Nes
Van Galen
Geschiedenis
Werf Koninklijke Schelde Groep
Kiellegging van 1985 tot 1991
Tewaterlating van 1988 tot 1994
In dienst gesteld van 1991 tot 1995
Algemene kenmerken
Waterverplaatsing 3320 ton
Bemanning 154-174 koppen
Breedte 14,37 m
Diepgang 4,3 m
Techniek en uitrusting
Machinevermogen 2 Rolls Royce (Spey 1A) gasturbines 33.800 pk totaal

2 Stork-Werkspoor diesels 9790 pk totaal

Snelheid 29 knopen
Bewapening 1 Oto-Melara 76 mm kanon;
2 20 mm Oerlikon-mitrailleurs;
Sea Sparrow SAM Vertical Launch System (VLS);
Harpoon SSM;
1 SGE-30 Goalkeeper;
4 torpedobuizen (Mk. 46 torpedo's);
1 Lynx helikopter
Portaal  Portaalicoon   Marine

De Karel Doormanklasse is een serie van acht fregatten van de Koninklijke Marine. De schepen zijn alle vernoemd naar Nederlandse zeeofficieren. De schepen worden ook aangeduid als M-fregatten (Multi-Purpose fregatten).

Schepen[bewerken]

Naamsein: Naam: In dienst van/tot: Verkocht aan: Overdracht: Nieuwe naam:
F827 Karel Doorman 1991-2006 België 2007 Leopold I (F930)
F828 Van Speijk 1995-
F829 Willem van der Zaan 1991-2007 België 2008 Louise-Marie (F931)
F830 Tjerk Hiddes 1993-2006 Chili 2007 Almirante Riveros (FF 18)
F831 Van Amstel 1993-
F832 Abraham van der Hulst 1993-2004 Chili 2005 Almirante Blanco Encalada (FF 15)
F833 Van Nes 1994-2008 Portugal 2009 Bartolomeu Dias (F333)
F834 Van Galen 1994-2009 Portugal 2010 D. Francisco de Almeida (F334)

Achtergrond[bewerken]

De Multipurpose fregatten (toen nog MP-fregat) kwamen voor het eerst voor in de Memorie van Toelichting bij de Defensiebegroting in 1977. Gedacht werd aan een goedkopere en kleinere variant van de Kortenaerklasse van maximaal 2700 ton waterverplaatsing (beladen). De schepen zouden voornamelijk gebruikt gaan worden voor escortetaken en onderzeebootbestrijding in de Noordzee. Vier schepen zouden gebouwd worden ter vervanging van de toen al zeer oude Roofdierklasse voor een gepland bedrag van 750 miljoen gulden.

Door diverse andere lopende projecten bij de Koninklijke Marine kreeg dit plan vooralsnog geen uitvoering. In de defensienota van 1984 werd de vervanging van de fregatten van de Van Speijkklasse voorzien. Integratie met het project vervanging Roofdierklasse leek een voor de hand liggende optie. Omdat de taken van de Van Speijks meer op de oceaan liggen werd het bestaande ontwerp van de MP fregatten te klein geacht. Het ontwerp werd vergroot (tot ruim 3200 ton), zodat er plaats was voor een grotere helikopter en een gesleepte sonar (TACTAS). Vier schepen werden voldoende geacht om de zes Van Speijks te vervangen, omdat de kleine Roofdieren ook al door vier aanzienlijk competentere schepen werden afgelost.

Aangezien er nogal wat tijd voorbij was gegaan sinds 1977 was er gelegenheid ervaringen met de Kortenaers én Britse ervaringen tijdens de Falklandoorlog te verwerken. Zo werden rompplaten in verschillende hoeken geplaatst om de radarreflectie te verminderen. In feite was er sprake van een geheel nieuw ontwerp.

Oorspronkelijk was het de bedoeling dat de nieuwe fregatten de Frieslandklasse zouden gaan heten. Provincienamen waren al eens eerder gebruikt voor de naamgeving van onderzeebootjagers. Uiteindelijk koos men toch weer voor de namen van zee-officieren.

Anders dan bij de Kortenaerklasse werden bij deze schepen nog tijdens de bouw wijzigingen in het ontwerp aangebracht. Zo werd in een later stadium actieve roer-stabilisatie aangebracht en werd besloten tot de plaatsing van een verticaal lanceersysteem voor de luchtdoelraketten, terwijl op de bouwtekeningen nog rekening werd gehouden met een Mk.29 lanceerinrichting (zoals op de andere fregatten).

Hoofddoel van de schepen was (en is) onderzeebootbestrijding op de Atlantische Oceaan, in samenwerking met andere schepen en met vliegtuigen. Tegelijk hebben ze een (beperkte) capaciteit voor luchtverdediging en bescherming tegen zeedoelen. Aangezien de marine de laatste jaren meer aandacht krijgt voor oorlogvoering op het land en in kustwateren (piraterij, inlichtingenvergaring) blijken deze schepen te complex. Thans heeft men meer behoefte aan (goedkopere) schepen, met minder bemanning, die kunnen opereren met helikopters en snelle rhibs. Mede daarom zijn inmiddels zes van de acht schepen verkocht (twee aan Chili, twee aan België en twee aan Portugal).

Details[bewerken]

Hr.Ms. Van Speijk vuurt een Harpoon af.

De M-fregatten werden in dienst gesteld in de periode 1991-1995. De schepen hebben een lengte van 122 meter en een waterverplaatsing van ongeveer 3200 ton. De bewapening bestaat uit een 76 mm snelvuurkanon, lucht- en zeedoelraketten, anti-onderzeeboottorpedo's, een Goalkeeper kanon en enkele 12,7 mm machinegeweren.

Onderzeeboten zouden op grotere afstand van het schip opgespoord en bestreden moeten worden dan voorheen het geval was. De schepen zijn dan ook ontworpen voor het gebruik van een grotere helikopter dan de Lynx, die ten tijde van de start van de bouw (1984) de standaardhelikopter van de Marine Luchtvaartdienst was. In de defensienota 1984 werd dan ook voorzien dat vanaf 1988 acht grotere helikopters bij de marine in gebruik zouden komen, gelijktijdig met de M-fregatten.

Het plan voor deze acht helikopters is echter op de lange baan geschoven en uiteindelijk samengevoegd met de vervanging van de Lynx helikopter. Toen de marine omstreeks 1990 ging deelnemen in het NH-90 helikopterproject heeft men bij het ontwerp van die helikopter rekening gehouden met de afmetingen van de hangar van de M-fregatten. Veel marge bood die niet, want het ontwerp van de NH-90 is enkele malen bijgesteld, omdat hij te hoog dreigde te worden voor de krap bemeten hangar. Desondanks zal de hangar aanpassingen moeten ondergaan om de uiteindelijke produktieversie van de NH-90 te kunnen huisvesten.

Tot de komst van de NH-90 zijn de schepen uitgerust met de Lynx helikopter. Enkele malen zijn schepen van dit type uitgerust met twee helikopters (twee Lynx of één Lynx en één Aérospatiale Alouette III van de Belgische zeemacht).

De bemanning telt tussen 150 en 160 personen.

Verkoop aan Chili[bewerken]

Van Galen (F834) in Zeebrugge

In november 2004 is Hr.Ms. Abraham van der Hulst uit dienst gesteld. Het schip is op 16 december 2005 aan de Chileense marine overgedragen en hernoemd in Almirante Blanco Encalada (FF 15). Op 3 februari 2006 is Hr.Ms. Tjerk Hiddes uit de sterkte afgevoerd als voorbereiding op de verkoop aan de Chileense Marine. Dit schip is op 18 april 2007 overgedragen en omgedoopt in Almirante Riveros (FF 18).

Voor gebruik in Chileense dienst is de hangar vergroot, zodat de fregatten kunnen opereren met één Cougar helikopter. De Goalkeeper is verwijderd, in Chili zullen de schepen nog worden voorzien van Phalanx-geschut.

Verkoop aan België[bewerken]

Op 22 december 2005 werd een overeenkomst getekend tussen de Staatssecretaris van Defensie en de Belgische minister van Landsverdediging over de verkoop van 2 M-fregatten. Het gaat hierbij om Hr.Ms. Karel Doorman, overgedragen op 29 maart 2007, en Hr.Ms. Willem van der Zaan, overgedragen op 8 april 2008. In Belgische dienst dragen deze schepen de namen Leopold I (F930) en Louise-Marie (F931). De schepen zullen enige aanpassingen ondergaan, onder meer aan het heli-dek voor de NH-90 die de Belgische Defensie aangekocht heeft.

Verkoop aan Portugal[bewerken]

Op 1 november 2006 werd bekend dat de Portugese minister van Defensie, Nuno Severiano Teixeira, een contract ondertekende voor de aankoop van de Van Nes en Van Galen. De fregatten zijn op 16 januari 2009 en 15 januari 2010 aan Portugal overgedragen. De nieuwe namen zijn Bartolomeu Dias (F333) en Francisco de Almeida (F334).

Modernisering[bewerken]

De Marinestudie 2005, waarin de verkoop van 4 fregatten aan Portugal en België mogelijk werd gemaakt, voorzag tevens in de modernisering van de resterende 2 fregatten. Dit is het Instandhoudingsprogramma M-fregatten. Dit wordt uitgevoerd samen met de Belgische marine, die haar 2 M-fregatten op dezelfde wijze moderniseert. Bij alle vier schepen wordt dit uitgevoerd door het Marinebedrijf en delen door Damen Shipyards. Naast vergroting van helidek en -hangar (ten behoeve van van de NH-90 helikopter) behelst het project de totale vervanging van het gevechts-computersysteem en omliggende systemen, implementatie van nieuwe communicatiesystemen en verbetering van de sensorsystemen die de schepen beter in staat moet stellen in kustwateren te opereren, de zogenaamde 'brown water operations'. Dit opereren vlak onder de kust vereist andere sensoren dan op volle zee, zoals detectie voor zwemmende strijders en kleine bootjes, ook bij radiostilte.

De Koninklijke Marine heeft in 2011 overeenkomsten getekend voor de aanschaf van twee Seastar-systemen en drie Gatekeepers. De Seastar is een radar voor oppervlakte surveillance, de Gatekeeper een waarnemingssysteem voor (zeer) kleine doelen in kustwateren en havens. De derde Gatekeeper is bestemd voor het amfibisch transportschip Johan de Witt. Begin april 2012 heeft het eerste schip, Hr. Ms. Van Speijk, het Marinebedrijf verlaten. Tot eind 2012 volgt het schip een intensief test- en beproevingsprogramma, en erna een opwerkprogramma zodat het schip in 2013 weer operationeel is met alle nieuwe sensoren. Het 2e schip is half 2011 de modernisatie-operatie ingegaan, waarna elk jaar nog een schip volgt.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  • 'Karel Doormanklasse' op mindef.nl.