Kasteel van Gaasbeek

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kasteel van Gaasbeek
Zicht vanaf de vijver
Zicht vanaf de vijver
Locatie Gaasbeek (Lennik)
Coördinaten 50° 48′ NB, 4° 12′ OL
Algemeen
Kasteeltype Waterburcht
Eigenaar Vlaamse Gemeenschap (1921-1980: Belgische Staat)
Huidige functie Museum
Gebouwd in 1240
Monumentale status Beschermd
Monumentnummer  39928
Bijzonderheden geschonken door de Markiezin Visconti
Kasteel van Gaasbeek
Kasteel van Gaasbeek
Badkamer van de markiezin (4 mei 2006)
Een van de kamers (4 mei 2006)
Houten badkuip (4 mei 2006)

Het Kasteel van Gaasbeek is een oorspronkelijk middeleeuwse waterburcht, thans nationaal museum, gelegen in Gaasbeek, een deelgemeente van Lennik.

Geschiedenis[bewerken]

Vermoedelijk liet Godfried van Leuven hier omstreeks 1240 een burcht bouwen als verdediging van het hertogdom Brabant tegen het graafschap Henegouwen. Tijdens het Ancien Régime was dit het centrum van het Land van Gaasbeek.

Er verbleven een aantal belangrijke families uit de geschiedenis der Nederlanden, onder andere de Hornes en de Egmonts. De bekendste was graaf Lamoraal van Egmont, die het kasteel kocht in 1565, drie jaar voor zijn dramatische terechtstelling.

Op het einde van de 17e eeuw kwam het kasteel met aanhorigheden in handen van Louis Alexander Scockaert, baron van Gaasbeek en graaf van Thirimont. Eind 18e eeuw had de familie geen mannelijke nakomelingen en kwam het kasteel door huwelijksbanden in handen van de Milanese patriciërsfamilie Arconati Visconti. Paul Arconati-Visconti bezat ook het Broodhuis op de Grote Markt. De laatste markiezin Arconati Visconti was een Française, geboren Marie Peyrat. Ze stierf in 1923.

Zij schonk het domein in 1921 aan de Belgische Staat, die de gebouwen en het park in 1924 openstelde voor het publiek. Dankzij de nabijheid van de hoofdstad en zijn sprookjesachtige ligging is het een toeristische trekpleister voor een internationaal publiek geworden.

Sinds 1980 is het een museum van de Vlaamse Gemeenschap.

Kenmerken[bewerken]

Het kasteel ligt strategisch op een helling en vertoont een onregelmatige, polygonale aanleg binnen een omwalling. Het huidige uitzicht is hoofdzakelijk het resultaat van de restauratiewerken uit 1887-1898, achtereenvolgens onder leiding van architect en decorateur Charle-Albert en de Franse antiekkenner Edmond Bonnaffé. De gevel aan de grachtzijde benadrukt het robuuste, weerbare karakter van de burcht. Hij bewaart een onderbouw van lokale breuksteen uit de 13e-15e eeuw. Het oorspronkelijke metselwerk erboven werd waar nodig hersteld of opnieuw opgebouwd tot aan de kroonlijst. Vensters en erkers kregen daarbij een neogotisch tintje.

Het poortgebouw heeft een monumentaler uitzicht. Tijdens de restauratie werd de bakstenen donjon gebouwd met een spietoren en de Brabantse Leeuw in het boogveld. De toren van (Sint-Pieters-)Leeuw werd heropgebouwd en werd opgevat als een muurtoren met een trapgevel.

Aan de kant van het ereplein zijn de gevels speelser en opener. Nog origineel zijn de middeleeuwse onderbouw van de poorttoren, de renaissancistische bovenvensters en de Keizer Kareltoren. De trap in deze toren bestaat uit treden ingewerkt tussen de buitenmuren en een klimmende colonnade met een vrije, vierkante ruimte binnenin. De overige delen werden gerestaureerd in neotraditionele bak- en zandsteenstijl. De woonvleugel kreeg enkele geraffineerde Italiaanse accenten.

Het interieur werd haast volledig ingericht en gestoffeerd met kopieën van exemplaren uit het Parijse Musée de Cluny en andere belangrijke collecties: schoorsteenmantels, lambriseringen, plafonds, deuren, trappen, muurschilderingen. De meeste zijn uitgevoerd door de Parijse firma Malard en in uitzonderlijke gevallen door Victor Rousseau.

In tegenstelling tot de in renaissancestijl gedompelde museumvleugel ademt het privé-appartement van markiezin Arconati Visconti veeleer een bij de Parijse Hausmann-woningen aanleunende Louis XV-sfeer uit.

Museum van de Vlaamse Gemeenschap[bewerken]

Het kasteel is een erkend museum met een rijke kunstcollectie (kostbaar meubilair, wandtapijten, schilderijen, beelden en edelsmeedwerk). In 20 zalen geven de inrichting en het meubilair van de vroegere bewoners een indruk van het vroegere kasteelleven.

1rightarrow blue.svg Zie ook: overzicht van de verzameling van het kasteel van Gaasbeek

Gemiddeld telt het kasteeldomein van Gaasbeek jaarlijks zo'n 170.000 bezoekers. Zowat 40.000 daarvan bezoeken ook effectief het kasteel binnenin. Hiermee is Gaasbeek, naast de Nationale Plantentuin van België en de musea van Tervuren, een van de belangrijkste drie trekpleisters voor toeristen in de Vlaamse Rand.

Het park (en gebouwen)[bewerken]

Het kasteel is omringd door 50 hectare wandelpark en bos. Daarin bevinden zich verscheidene historische gebouwen. Ten oosten van het kasteel ligt een ovaal, bakstenen theehuis met zandstenen omlijstingen op een helling.

Verder omvat het domein drie grote vijvers, waar kan gevist worden. In het dal, bij de vijvers, staat een barokke Sint-Gertrudiskapel (beschermd gebouw).

Sommige bomen in het park zijn meer dan driehonderd jaar oud.

Bij de hoofddreef van het domein ligt een terrastuin omringd door een barokke omheiningsmuur (heringericht tot "levend museum" in 1996-1997). Hieraan palen dienstgebouwen met een traditionele kern. Aan het zuidoostelijk uiteinde van het domein prijkt een neoclassicistische, bakstenen triomfboog met Korinthische pilasters, naar verluidt opgetrokken ca. 1803 door markies Arconati Visconti als hulde aan Napoleon Bonaparte.

Bij de huidige toegang van het domein is een kruitmagazijn bewaard, een achtzijdig gebouw met een polygonaal leien dak en dakkapellen. Erachter bevindt zich de kasteelschuur (ca. 1810), een van de eerste neogotische gebouwen in België.

Archief[bewerken]

Behalve het museum beschikt het kasteel van Gaasbeek ook over een belangrijk regionaal archief en wetenschappelijke bibliotheek, met plaatselijke geschiedenis en kunstgeschiedenis als specialiteit. Het oudste van de 3000 documenten die in het archief berusten is een akte uit 1297. Tot het archief behoren ook topwerken als het huwelijkscontract van barokschilder Peter Paul Rubens met Helena Fourment en zijn laatste testament.

Wetenswaardigheden[bewerken]

  • Het kasteel is regelmatig het decor van film- en televisieopnamen geweest. Onder andere in de populaire Vlaamse tv-klassieker Johan en de Alverman speelde Gaasbeek een belangrijke rol. Enkele andere voorbeelden zijn "Tijl Uilenspiegel" (1961) en "De Saga van Oberon" (2005).
  • In het kasteel worden ook tijdelijke tentoonstellingen georganiseerd en diverse culturele activiteiten: concerten, filmvoorstellingen, theater, enz. Zo was er in 2011 een tentoonstelling “Sleeping Beauties”, waarin opgenomen een aldaar uitgevoerde installatie van Spencer Tunick.
  • Omwille van een historische band van voormalige eigenaars van het kasteel is de fusiegemeente Lennik, waarvan Gaasbeek deel uitmaakt, verzusterd met de gemeenten Arconate (Italië) en Abcoude (Nederland).
  • De prestigieuze Museumtuin (1,5 ha) werd aangelegd in 1996-97 en biedt een overzicht van wat de Vlaamse hoveniers en fruittelers presteerden tussen 1860 en 1940, toen zij tot de wereldtop behoorden. Hij bevat fraai aangelegde en perfect onderhouden perken met groenten, bloemen, kruiden, bomen en heesters die rond 1900 in alle grote tuinen te vinden waren (waaronder onder meer vandaag grotendeels vergeten groenten). De museumtuin bestaat uit vier grote afdelingen: een siertuin met oranjerie, aangelegd in "Italiaanse" stijl; een moestuin; een fruittuin met bessen, klein fruit en noten, waarin zich ook de hydrangea-collectie bevindt; een boomgaard met een regionale collectie pruimenbomen. Het hoogtepunt is een verzameling leifruitbomen, wellicht de grootste en volledigste ter wereld.
  • Aan de overkant van de Kasteelstraat, tegenover het kasteeldomein van Gaasbeek, ligt - op de grens met de gemeente Sint-Pieters-Leeuw - het openbaar parkdomein Groenenberg, eveneens van de Vlaamse Gemeenschap, die het in 1992 grondig liet restaureren. Het Kasteel Groenenberg werd gebouwd omstreeks 1900, opgetrokken in Vlaamse neo-renaissancestijl. Het Engelse landschapspark van 45 ha is aangelegd door Edmond Galoppin, een van de bekendste landschapsarchitecten uit die tijd. Het park wordt gekenmerkt door kronkelende wegen, gebogen bosranden en uitgestrekte grasvelden, lage bloemperken, solitaire bomen en heesters. Op de meest merkwaardige bomen werden didactische identificatieplaatjes aangebracht.

Praktische informatie[bewerken]

  • Toegankelijke delen: kasteel met 20 zalen, park
  • Openingsuren: van Pasen tot oktober elke dag behalve maandag, van 10u tot 18u

Beknopte bibliografie[bewerken]

  • RENSON, G. Het kasteel-museum van Gaasbeek. Zonder vermelding van uitgeverij en plaats en jaar van uitgifte.
  • VANDORMAEL, Herman. Kasteel van Gaasbeek. Dudion, Brussel en Gemeentekrediet, Brussel. 1988.
  • Diverse auteurs. Het verleden herbouwd. Charle-Albert en de restauratie van het Kasteel van Gaasbeek. Verschenen in: Gasebeca, 20ste aflevering, Gaasbeek, 1999.
  • VENNEKENS, F. "La seigneurie de Gaesbeek (1236-1795)", Abbaye d'Affligem-Hekelgem, 1935.

Externe links[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Foto's[bewerken]