Leonard Bernstein

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Leonard Bernstein
Leonard Bernstein in 1971
Leonard Bernstein in 1971
Algemene informatie
Volledige naam Leonard Bernstein
Geboren 25 augustus 1918
Overleden 14 oktober 1990
Land Vlag van Verenigde Staten USA
Werk
Genre(s) Klassiek
Beroep(en) Componist, muziekpedagoog, dirigent, pianist
Instrument(en) piano
Portaal  Portaalicoon   Muziek

Leonard Bernstein (Lawrence (Massachusetts), 25 augustus 1918New York City (New York), 14 oktober 1990) was een Amerikaanse componist, dirigent, pianist en muziekpedagoog.

Levensloop[bewerken]

Bernstein studeerde aan de Harvard-universiteit en aan het Curtis Institute of Music te Philadelphia. Bernstein maakte verschillende musicals in de jaren veertig. Hij werd voor het eerst bekend toen hij in 1943 bij een concert te New York als dirigent inviel voor de zieke Bruno Walter. Nadat een aantal musicals al succesvol op Broadway had gedraaid, brak hij internationaal vooral door met zijn musical West Side Story. In de jaren vijftig dirigeerde hij een keer zo goed als onvoorbereid aan La Scala te Milaan de Medea van Luigi Cherubini met Maria Callas in de hoofdrol. Jarenlang presenteerde hij op televisie een educatief programma over klassieke muziek. Van 1958 tot 1969 was hij eerste dirigent en artistiek leider van de New York Philharmonic. Met dit orkest nam hij alle symfonieën van Gustav Mahler op.

Bernsteins bevlogen interpretaties leidden tot hernieuwde belangstelling voor deze componist. Hij zorgde verder bijvoorbeeld voor eerste uitvoeringen van enkele symfonieën van Charles Ives. Na 1969 legde hij zich meer toe op componeren. Eén van zijn bekendste werken is de (ook verfilmde) musical West Side Story. Hij schreef ook de opera Candide. Bernstein dirigeerde regelmatig de Wiener Philharmoniker, het Koninklijk Concertgebouworkest en het Boston Symphony Orchestra. Met deze orkesten maakte hij ook live-opnamen van concerten.

Tot Bernsteins grootste wapenfeiten als dirigent behoort de wereldpremière van de Turangalîla-symfonie van Olivier Messiaen in 1949. Op 23 december 1989 (in de West-Berlijnse Philharmonie) en op 25 december 1989 (in het Oost-Berlijnse Schauspielhaus (nu: Konzerthaus) dirigeerde Leonard Bernstein de Negende Symfonie van Ludwig van Beethoven. Het tweede concert werd wereldwijd op televisie uitgezonden ter viering van de val van de Berlijnse muur, eerder dat jaar. Bernstein verving daarbij in de tekst van het slotkoor het woord Freude (vreugde) door Freiheit (vrijheid).

In 1968 zorgde hij er door zijn invloed voor dat radiostations in de VS een controversieel nummer van een beginnende 14-jarige zangeres, Janis Ian, uitzonden, getiteld "Society's Child", over een verhouding van een blank meisje en een zwarte jongen, in het Amerika van toen zeer omstreden. Radiostations waren huiverig om de plaat te laten horen, maar Bernstein zorgde voor de doorbraak.

Bernstein musiceerde meeslepend, met inzet van heel zijn wezen. Hij legde veel emoties in de muziek, soms ook als er meer aanleiding was tot distantie. In zijn laatste jaren gaf hij bij opnamen de voorkeur aan registraties van concerten met publiek boven studio-opnamen. Bernstein was vele jaren de icoon van de klassieke muziek in Amerika: als eerste musicus was hij volledig gelijkwaardig aan Europese topmusici, die bovendien niet enkel de kwaliteiten van uitvoerend musicus en componist bezat, maar ook grenzen tussen klassieke muziek en andere muziekgenres overschreed en als weinig anderen mensen voor muziek enthousiast wist te maken. Leonard Bernstein overleed op 72-jarige leeftijd in New York.

Composities[bewerken]

Werken voor orkest[bewerken]

Symfonieën[bewerken]

  • 1939-1942 Symfonie nr. 1, "Jeremiah", voor mezzosopraan en orkest
    1. Prophecy
    2. Profanation
    3. Lamentation
  • 1949 Symfonie nr. 2, "Age of Anxiety", voor piano en orkest
  • 1963 rev.1977 Symfonie nr. 3, "Kaddisj", voor spreker, sopraan solo, gemengd koor, jongenskoor en orkest
    1. Invocation: Adagio
      1. Kaddish 1: L'istesso tempo - Allegro molto
    2. Din-Torah: Di nuovo adagio
      1. Kaddish 2: Andante con tenerezza
    3. Scherzo: Presto scherzando, sempre pianissimo
      1. Kaddish 3
    4. Finale: Adagio come nel Din-Torah

Andere werken voor orkest[bewerken]

  • 1944 Three Dance Episodes from «On the Town» , voor orkest
  • 1944 Fancy Free - Three Dance Variations, voor orkest
  • 1954 Serenade (naar Plato's «Symposion»), voor viool, strijkers, harp en slagwerk
  • 1955 On the Waterfront: Symphonic Suite, voor orkest
  • 1960 Symphonic Dances uit de musical «West Side Story», voor orkest - première: 13 februari 1961, Carnegie Hall, New York City, New York Philharmonic Orchestra o.l.v. Lukas Foss
  • 1974 Dybbuk - Suite Nr. 2, voor orkest
  • 1976 1600 Pennsylvania Avenue, suite voor orkest
  • 1977 Slava!, ouverture
  • 1980 Divertimento, voor orkest
  • 1983 rev.1984 Suite from "A Quiet Place", voor orkest
  • 1986 rev.1988 Concerto "Jubilee Games", voor orkest
    1. Free-Style Events: Allegro con brio, giocoso
    2. Mixed Doubles: Theme
      1. Variation 1
      2. Variation 2
      3. Variation 3
      4. Variation 4
      5. Variation 5
      6. Variation 6
      7. Variation 7
      8. Coda
    3. Diaspora Dances: Vivace
    4. Benediction: Moderato, invocando
  • Musical Toast

Bewerkingen voor harmonieorkest[bewerken]

  • 1942 Profanation uit de Symphony Nr. 1 "Jeremiah", bew. voor harmonieorkest door Frank Bencriscutto
  • 1956 Candide Overture, bew. voor harmonieorkest door Clare Grundman,
  • 1961 Fanfare for the 25th Anniversary of the "High School of Music and Art", New York City, voor koperblazers en slagwerk. Orkestratie: Sid Ramin,
  • 1961 Fanfare for the Inauguration of John F. Kennedy, voor koperblazers en slagwerk. Orkestratie: Sid Ramin,
  • 1969 Shivaree, voor groot koperensemble en slagwerk, bew. voor harmonieorkest door Clare Grundman,
  • 1977 Slava!, ouverture voor harmonieorkest, bew. voor harmonieorkest door Clare Grundman,
  • 1980 Divertimento, voor harmonieorkest, bew. voor harmonieorkest door Clare Grundman,
  • 1989 On the Waterfront - Symphonic Suite, voor harmonieorkest, bew. voor harmonieorkest door Guy Duke,r
  • 4 Dances from «West Side Story», voor harmonieorkest, bew. voor harmonieorkest door Ian Polster,
  • America from «West Side Story», voor harmonieorkest, bew. voor harmonieorkest door Joseph,
  • Candide - Suite, bew. voor harmonieorkest door Clare Grundman,
    1. The Best of all possible Worlds [1]
    2. Westphalia chorale and Battle Scene [2]
    3. Auto-da-fé [3]
    4. Glitter and be gay [4]
    5. Make our garden grow [5]
  • Highlights from «West Side Story», bew. voor harmonieorkest door Joseph Ingram
  • Meditation 2 uit "Mass", bew. voor harmonieorkest door Donald Hunsberger
  • Music from «West Side Story», voor harmonieorkest
  • Musical Toast, voor harmonieorkest
  • Symphonic Dances from «West Side Story», voor harmonieorkest

Jazz-ensemble[bewerken]

  • 1949 Prelude, Fugue and Riffs, voor klarinet solo en jazz-ensemble
  • Somewhere, voor zangstem en jazz-ensemble

Cantates[bewerken]

  • 1976 White House Cantata, cantate voor sopraan, mezzosopraan, tenor, bariton, bas, gemengd koor en orkest - libretto: Alan Jay Lerner

Muziektheater[bewerken]

Opera's[bewerken]

Voltooid in titel aktes première libretto
1952 Trouble in Tahiti;
later in A Quiet Place overgenomen
1 akte, 7 scènes 12 juni 1952, Waltham (Massachusetts), Brandeis University van de componist
1956;
rev.1973
Candide 2 aktes;
rev. versie: 1 akte
1956, Boston;
rev. versie: 1973, New York City
Lillian Hellmann, naar Voltaire;
rev. versie: Hugh Wheeler
1983;
rev.1984
A Quiet Place 1 akte;
rev. versie: 3 aktes
17 juni 1983, Houston;
rev. versie: 19 juni 1984, Milaan, Teatro alla Scala
Stephen Wadsworth

Musicals[bewerken]

Voltooid in titel aktes première libretto
1944 On the town 2 aktes 28 december 1944, New York City, Adelphi Theater Betty Comden en Adolph Green, gebaseerd op een idee van Jerome Robbins
1953 Wonderful Town 2 aktes 1953, New York City Joseph A. Fields en Jerome Chodorov
1957 West Side Story 2 aktes 26 september 1957, New York City, Winter Garden Theatre Arthur Laurents, Stephen Sondheim
1976 1600 Pennsylvania Avenue 2 aktes 1976, Philadelphia (Pennsylvania) Alan Jay Lerner

Balletten[bewerken]

Voltooid in titel aktes première libretto choreografie
1944 Fancy Free 1944, New York City, Metropolitan Opera House Jerome Robbins Jerome Robbins
1946 Facsimile Jerome Robbins Jerome Robbins
1974 The Dybbuk Jerome Robbins Jerome Robbins

Schouwspel[bewerken]

Werken voor koren[bewerken]

  • 1947 Simchu Na, voor gemengd koor en piano
  • 1965 Chichester Psalms, voor knapen-sopraan, gemengd koor en orkest
  • 1971 Mass, een theaterstuk voor zangers, acteurs en dansers - libretto: Liturgie van de Rooms-Katholieke Kerk, aanvullingen van Stephen Schwartz en de componist
  • 1981 Olympic Hymn, voor gemengd koor en orkest
  • 1988 Missa Brevis, voor countertenor, zesstemmig gemengd koor, pauken en slagwerk
  • Benedictus, voor vrouwenkoor (SSAA) en mannenkoor (TTBB)
  • Life Is Happiness Indeed, voor gemengd koor
  • Make Our Garden Grow, voor gemengd koor
  • One Hand One Heart, voor gemengd koor
  • Reenah, voor tweestemmig koor en instrumenten

Vocale muziek[bewerken]

  • 1943 liederencyclus
  • 1945 Afterthought, voor zangstem en orkest
  • 1950 Peter Pan - Four Songs and Two Choruses, voor 3 sopranen, bariton, mannenkoor (TTBB) en orkest
  • 1974 Dybbuk - Suite Nr. 1, voor tenor, bas-bariton en orkest
  • 1976 Take Care of this House, voor zangstem en orkest
  • 1977 Songfest, een liederencyclus voor sopraan, mezzosopraan, alt, tenor, bariton en bas solisten en orkest
  • La bonne cuisinière, liederencyclus

Kamermuziek[bewerken]

  • 1942 Clarinet Sonata, voor klarinet en piano
  • 1948 Brass Music - Fanfare for Bima, voor trompet, hoorn, trombone en tuba
  • 1990 Dance Suite, voor koperkwintet
  • Brass Music - Elegy for Mippy I, voor hoorn en piano
  • Brass Music - Elegy for Mippy II, voor trombone solo
  • Brass Music - Waltz for Mippy III, voor tuba en piano
  • Brass Music - Rondo for Lifey, voor trompet en piano

Werken voor piano[bewerken]

  • Bridal Suite
  • Piano Sonata (1938)
  • Piano Trio
  • Touches (1981)
  • Thirteen Anniversaries (1988)
  • Four Anniversaries (1948)
  • Five Anniversaries (1949-51)
  • Seven Anniversaries (1943)

Filmmuziek[bewerken]

Bibliografie[bewerken]

  • Harry Mackenzie: Artist Index, in: The directory of the Armed Forces Radio services series, Westport, Connecticut: Greenwood Press, 1999
  • Colin Larkin: The encyclopedia of popular music, Third edition, New York: Macmillan, 1998, 8 v., ISBN 978-1-56159-237-1
  • Arístides Incháustegui, Blanca Delgado Malagón: Indice Onomastico, in: Vida musical en Santo Domingo (1940-1965), Banco de Reservas, Publicación Especial, Editora Corripio, C. por A. Santo Domingo, D. N., 1998. 529 p., ISBN 9945-036-01-7
  • Paul Myers: Leonard Bernstein, Phaidon Press, 1998., ISBN 0-7148-3701-6
  • Gunter Buhles: Der Komponist Leonard Bernstein : Vom Broadway zur Carnegie Hall, Das Orchester, 44:11-19 N10 1996
  • Ken Bloom: American song - The complete musical theater companion: 1877-1995. Volume 2: T-Z and indexes, Second edition, New York: Schirmer Books, 1996, 2093 p., ISBN 0-02-864573-1
  • S. Pilkington: Leonard Bernstein - A lodestar for the American church musican, American Organist: 30:40-41 Feb 1996
  • B. Atwood: Bernstein makes Net debut on N2K site, Billboard 108:68 Nov 16 1996
  • John Warthen Struble: The history of American classical music : MacDowell through Minimalism, Facts on File, 1995, 444 p.
  • Joan Peyser, Milton Babbitt, Rosalyn Tureck: The music of my time: Collected essays and articles by a gited musicologist, on the modern classical scene (Something About the Music : Guide to Contemporary Repertory, Vol 1), London: Kahn & Averill, 1995, 474 p., ISBN 978-0-912483-99-3
  • Gerhard Schepelern: Personregister, in: Operaens historie i Danmark 1634-1975, Kobenhaven: Rosinante, 1995, 366 p., ISBN 978-87-16-14112-5
  • David P. Devenney: Source readings in American choral music, College Music Society, 1995, 258 p.
  • Peter W. Schatt: Jazz in der Kunstmusik : Studien zur Funktion afro-amerikanischer Musik in Kompositionen des 20. Jahrhunderts, Kassel: Gustav Bosse Verlag, 1995, 228 p., ISBN 3-7649-2476-4
  • Bernstein work for recorder premiered at Tanglewood Festival., American Recorder 36:3 N4 1995
  • Wolfgang Suppan, Armin Suppan: Das Neue Lexikon des Blasmusikwesens, 4. Auflage, Freiburg-Tiengen, Blasmusikverlag Schulz GmbH, 1994, ISBN 3-923058-07-1
  • Wolfgang Suppan: Das neue Lexikon des Blasmusikwesens, 3. Auflage, Freiburg-Tiengen, Blasmusikverlag Schulz GmbH, 1988, ISBN 3-923058-04-7
  • Wolfgang Suppan: Lexikon des Blasmusikwesens, 2. eränzte und erweiterte Auflage, Freiburg-Tiengen, Blasmusikverlag Fritz Schulz, 1976
  • Paul E. Bierley, William H. Rehrig: The heritage encyclopedia of band music : composers and their music, Westerville, Ohio: Integrity Press, 1991, ISBN 0-918048-08-7

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties