Mochlodon

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Mochlodon
Status: Uitgestorven, als fossiel bekend
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Reptilia (Reptielen)
Superorde: Dinosauria (Dinosauriërs)
Orde: Ornithischia
Onderorde: Cerapoda
Infraorde: Ornithopoda
Familie: Rhabdodontidae
Geslacht
Mochlodon
Seeley, 1881
Typesoort
Iguanodon suessii
Mochlodon op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Herpetologie

Mochlodon is een geslacht van plantenetende ornithischische dinosauriërs, behorend tot de groep van de Euornithopoda, dat tijdens het late Krijt leefde in het gebied van het huidige Oostenrijk. De enige bekende soort is Mochlodon suessii.

Vondst en naamgeving[bewerken]

In 1859 ontdekte mijnopzichter Pawlowitsch in de kolenmijn Gute Hoffnung bij Muthmannsdorf een aantal fossielen. Die werden verder onderzocht door geologen Eduard Suess en Ferdinand Stoliczka, waarbij ook resten van twee dinosauriërs werden gevonden. De botten werden opgeslagen in het museum van de Universiteit van Wenen en bleven jarenlang onbeschreven totdat ze in 1870 aandacht kregen van paleontoloog Emanuel Bunzel. In 1871 werd één van de dinosauriërs — de andere betrof Struthiosaurus austriacus — door Bunzel benoemd als een nieuwe soort van Iguanodon: Iguanodon suessii. De soortaanduiding eert Suess; tegenwoordig wordt vaak de gedelatiniseerde vorm suessi gebruikt. In 1881 benoemde Harry Govier Seeley een apart geslacht Mochlodon met als typesoort Mochlodon suessii. De geslachtsnaam is afgeleid van het Klassiek Griekse mochlos, "balk", en ὀδών, odoon, "tand", een verwijzing naar een balkvormuige middenrichel op de tanden. Mochlodon en Struthiosaurus zijn de enige dinosauriërgeslachten die benoemd zijn op grond van Oostenrijkse fossielen.

Het typespecimen, PIUW 2349, is gevonden in de Gosauformatie die dateert uit het vroege Campanien, ongeveer tachtig miljoen jaar oud. Het bestaat uit een dentarium van de rechteronderkaak, twee wervels (nu kwijtgeraakt), een stuk wandbeen, een schouderblad, een ellepijp, een handklauw, een dijbeen en een scheenbeen. In 2005 werd door Sven Sachs en Jahn Hornung het dentarium gekozen als het lectotype. Deze fossielen zijn van een jong dier. Later zijn ook fragmentarische resten uit Roemenië aan het geslacht toegewezen en in 1900 door Franz Nopcsa benoemd als een tweede soort: Mochlodon robustum, in 1990 door George Olshevsky geëmendeerd tot Mochlodon robustus. In 2003 werd deze soort hernoemd tot Zalmoxes. Al in 1899 had Nopcsa een Mochlodon inkeyi vermeld maar datzelfde jaar nog hernoemd tot Rhabdodon inkeyi. Deze soortaanduiding eerde Béla Inkey.

Nopcsa meende in 1915 dat het geslacht identiek was aan Rhabdodon priscum; Oskar Kuhn maakte er in 1964 een aparte soort Rhabdodon suessii van. De identiteit met Rhabdodon wordt tegenwoordig betwijfeld. Veel wetenschappers zien Mochlodon als een nomen dubium maar de laatste jaren wordt het soms weer als een valide taxon beschouwd. Sach en Hornung spraken daarbij van een soort van Zalmoxes, een Zalmoxes sp. Deze vage aanduiding vermijdt de consequentie dat anders alle zalmoxessoorten weer onder Mochlodon geschaard zouden moeten worden omdat deze naam prioriteit heeft.

In 2012 werd materiaal uit Iharkút in Hongarije door Attila Ösi e.a. benoemd tot de soort Mochlodon vorosi. De soortaanduiding eert de Hongaarse paleontoloog Attila Vörös. Het holotype, specimen MTM V 2010.105.1, bestaat uit een linkerdentarium met vier gebroken tanden. Aan deze soort zijn verder talrijke botten van ledematen toegewezen. De beschrijvers van deze soort stelden dat Mochlodon suessi een geldig geslacht en soort waren.

Beschrijving[bewerken]

Mochlodon is een kleine tweevoetige planteneter. De volwassen lengte is moeilijk te bepalen maar lag wellicht rond de drie meter. Een herbeschrijving van het materiaal uit 2005 kon geen unieke afgeleide eigenschappen, autapomorfieën, vaststellen.

Fylogenie[bewerken]

Oorspronkelijk door Seeley slechts algemeen aan de Dinosauria toegewezen, heeft Mochlodon een groot aantal posities gekend: de Kalodontidae (Nopcsa in 1902); de Camptosauridae (Friedrich von Huene in 1909); de Hypsilophodontidae (David Norman in 1984); de Dryosauridae (Norman in 1984) en de Iguanodontidae (Thomas Rich in 1985). In 2003 wees David Weishampel de soort aan de Rhabdodontidae toe en dat is nog steeds de gebruikelijke indeling.

Literatuur

  • Bunzel, E., 1870. Notice of a fragment of a reptilian skull from the Upper Cretaceous of Grünbach. Quarterly Review of the Geological Society of London 26(1-2): 394. DOI:10.1144/GSL.JGS.1870.026.01-02.35
  • Bunzel, E., 1871. Die Reptilfauna der Gosauformation in der Neuen Welt bei Wiener-Neustadt. Abhandlungen der Kaiserlich-Königlichen Geologischen Reichsanstalt 5: 1-18.
  • Seeley, H.G., 1881. The reptile fauna of the Gosau Formation preserved in the Geological Museum of the University of Vienna. Quarterly Journal of the Geological Society of London 37(1-4): 620-707. DOI:10.1144/GSL.JGS.1881.037.01-04.49
  • Nopcsa, F., 1900. Dinosaurierreste aus Siebenbürgen (Schädel von Limnosaurus transsylvanicus nov. gen. et spec.). Denkschriften der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Mathematisch-Naturwissenschaftliche Classe 68: 555-591.
  • Nopcsa, F., 1902. Dinosaurierreste aus Siebenbürgen II (Schädelreste von Mochlodon) mit einem anhange: Zur phylogenie der Ornithopodiden. Denkschriften der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Mathematisch-Naturwissenschaftliche Classe 72: 149-175.
  • Sachs, S. & Hornung, J.J., 2005. Juvenile ornithopod (Dinosauria: Rhabdodontidae) remains from the Upper Cretaceous (Lower Campanian, Gosau Group) of Muthmannsdorf (Lower Austria). Geobios 39(3): 415-425. DOI:10.1016/j.geobios.2005.01.003