Munttoren (Amsterdam)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Munttoren en Muntgebouw gezien vanaf het Singel

De Munttoren, ook wel De Munt genoemd, heet officieel Regulierstoren en maakte vroeger deel uit van de Regulierspoort. Deze stadspoort was één van de drie hoofdpoorten van de middeleeuwse vestingwerken van de stad.

De toren staat op het Muntplein wat oorspronkelijk van 1877 tot 1917 Sophiaplein heette (naar koningin Sophie) en tot 1877 Schapenplein. Het is tegenwoordig, een druk kruispunt tussen Kalverstraat en Reguliersbreestraat, vlakbij de bloemenmarkt op het Singel. Zowel vele Amsterdammers als toeristen lopen naast de toren onder de kleine poort door, richting Kalverstraat of Reguliersbreestraat.

Geschiedenis[bewerken]

De Regulierspoort in de 16e eeuw

De Regulierspoort, gebouwd tussen 1480 en 1487, bestond uit twee torens en een wachthuis. Nadat de poort in 1618 in vlammen opging, besloot men alleen de westelijke toren te herbouwen. De stompe toren kreeg daarna in 1619-1620 een achtkantige bovenbouw en een sierlijke open lantaarn naar een ontwerp van Hendrick de Keyser, met daarin een uurwerk met vier wijzerplaten, en in 1668 een carillon van de Gebroeders Hemony.

Munttoren aan het Schapenplein nu Muntplein in Amsterdam

De bijnaam van de toren verwijst naar het feit dat er in de 17e eeuw in het aangrenzende wachthuis munten werden geslagen. De toren kreeg zijn huidige naam in het Rampjaar 1672, toen Amsterdam tijdelijk het recht van muntslag kreeg omdat Franse troepen grote delen van het land bezet hielden, en het niet mogelijk was zilver en goud te transporteren naar de muntplaatsen Dordrecht en Enkhuizen.

Het wachthuis, dat de brand van 1618 redelijk had doorstaan, werd in de 19e eeuw afgebroken en vervangen door het het huidige gebouw. Het werd gebouwd tussen 1885 en 1887 in historiserende neorenaissance-stijl, onder leiding van architect Willem Springer. Tijdens een verbouwing in 1938-1939 kwam er op de begane grond een doorgang.

Klokkenspel[bewerken]

Het carillon in de Munttoren met overstekende hamers aan de buitenzijde voor automatisch spel.

Het carillon van de Munttoren werd in 1651 voor de toenmalige Beurs van Hendrick de Keyser, gegoten door de gebroeders Hemony in hun klokkengieterij in Zutphen. Pas in 1655 werd het klokkenspel in de beurs opgehangen maar toen de toren wegens een uitbreiding van het beursgebouw in 1668 moest verdwijnen, werd dit klokkenspel overgebracht naar de Munttoren. Het kleine carillon van 22 klokken werd daarbij aanzienlijk vergroot met zes nieuwe, zware klokken, die Pieter Hemony goot in datzelfde jaar 1668 in Amsterdam. Er kwamen ook nog enkele nieuwe kleine klokjes bij, zodat het nieuwe klokkenspel voor de Munttoren 36 klokken telde. De grootste van de nieuwe klokken klinkt met toon C# (Cis), en weegt bijna 2000 kilogram. In 1669 maakte Pieter Hemony ook een bronzen speeltrommel voor de Munt die nog dagelijks de klokken elk kwartier laat klinken. In het jaar 1873 werd het stokkenklavier van het carillon verwijderd. Men wilde de beperkte ruimte boven in de toren gebruiken voor een nieuw uurwerk. Dit uurwerk ging nu ook een minutenwijzer bedienen. Zodoende speelde de Munttoren alleen nog automatisch. Handspel was niet meer mogelijk zonder een klavier. Pas in het Hemonyjaar 1959 werd het carillon weer van een stokkenklavier voorzien tijdens de restauratie door Petit en Fritsen, zodat sindsdien het Muntcarillon weer wekelijks handmatig bespeeld wordt door een stadsbeiaardier van Amsterdam. Bij de restauratie van 1959 werden elf van de kleinere Hemonyklokken vervangen, omdat hun toon door corrosie van het brons niet meer zuiver was. Deze kleine Hemonyklokken zijn nu opgeslagen in het Amsterdam Museum. in 1993 volgde opnieuw een restauratie waarbij nog meer Hemonyklokken uit het spel verdwenen, en de resterende dertien werden bijgestemd. Een veertiende Hemonyklok barstte tijdens het stemmen. Tevens werd de reeks, die tot dat moment nog uit 29 klokken bestond, met 9 kleinere klokjes uitgebreid, zodat het huidige instrument er 38 telt, 2 meer dan de reeks die Pieter Hemony in 1668 tot stand bracht. Elk kwartier van de dag, en voorafgaand aan de heel- en halfuurslagen, wordt bij wijze van tijdsaanduiding door de speeltrommel een korte melodie op de klokken afgespeeld. Tweemaal per jaar worden deze melodieën ververst door de stadsbeiaardier [1], die daartoe de stalen pinnen op de speeltrommel van plaats verwisselt. Elke zaterdagmiddag om 14 uur geeft stadsbeiaardier Gideon Bodden een concert op dit carillon.

Trivia[bewerken]

  • Vlak na de restauratie was Bernard Drukker de beroemde bioscooporganist rond 1960 beiaardier op de Munttoren en maakte in deze periode zelfs samen met het City Theater orkest olv. Lex van Weren een opname van de klokken van de Munt. Deze EP Ít's in the air' [2] werd door Phillips uitgegeven.
  • De Munttoren heeft in het begin van de 21ste eeuw een extra stevige fundering gekregen om te voorkomen dat het monumentale pand zou verzakken door de aanleg van de Noord/Zuidlijn. Hiervoor had de gemeente Amsterdam 1,9 miljoen euro uitgetrokken.[3]

Gallery[bewerken]


Bronnen, noten en/of referenties
  • Stadsnieuws (Gemeente Amsterdam) uitgave februari/maart 1993 - Klokken van de Munttoren klinken weer.
  • Brouwer, A.J.M. - Iets over de Amsterdamsche lui- en speelklokken en hare gieters (Oud Holland, jg. 16, 1898, blz. 168-173.
  • Loosjes, Mr. A - De Torenmuziek der Nederlanden uitgave 1916 door Scheltema en Holkema boekhandel Amsterdam.
  • Bijtelaar, Barendina - De zingende torens van Amsterdam 1947.
  • Lehr, Andrë - Historische en muzikale aspecten van Hemony-beiaarden (Amsterdam 1960).
  • Lehr, André - De Klokkengieters François en Pieter Hemony Uitgave B. Eijsbouts C.V. Asten in het Hemonyjaar 1959.
  • de Jong, Rinus; Lehr, André; de Waard, Romke - De zingende torens van Nederland - Losbladige uitgave der Nederlandse Klokkenspel Vereniging rond 1980.
  • Lehr, André - Besemer J.W.C - Zingende Torens Gelderland & Limburg. De Walburgpers CIP/ISBN 906011-705-0
  • Lehr André: Van Paardebel tot Speelklok, uitgave Europese Bibliotheek Zaltbommel 1971 (geen ISBN)
  • Rombouts Luc: Zingend Brons, uitgeverij Davidsfonds Leuven, 2010, ISBN 978-90-5826-720-7
  • Weel Heleen van der: Klokkenspel Het carillon en zijn bespelers tot 1800, Uitgeverij Verloren Hilversum 2008, ISBN 978-90-8704-061-1