Munttoren (Amsterdam)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Munttoren en Muntgebouw gezien vanaf het Singel

De Munttoren, ook wel De Munt genoemd, is een toren in Amsterdam die vroeger deel uitmaakte van de Regulierspoort. Deze stadspoort was één van de drie hoofdpoorten van de middeleeuwse vestingwerken van de stad.

De toren staat op het Muntplein wat oorspronkelijk Schapenplein heette, een druk kruispunt aan het begin van de Kalverstraat en aan het eind van de bloemenmarkt bij het Singel. Zowel vele Amsterdammers als toeristen lopen onder de kleine poort onderin de toren door, richting de winkels in de Kalverstraat.

Geschiedenis[bewerken]

De Regulierspoort in de 16e eeuw

De Regulierspoort, gebouwd tussen 1480 en 1487, bestond uit twee torens en een wachthuis. Nadat de poort in 1618 in vlammen opging, besloot men alleen de westelijke toren te herbouwen. De stompe toren kreeg in 1619-1620 een achtkantige bovenbouw en een sierlijke open spits naar een ontwerp van Hendrick de Keyser, met een uurwerk met vier wijzerplaten en, 68 jaar later een carillon van de Gebroeders Hemony.

Munttoren aan het Schaapenplein nu Muntplein in Amsterdam

Klokkenspel[bewerken]

Het carillon in de Munttoren van de gebroeders Hemony

Het carillon van de Munttoren werd in 1651 voor de toenmalige Beurs van Hendrick de Keyser gemaakt door de gebroeders Hemony in hun Zutphense giethuis. Toen de Beurstoren wegens een uitbreiding van het beursgebouw in 1668 moest verdwijnen, werd het klokkenspel van de beurs dat jaar overgebracht naar de Munttoren. Het kleine carillon werd daarbij aanzienlijk vergroot met zes nieuwe, zware klokken, die Pieter Hemony goot in datzelfde jaar 1668 in Amsterdam. Er kwamen ook nog enkele nieuwe kleine klokjes bij, zodat het nieuwe klokkenspel voor de Munttoren 33 klokken telde. De grootste van de nieuwe klokken klinkt met toon C# (Cis), en weegt bijna 2000 kilogram. In het jaar 1873 werd het stokkenklavier van het carillon verwijderd, omdat men de beperkte ruimte boven in de toren wilde gebruiken voor een nieuw uurwerk, dat nu ook een minutenwijzer zou bedienen. Vanaf 1873 speelde het Hemonycarillon van de Munt alleen nog automatisch, handmatige bespeling was niet langer mogelijk omdat er geen klavier meer was. In het Hemonyjaar 1959 werd het carillon gerestaureerd door Petit en Fritsen en werd een nieuw klavier geplaatst, zodat sinds dat moment het Muntcarillon weer regelmatig handmatig bespeeld wordt. Vlak na de restauratie was Bernard Drukker de beroemde bioscooporganist beiaardier op de Munttoren en maakte in deze periode zelfs samen met een dansorkest een opname van de klokken van de Munt. Deze EP Ít's in the air' werd door Phillips uitgegeven. [1]

Bij die restauratie in 1959 werden een aantal van de kleinere Hemonyklokken vervangen, zij waren door corrosie in toon verlopen en pasten niet meer bij de grotere klokken. Deze oorspronkelijke kleinere Hemonyklokken zijn nu te bezichtigen in het Amsterdam Museum. Tegenwoordig bestaat het carillon in de Munttoren uit 38 klokken, 5 meer dan het oorspronkelijke aantal. In 1992/93 volgde namelijk opnieuw een restauratie waarbij enkele klokjes werden vervangen en twee nieuwe toegevoegd. Elk kwartier zet een mechanische messing speeltrommel, die door Pieter Hemony in 1669 speciaal voor de Munttoren is gegoten, de klokken in beweging en elk heel en half uur geven de klokken het vereiste aantal slagen. Op het half uur voluit op een lichtere klok. Dit noemt men 'Hollandse-slag' Elke zaterdagmiddag om twee uur geeft stadsbeiaardier Gideon Bodden een concert op dit carillon.

De naam van de toren verwijst naar het feit dat er in de 17e eeuw munten werden geslagen. De toren kreeg zijn huidige naam in het Rampjaar 1672, toen Amsterdam tijdelijk het recht van muntslag kreeg omdat Franse troepen grote delen van het land bezet hielden, en het niet mogelijk was zilver en goud te transporteren naar de muntplaatsen Dordrecht en Enkhuizen. In het wachthuis werd munt geslagen.

Het wachthuis, dat de brand van 1618 redelijk had doorstaan, werd in de 19e eeuw afgebroken en vervangen door het het huidige gebouw. Het werd gebouwd tussen 1885 en 1887 in historiserende neorenaissance-stijl, onder leiding van architect Willem Springer. Tijdens een verbouwing in 1938-1939 kwam er op de begane grond een doorgang.

De Munttoren heeft in het begin van de 21ste eeuw een extra stevige fundering gekregen om te voorkomen dat het monumentale pand zou verzakken door de aanleg van de Noord/Zuidlijn. Hiervoor had de gemeente Amsterdam 1,9 miljoen euro uitgetrokken.[2]

Schaalmodellen[bewerken]

Schaalmodellen van de Munttoren zijn te zien in Madurodam in Den Haag en in Mini-Europa in Brussel.


Bronnen, noten en/of referenties
  • Brouwer, A.J.M. - Iets over de Amsterdamsche lui- en speelklokken en hare gieters (Oud Holland, jg. 16, 1898, blz. 168-173.
  • Loosjes, Mr. A - De Torenmuziek der Nederlanden uitgave 1916 door Scheltema en Holkema boekhandel Amsterdam.
  • Bijtelaar, Barendina - De zingende torens van Amsterdam 1947.
  • Lehr, Andrë - Historische en muzikale aspecten van Hemony-beiaarden (Amsterdam 1960).
  • Lehr, André - De Klokkengieters François en Pieter Hemony Uitgave B. Eijsbouts C.V. Asten in het Hemonyjaar 1959.
  • de Jong, Rinus; Lehr, André; de Waard, Romke - De zingende torens van Nederland - Losbladige uitgave der Nederlandse Klokkenspel Vereniging rond 1980.
  • Lehr, André - Besemer J.W.C - Zingende Torens Gelderland & Limburg. De Walburgpers CIP/ISBN 906011-705-0
  • Lehr André: Van Paardebel tot Speelklok, uitgave Europese Bibliotheek Zaltbommel 1971 (geen ISBN)
  • Rombouts Luc: Zingend Brons, uitgeverij Davidsfonds Leuven, 2010, ISBN 978-90-5826-720-7
  • Weel Heleen van der: Klokkenspel Het carillon en zijn bespelers tot 1800, Uitgeverij Verloren Hilversum 2008, ISBN 978-90-8704-061-1
  1. Its in the air. Bernard Drukker op de klokken van de Munt
  2. Extra fundering voor Munttoren, Het Parool 17 mei 2006