Sophie van Württemberg

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Sophie van Württemberg
1818 - 1877
Koningin Sophia in 1863
Koningin Sophia in 1863
Echtgenote van de Koning der Nederlanden
Groothertogin van Luxemburg
Periode 1849 - 1877
Voorganger Anna Paulowna
Opvolger Emma van Waldeck-Pyrmont
Vader Willem I van Württemberg
Moeder Catharina Paulowna van Rusland
De jonge prinses Sophie

Sophie Frederike Mathilde van Württemberg (Stuttgart, 17 juni 1818Den Haag, 3 juni 1877), prinses van Württemberg, was als eerste echtgenote van koning Willem III van 1849 tot haar overlijden in 1877 koningin der Nederlanden.

Biografie[bewerken]

Jeugd[bewerken]

Prinses Sophie werd geboren in Stuttgart als dochter van koning Willem I van Württemberg en grootvorstin Catharina Paulowna van Rusland, een dochter van tsaar Paul I. Sophie en Willem (zoon van de zuster van Catharina, Anna Paulowna) waren dus volle neef en nicht. Kort na de geboorte van Sophie overleed haar moeder, waarna ze door haar tante Catharina van Württemberg werd opgevoed. Sophie was een volle nicht van de Russische tsaar Alexander II.

Koning Otto I van Griekenland en hertog Willem van Brunswijk werden gezien als mogelijke gegadigden voor een huwelijk. Met Otto kwam het niet tot een verloving omdat haar vader geen vertrouwen had in het pas opgerichte Griekse koningshuis. Uiteindelijk werd gekozen voor de kroonprins van Nederland. Sophie ontmoette hem voor het eerst in 1838, nadat door beide vaders al tot een huwelijk tussen beiden besloten was.

Prins Willem was meteen verliefd, maar omgekeerd zag Sophie niets in hem. Ze trachtte zich tegen het huwelijk te verzetten, maar tevergeefs. Haar vader vond Willem een uitstekende partij voor zijn jongste dochter uit zijn eerste huwelijk en Willem wilde evenmin afzien van de verbintenis. Willems vader, koning Willem II, had persoonlijke redenen om te volharden. Hijzelf had moeten meemaken hoe in 1814 prinses Charlotte van Wales een verloving met hem verbrak. Hij wilde niet dat het Huis van Oranje nogmaals de schande van een verbroken verloving zou meemaken[1]. Willems moeder, Anna Paulowna, was sterk tegen het huwelijk gekant. Zij had ten eerste een moeizame relatie met haar zuster, Sophie's moeder, en in de tweede plaats werd in de Russisch-orthodoxe Kerk een huwelijk tussen neef en nicht gezien als bloedschande. Gedurende het hele huwelijk met haar zoon behandelde zij haar schoondochter minachtend.

Huwelijk en gezin[bewerken]

Sophie en Willem trouwden op 18 juni 1839 in Stuttgart. Het paar vestigde zich op Paleis Noordeinde en kreeg drie zonen:

Uit haar dagboeken en brieven komt Sophie over als een belezen, invoelende, uiterst intelligente en tamelijk warme vrouw.

Verhouding met haar echtgenoot[bewerken]

Sophie gefotografeerd als koningin rond 1870

Terwijl hij tal van buitenechtelijke relaties aanknoopte, liet zij naar buiten blijken dat ze hem haar mindere vond en ongeschikt als koning. Zij was ervan overtuigd dat zij het als regentes beter zou doen. Sophie, een ware femme savante, was in intellectueel opzicht veruit de meerdere van haar echtgenoot en steunde de liberale leider Thorbecke, terwijl haar man de professor verafschuwde.

Het huwelijk was dan ook geen succes. Sophie probeerde van haar man te scheiden. Met een beroep op het landsbelang werd dit geweigerd. In 1855 werd tussen Willem en de koning van Würtemberg een overeenkomst gesloten dat het koninklijk paar gescheiden van tafel en bed verder zou leven. In het paleis Noordeinde had Sophie haar eigen vertrekken en de zomers bracht zij zonder haar man door op Paleis Huis ten Bosch.

Internationale contacten en culturele leven[bewerken]

Willem was een liefhebber van hedendaagse kunst, muziek en theater, terwijl Sophie een liefhebber van de letteren was. Zij correspondeerde met Europese geleerden en staatslieden, kortom met de groten van haar tijd, sprak vloeiend haar talen en onderhield warme banden met Napoleon III die via haar vaders zus familie was. Zij publiceerde artikelen in het prestigieuze tijdschrift "Revue des deux Mondes". Uit haar lectuurlijst blijkt dat ze naast Stendhal ook Jean-Jacques Rousseau, Byron, Tacitus en Benjamin Constant las. Zij correspondeerde met de historicus Leopold von Ranke, de archeoloog Heinrich Schliemann, de politicus Adolphe Thiers, Westminsterdeken Stanley en historicus John Lothrop Motley.

Haar brieven aan Lady Malet werden door Hella Haasse vertaald en bewerkt, en verschenen onder de titel Een vreemdelinge in Den Haag (1984). Zij bezocht kunstschilders als Bosboom en Israëls in hun atelier en ontving kunstenaars als Schelfhout, Jongkind en Pieneman ten paleize.

Haar persoonlijkheid en jeugd beschreef zij in de "Jeugdherinneringen in Biedermeierstijl" (1984), oorspronkelijk geschreven voor Sophies goede vriend Lord Clarendon, toen hij haar overleden vader als raadgever was opgevolgd.

Koningin Sophie op haar doodsbed

Politieke opvattingen[bewerken]

Sophie van Württemberg zag in de monarchie geen vorm van stabiliteit. In die zin liet zij zich als volgt uit: De Nederlanders zullen ons houden zolang wij nodig zijn, d.w.z. zolang onze naam Oranje een gemeenschappelijke basis vormt voor de verscheidene politieke partijen. Zodra dit niet meer het geval is, zullen zij ons wegsturen.

Beschermvrouwe[bewerken]

Zij was een regelmatig bezoeker van Schilderkundig Genootschap Pulchri Studio te Den Haag. De schilder, etser en lithograaf Andreas Schelfhout maakte zich bij haar populair door tijdens zijn bezoeken aan haar hof haar echtgenoot te parodiëren. Koningin Sophie was sinds 1871 beschermvrouwe van de Algemeen Nederlandsche Vrouwenvereniging Arbeid Adelt van Betsy Perk en de Koningin Sophia-Vereeniging tot Bescherming van Dieren. In 1873 stelde zij een prijs beschikbaar voor een loterij ten behoeve van de bouw van de Vondelkerk, toen deze na financiële tegenslagen was stilgelegd.

Overlijden en bijzetting[bewerken]

Koningin Sophie overleed op 58-jarige leeftijd op paleis Huis ten Bosch. Conform haar wens werd zij niet gebalsemd (als een van de weinige Oranjes) en in haar trouwjurk gehuld, omdat volgens eigen zeggen haar leven al geëindigd was op haar trouwdag. Haar stoffelijk overschot werd op 20 juni bijgezet in de grafkelder van de Oranjes in de Nieuwe Kerk te Delft.

Voorouders[bewerken]

De voorouders van Prinses Sophie van Württemberg
Prinses Sophie van Württemberg
(1818-1877)
Vader:
Koning Willem I van Württemberg
(1781-1864)
Grootvader:
Koning Frederik I van Württemberg
(1754-1816)
Overgrootvader:
Hertog Frederik Eugenius van Württemberg
(1732-1797)
Overgrootmoeder:
Frederika Dorothea Sophia van Brandenburg-Schwedt
(1736-1798)
Grootmoeder:
Hertogin Augusta van Brunswijk-Wolfenbüttel
(1764-1788)
Overgrootvader:
Hertog Karel van Brunswijk-Lüneburg
(1735-1806)
Overgrootmoeder:
Prinses Augusta Frederika van Wales
(1737-1813)
Moeder:
Grootvorstin Catharina Paulowna van Rusland
(1788-1819)
Grootvader:
Tsaar Paul I van Rusland
(1754-1801)
Overgrootvader:
Tsaar Peter III van Rusland
(1728-1762)
Overgrootmoeder:
Tsarina Catharina II de Grote van Rusland
(1729-1796)
Grootmoeder:
Prinses Sophie Dorothea van Württemberg
(1759-1828)
Overgrootvader:
Hertog Frederik Eugenius van Württemberg
(1732-1797)
Overgrootmoeder:
Frederika Dorothea Sophia van Brandenburg-Schwedt
(1736-1798)

Trivia[bewerken]

Literatuur[bewerken]

  • Jacqueline Doorn, Willem III, Emma en Sophie. Geluk en ongeluk in het Huis van Oranje. Zaltbommel, Europese Bibliotheek, 1977
  • Hella S. Haasse en prof. Sydney W. Jackman (red.) - Een vreemdelinge in Den Haag. Uit de brieven van Koningin Sophie der Nederlanden aan Lady Malet. Amsterdam, Sijthoff, 1984
  • Dianne Hamer, Sophie, koningin der Nederlanden. Biografie van Sophie van Württemberg (1818-1877) op basis van brieven en dagboeken. Hilversum, Verloren, 2011
  • Sophie van Wurtemberg, koningin der Nederlanden (red. C.A. Tamse e.a.) L'histoire de ma vie. Jeugdherinneringen. Utrecht, Scheffers, 1996. (Herdruk van Koningin Sophie 1818-1877. Jeugdherinneringen in Biedermeierstijl van een Nederlandse vorstin uit Wurtemberg. Zutphen, De Walburg Pers, 1984)
  • C.A. Tamse, Tentoonstelling Rondom een album van Koningin Sophie. Terugblik op het leven van Koningin Sophie der Nederlanden (1818-1877). Delft 12 maart-24 april 1977. Delft, Oranje Nassau Museum/ Stedelijk Museum 'Het Prinsenhof', 1977

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Jacqueline Doorn, Willem III, Emma en Sophie. Geluk en ongeluk in het Huis van Oranje Zaltbommel, 1986 (derde herziene druk), ISBN 90 288 4365 5, p.9