Quetzalcoatl

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Quetzalcoatl

Quetzalcoatl

Quetzalcoatl

Quetzalcoatl is de Azteekse slangegod van de wind, wijsheid en het leven.^[1] Hij was een van de belangrijkste goden in de Azteekse mythologie.

Inhoud 1 Kenmerken 2 Legenden 2.1 Spiegel van de toekomst 2.2 De misleiding 2.3 Dood en terugkeer 3 De legende wordt werkelijkheid 4 Slangencultus 5 Alternatieve interpretaties 6 Trivia 7 Bronnen, noten en/of referenties

[bewerken] Kenmerken

Quetzalcoatl betekent "gevederde slang". Dit stond voor het goede in de mens en was een van de weinige belangrijke goden aan wie geen mensen werden geofferd.

Coatl betekende tegelijk tweeling en slang, een schepsel dat de Azteken met de vrouwelijke psyche associeerden. Quetzalcoatl zou dan ook een aanvankelijk androgyn wezen zijn geweest.

Het gevederde serpent zou de veren van de mannelijke quetzal dragen, een inheems vogeltje met lange groene staartveren. Het mythisch wezen was ook bij de Maya's bekend en werd in het Yucateeks Kukulkan, in het K'iche' Gukumatz genoemd. Ook de Zapoteken vereerden hem. De Maya offerden echter wel mensen aan de god zoals kan worden gezien in de ruïnes van Chichén Itzá en Tulum.

Quetzalcoatl werd ook wel met het snavelmasker van de windgod afgebeeld en heet dan Q.-Ehecatl.

[bewerken] Legenden

[bewerken] Spiegel van de toekomst

Tezcatlipoca, de god van het bedrog en de duisternis, haalde de jonge Quetzalcoatl over om in de spiegel te kijken waarin hij zichzelf in de toekomst kon zien. Quetzalcoatl schrok toen hij zichzelf zag als een oude bleke man met een lange witte baard.^[1]

[bewerken] De misleiding

Tezcatlipoca lukte het om Quetzalcoatl dronken te voeren, waardoor Quetzalcoatl geslachtsgemeenschap had met zijn eigen zus. Nadat hij weer nuchter was en besefte wat hij had gedaan, wierp hij zichzelf in het vuur. Hierna veranderde zijn as in een vlucht prachtige vogels. Hieraan dankt de quetzal zijn naam.

Zijn hart steeg op naar de hemel, waar het als de morgenster bleef staan.^[1]

[bewerken] Dood en terugkeer

Quetzalcoatls vader Mixcoatl was gedood door Tezcatlipoca. Quetzalcoatl wilde zijn vader wreken en Quetzalcoatl en Tezcatlipoca werden aartsrivalen.

Quetzalcoatl was de heerser van de stad Tollan. Tezcatlipoca besloot daarom de stad te vernietigen. Door zich te vermommen en gebruik te maken van misleiding, lukte het hem op veel inwoners te doden. hierna richtte hij zijn aandacht op Quetzalcoatl. Deze zette uit wanhoop de stad in brand en vluchtte naar de afgelegen bergen bij zee. Tezcatlipoca achtervolgde hem en ontnam hem steeds meer talenten en schatten.

Toen Quetzalcoatl bij de kust was aangekomen, was hij al zijn magische krachten kwijt. Hij vluchtte op een vlot van in elkaar gevlochten slangen de zee op naar het oosten.

Waarschijnlijk heeft dit verhaal een historische kern. Quetzalcoatl zou de vergoddelijking kunnen zijn van de Tolteekse heerser Topiltzin Ce Acatl Quetzalcoatl, terwijl Tezcatlipoca voor het priesterschap stond. Opvallend is dat Topiltzin, een seculiere leider, tot god is geworden. Sommige Mexicanisten vermoeden dat het conflict tussen Quetzalcoatl en Tezcatlipoca berust op een strijd tussen de geestelijkheid en de wereldse macht in het Tolteekse rijk.

[bewerken] De legende wordt werkelijkheid

De Azteken waren ervan overtuigd dat Quetzalcoatl ooit zou terugkeren op zijn vlot en dat dit het einde van hun beschaving zou betekenen. De Azteken stelden Quetzalcoatl soms voor als een blanke god met een baard (een dergelijk menselijk ras kenden zij toen nog niet). De laatste leider van de Azteken, Motecuhzoma II, zou een spoedige terugkeer van Quetzalcoatl voorspeld hebben en dus een spoedig einde van hun beschaving.

In 1519 landde de Spaanse veroveraar Hernán Cortés met zijn troepen op de oostkust van Mexico. Montezuma zou in hem de god Quetzalcoatl gezien hebben. De op goud beluste Spanjaarden zorgden in 1521 voor het einde van de Azteekse beschaving en deden de profetie uitkomen. In hoeverre het waar is dat de Azteken geloofden dat Cortés Quetzalcoatl was is niet duidelijk, de eerste versies van dat verhaal dateren van enige tijd na de verovering.

[bewerken] Slangencultus

De slangencultus is zeer oud in Meso-Amerika. Er zijn voorstellingen van slangen met vogelachtige eigenschappen zo oud als het Olmeekse preklassieke tijdperk (1150-500 v.Chr.). De slang vertegenwoordigt de aarde en de vegetatie, maar evenzeer het hemelse.

Men vermoed dat de Huasteken de eersten waren die Quetzalcoatl in zijn bekende gedaante vereerden. Een belangrijk heiligdom in de metropool Teotihuacan (gebouwd in 150 v.Chr.) was aan Tlaloc gewijd, de watergodheid. Maar tezelfdertijd was Quetzalcoatl, als slang, de vertegenwoordigster van de vruchtbaarheid van de aarde, en was zij ondergeschikt aan Tlaloc. Naarmate de cultus evolueerde werd Quetzalcoatl onafhankelijk.

[bewerken] Alternatieve interpretaties

Volgens sommige theorieën zou Quetzalcoatl een Europese bezoeker zijn geweest; hij is bijvoorbeeld in verband gebracht met de Vikingen en Sint Brandaan. Sommige Mormonen geloven dat de legenden rond Quetzalcoatl een corruptie van het levensverhaal van Jezus vormden, terwijl de Mexicaanse priester Servando Teresa de Mier geloofde dat Quetzalcoatl eigenlijk de apostel Thomas was. Weer anderen geloven dat Quetzalcoatl in werkelijkheid een Chinese bezoeker was.

Hoewel dergelijke theorieën zeer wijdverbreid en populair zijn, vindt deze nagenoeg weerklank bij de academische wereld.

[bewerken] Trivia

• De feniks is ook een mythologisch dier dat opnieuw herrijst, nadat deze vogel is verbrand in het vuur.

Godheden in de Azteekse mythologie

Atl · Acolnahuacatl · Chicomecoatl · Cihuacoatl · Cinteotl · Coatlicue · Ehecatl · Huehuecoyotl · Huitzilopochtli · Itztli · Mictecacihuatl · Mictlantecuhtli · Mixcoatl · Ometecuhtli · Ometeotl · Quetzalcoatl · Teoyaomicqui · Tepeyollotl · Tezcatlipoca · Tlaloc · Tlazolteotl · Tloque Nahuaque · Tonantzin · Tonatiuh · Xipe Totec · Xiuhtecuhtli · Xochipilli · Xochiquetzal · Xolotl Plaatsen: Aztlan · Chicomoztoc · Mictlan · Popocatépetl · Tlillan-Tlapallan · Tlalocan