Azteekse mythologie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Azteeks beeld van ruimte en tijd, met in het midden Xiuhtecuhtli

De Azteekse mythologie is de mythologie van de Azteken.

De Azteken hadden geen vastomlijnde religie. Er bestonden verschillende stromingen en invalshoeken. Hoewel de Azteekse bevolking hun religie in de praktijk als een polytheïstische godsdienst ervoeren en beleden, hadden priesters pantheïstische opvattingen. Sommige Mexicanisten, waaronder Miguel León Portilla, menen zelfs dat het niet correct is te spreken van Azteekse 'goden', omdat de verschillende godheden vaak als manifestaties van elkaar werden gezien.

Het feit dat het Nahuatl woord teotl sterk lijkt op het Oudgriekse θεος (theos) heeft er volgens León Portilla toe geleid dat teotl als god werd vertaald.

Geschiedenis[bewerken]

De Azteekse cultuur wordt vaak samen gegroepeerd met die van de andere Nahuatlsprekende volken. Volgens een mythe kwamen de verschillende groepen, die uiteindelijk de Azteekse beschaving zouden vormen, vanuit het noorden naar de Anahuacvallei rond het Texcocomeer. De locatie van deze vallei en de eindbestemming, het meer, zijn bekend: het hart van het hedendaagse Mexico-Stad; maar er kan weinig met zekerheid gezegd worden over de oorsprong van de Azteken.

Er zijn verschillende bronnen voor hun oorsprong. Volgens de mythe van de voorouders van de Azteken kwamen zij van een plaats in het noorden genaamd Aztlan, de laatste van de zeven nahuatlacas (Nahuatl-taal stammen, uit tlaca, "man"), maakten zij hun reis zuidwaarts en verbasterden hun naam naar "Azteca". Andere bronnen zeggen dat hun oorsprong ligt in Chicomostoc, "de plaats van de zeven grotten", of Tamoanchan (de legendarische oorsprong van alle beschavingen).

Wapen van Mexico met de adelaar op een cactus

Er wordt verteld dat de Azteken werden geleid door hun god Huitzilopochtli, wat "linkshandige kolibrie" of "kolibrie uit het zuiden" betekent. Toen de Azteken arriveerden op het eiland in het midden van het meer zagen zij een arend die op een cactus vol met fruit (nochtli) zat. Door een foutieve vertaling van een verslag van Tesozomoc werd algemeen verteld dat de adelaar een slang aan het verorberen was. In de originele Azteekse verslagen wordt de slang echter helemaal niet genoemd. Een verslag zegt dat de adelaar een vogel aan het eten was, een ander geeft aan dat hij alleen op de cactus zat en een derde zegt dat hij gewoon wat aan het eten was. Deze versie vervulde een voorspelling volgens welke ze een nieuw bestaan moesten beginnen op die plek. De Azteken bouwden hun stad Tenochtitlan op die plek en maakten een groot kunstmatig eiland, dat heden ten dage in het centrum van Mexico-Stad ligt. Deze legende wordt afgebeeld op het wapen van Mexico.

Volgens de mythe arriveerden de Azteken in de Anahuacvallei in de buurt van het Texcocomeer en werden zij door andere aanwezige groepen als het minst beschaafd beschouwd. De Azteken namen alles over wat zij van de anderen konden leren, in het bijzonder van de Tolteken, die zij verwarden met de oudere beschaving van Teotihuacán. Voor de Azteken waren de Tolteken de scheppers van alle culturen (Toltecayotl stond synoniem voor cultuur). Azteekse legendes identificeren de Tolteken en de cultus van Quetzalcoatl met de legendarische stad Tollan, die zij ook identificeerden met het oudere Teotihuacán.

Omdat de Azteken verschillende tradities overnamen en combineerden met hun eigen tradities hadden zij verschillende mythische creaties. Een ervan, de Vijf Zonnen, omschrijft de vier grote tijdperken die vooraf gingen aan het huidige tijdperk; elk tijdperk eindigde in een catastrofe. Ons tijdperk Nahui-Ollin, het vijfde tijdperk of vijfde creatie, ontsnapte aan vernietiging dankzij de zelfopoffering van de god Nanauatl (ook wel Nanauatzin wat "vol met pijnlijke plekken" betekent), de kleinste en een van de bescheidener goden. Hij werd hiermee de zonnegod Tonatiuh die getransformeerd werd in de zon. Deze mythe wordt geassocieerd met de oude stad Teotihuacán, die al verlaten en verwoest was voordat de Azteken arriveerden. Een andere mythe omschrijft de schepping van de tweelinggoden Tezcatlipoca en Quetzalcoatl. Tezcatlipoca verloor zijn voet tijdens het proces om de wereld te scheppen. Alle afbeeldingen van deze god laten hem dan ook zien zonder voet, maar met een bot daarvoor in de plaats. Quetzalcoatl werd ook wel de "Witte Tezcatlipoca" genoemd.

Goden[bewerken]


Chalchiutlicue uit de Codex Ríos.


  • Ehecatl (ook wel Ehecatl-Quetzalcoatl) – de god van de wind en schepper van de aarde, hemelen en de huidige mensen rassen. Als god van het westen een van de hemeldragers.


Huehuecoyotl in de Codex Telleriano-Remensis
  • Huehuecoyotl (ook wel Ueuecoyotl) – een bedrieger god van grappen en mateloosheid. Een vervormer, geassocieerd met trommels en de coyote
  • Huehueteotl (ook wel Ueueteotl, Xiuhtecuhtli, Xiutechuhtli) – een oude god van de aarde, het levens vuur. Geassocieerd met de Poolster en het noorden en is een van de hemeldragers
  • Huitzilopochtli (ook wel Mextli, Mexitl, Uitzilopochtli) – de oppergod van Tenochtitlan, beschermheilige van de oorlog, vuur en de zon
  • Huixtocihuatl (also Uixtochihuatl) – een godin van zout en zeewater
  • Ilamatecuhtli (also Cihuacoatl or Quilaztli) – verouderde godin van de aarde, dood en de Melkweg. Haar brul was een signaal voor oorlog.




  • Nanahuatzin (ook wel Nana, Nanautzin, of Nanauatzin) – lage god die zichzelf op offerde om de zonnegod Tonatiuh te worden


  • Omacatl (zie Tezcatlipoca)
  • Omecihuatl (zie Ometeotl)
  • Ometecuhtli (zie Ometeotl)
  • Ometeotl (ook wel Citlatonac of Ometecuhtli (man) en Omecihuatl (vrouw)) – de god(en) van dualiteit en heer/dame van de hemel
  • Ometotchtli (twee konijn) – dronken konijn god, leider van de Centzon Totochtin
  • Opochtli – links handige god van de jacht, vallen en vissen
  • Oxomoco – godin van de astrologie en de kalender


Quetzalcoatl in menselijke vorm, die de symbolen van Ehecatl gebruikt, uit de Codex Borgia.


  • Quetzalcoatl (ook wel Tlahuizcalpantecuhtli) (quetzal-geveerde slang) – schepper god en beschermheilige van heerser, priesters en handelaren. Wordt geassocieerd met Ehecatl als de goddelijke wind
  • Quilaztli (zie Ilamatecuhtli)


  • Tecciztecatl (zie Mextli)
  • Temazcalteci (ook wel Temaxcaltechi) – godin van de zwembaden en baden
  • Teoyaomicqui (ook wel Teoyaomiqui)- de god van dode strijders
  • Tepeyollotl - (De jaguar vorm van Tezcatlipoca) god van het hart van de berg, geassocieerd met jaguars, echo’s en aardbevingen
  • Tepoztecatl (ook wel Tezcatzontecatl) – god van de pulque en konijnen
  • Teteoinnan – moeder van de goden
  • Tezcatlipoca (ook wel Omacatl, Titlacauan) – almachtige god van de heersers, tovenaars en strijders; nacht, dood, onenigheid, conflict, verleiding en verandering. Een sinistere rivaal van Quetzalcoatl. Kan verschijnen als een jaguar
  • Tlahuizcalpantecuhtli - destructieve god van de ochtend ster (Venus), dauw en het oosten, een van de hemeldragers
  • Tlaloc (ook wel Nuhualpilli) – de grote en oude leverancier van regen, vruchtbaarheid en bliksem
  • Tlaltecuhtli – godin van de aarde, geassocieerd met moeilijke geboortes
  • Tlazolteotl (ook wel Tlaelquani, Tlazolteotli)- de godin van purificatie van viezigheid, ziektes en excessen
  • Tloque Nahuaque – creatie god of heerser
  • Toci (ook wel Temazcalteci) – grootmoedergodin, hart van de aarde en moeder van alle goden. Geassocieerd met oorlog en vroedvrouwen
Masker van Xiuhtecuhtli


  • Xilonen – de godin van het jonge maïs
  • Xipe Totec – de god van de seizoenen, zaden en beschermheilige van de goudbewerkers
  • Xiuhcoatl (vuur slang of turkoois slang) – belichaming van de zonnen stralen en embleem van Xiuhtecuhtli
  • Xiuhtecuhtli -(wordt ook wel Huehueteotl genoemd)
  • Xochipilli – de jonge god van feesten, dansen, spelen en schrijven. Wordt geassocieerd met Macuilxochitl en Cinteotl
  • Xochiquetzal – godin van de liefde, schoonheid, vrouwelijke seksualiteit, prostitutie, bloemen, plezier, handarbeid, weven en jonge moeders
  • Xocotl – sterren god die wordt geassocieerd met vuur
  • Xolotl – Op een hond lijkende compagnon van Quetzalcoatl en god van tweelingen, ziekte en misvormingen. Begeleid de doden naar Mictlan


  • Yacatecuhtli (ook wel Yactecuhtli) – de god van de handel en reizigers

Slangengoden[bewerken]

Groepen van goden[bewerken]

Een beeld van Cihuateotl
  • Ahuiateteo (ook wel Macuiltonaleque) - vijf goden die overmaat verpersoonlijken
  • Cihuateteo (ook wel Civatateo) – zielen van vrouwen die waren gestorven tijdens de bevalling en die de zon opkomst in het westen begeleidde. Ook wel nacht demonen die kinderen stal en verwondingen, gekheid en seksuele misstappen veroorzaakte. Ze begeleide ook strijders naar de hemel
  • Centzon Huitznahua – zuidelijke sterren , kinderen van Coatlicue
  • Centzon Totochtin (400 konijnen) – god van pulque
  • Skybearers – geassocieerd met de vier richtingen, ondersteunde de kluis van de hemel
  • Tzitzimime – ster demonen van de duisternis de zon aanvallen tijdens eclipsen en de aarde bedreigen.

Bovennatuurlijke wezens[bewerken]

  • Ahuitzotl – een mensenetende in het water levende hond-aap met een hand aan zijn staart
  • Cipactli – de kaaiman bij de fundamenten van de aarde
  • Cihuateteo – de geesten van vrouwen die waren gestorven bij de bevalling (mociuaquetzque)
  • Nagual – een beschermdier of vegetarische geest
  • Nahual – een vervormer tovenaar of heks
  • Tlaltecuhtli – een padgodin.

Legendarische helden[bewerken]

Legendarische plaatsen[bewerken]

zeven grotten van Chicomoztoc

Referenties & literatuur[bewerken]

  • Boone, Elizabeth H. (Ed.), The Art and Iconography of Late Post-Classic Central Mexico, Dumbarton Oaks, Washington, D.C., 1982 ISBN 0-88402-110-6.
  • Leon-Portilla, Miguel, Aztec Thought and Culture, Davis, J.E. (trans), Oklahoma University Press, Norman, Oklahoma [1963], 1990 ISBN 0-8061-2295-1.
  • Miller, Mary; and Karl Taube, The Gods and Symbols of Ancient Mexico and the Maya, Thames and Hudson, London, 1993 ISBN 0-500-05068-6.
  • Norman Bancroft-Hunt: Goden en Mythen van de Azteken, Gondrom Verlag 2001, ISBN 3811216457
  • Charles Phillips: The Mythology of the Aztec and Maya: An illustrated encyclopedia of the gods, myths and legends of the Aztecs, Maya and other peoples of ancient Mexico, Southwater 2006, ISBN 184476236X
  • Karl Taube : Mythes aztèques et mayas, Seuil, collection sagesse, Paris, 1995, ISBN 2-02-022047-4
  • Michel Graulich : Le Sacrifice humain chez les Aztèques, éd. Fayard, Paris, 2005, ISBN 2-213-62234-5

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]