Pantheïsme
Pantheïsme (Grieks: πάν, pan = alles; θεος, theos = God) is een levensovertuiging die ervan uitgaat dat alles (en iedereen) goddelijk is. Het goddelijke is immanent en alomvattend; universa, natuur en God zijn identiek.
Inhoud |
[bewerken] Betekenis
In het pantheïsme is er geen grens tussen het goddelijke en het natuurlijke. In plaats van transcendentie te bezitten - los van alles - bevindt god zich in alles (alles in al). Volgens het pantheïsme kan men een god niet persoonlijk indenken. Elk object is in wezen goddelijk.
[bewerken] Afgeleide vormen
Er zijn verschillende afgeleide vormen van pantheïsme. Volgens het theophanisme is alles wat wij om ons heen zien een verschijningsvorm van het goddelijke. Het panentheïsme (εν, "en" betekent "in"→ overal zit god/het goddelijke in) vormt een soort synthese tussen theïsme en pantheïsme: alles is goddelijk/god, maar deze is nog wel als persoon te denken. Deze vorm vindt men ook onder christenen; in de christelijke gnostiek zijn ook pan(en)theïstische invloeden te onderkennen. Veel oosterse religies (hindoeïsme, taoïsme, kizilbaşisme, boeddhisme) hebben pantheïstische kenmerken, evenals het (westerse) religieus humanisme.Sommige vooraanstaande verlichters, zoals Spinoza en John Toland, hadden pantheïstische denkbeelden. Een bekende vroege pantheïst was Giordano Bruno (1548 - 1600), een Italiaanse filosoof die wegens zijn denkbeelden door de Inquisitie werd veroordeeld tot de brandstapel. Op het Campo de' Fiori in Rome, de plaats waar het vonnis werd voltrokken, is nu een standbeeld van hem te vinden. In het Midden-Oosten staat Mansur al-Hallaj (858 - 922) bekend als een vroege pantheïst. Na de woorden Ana elhaq (Arabisch:أنا الحق) (ik ben de Waarheid) te hebben uitgesproken, werd hij veroordeeld tot de marteldood. Men kan het universum ook zien als één Wereldziel (Plato), dan spreekt men van Panpsychisme .
Verder zijn ook paganistische levensbeschouwingen met wortels in het oude Keltische en Germaanse heidendom, zoals Druicca en Wicca, sterk verbonden met het pantheïsme. Aanhangers van deze stromingen zien 'Moeder Aarde' als maakster van alles wat leeft. Zij wordt door hen - vooral in heksenkringen - ook wel "Godin" genoemd. Deze Godin zou terug te vinden zijn in alles wat de natuur biedt.
