Bertrand Russell

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Bertrand Russell
Russell in 1936.
Russell in 1936.
Persoonsgegevens
Naam Bertrand Arthur William Russell
Geboren 18 mei 1872
Overleden 2 februari 1970
Land Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk
Functie Filosoof, historicus, wiskundige
Oriënterende gegevens
Discipline Logica, kennistheorie, taalfilosofie, filosofie van de wiskunde
Domein Analytische filosofie
Tijdperk Hedendaagse filosofie
Stroming Empirist, humanist
Belangrijkste ideeën Russellparadox, Russells theepot, logisch atomisme
Reactie op Brits idealisme
Beïnvloed door John Locke, David Hume, Ernst Mach, Gottlob Frege, Alexius Meinong, G.E. Moore, A.N. Whitehead,
Beïnvloedde Verdere analytische filosofie
Levensbeschouwing Atheïst, Agnost
Handtekening Handtekening
Portaal  Portaalicoon   Filosofie

Bertrand Arthur William Russell (Trellech (Monmouthshire, Wales), 18 mei 1872Penrhyndeudraeth (Gwynedd, Wales), 2 februari 1970) was een Britse filosoof, historicus, logicus, wiskundige, voorvechter voor sociale vernieuwing, humanist, pacifist en een prominent rationalist. Russell werd in 1949 de Order of Merit toegekend en in 1950 ontving hij de Nobelprijs voor de Literatuur.

Als schrijver heeft hij de filosofie gepopulariseerd en commentaren geschreven over vele onderwerpen. Hij vervolgde een familietraditie van politiek activisme, langdurig verbonden aan de Labour-partij, was een prominent anti-oorlog activist en propageerde de vrije handel met anti-imperialistische naties.

Levensloop[bewerken]

Bertrand Russell als kind.

Russell was van adellijke afstamming en hij kreeg onderwijs van privéleraren. In zijn puberteit was hij vaak ernstig depressief. Geboren in de hoogtijdagen van het Britse Rijk, stierf hij bijna een eeuw later aan influenza, toen dat rijk inmiddels was uiteengevallen. Met zijn dood verloor de wereld één van zijn bekendste intellectuelen en zijn morele autoriteit liet een blijvende indruk na. Als politiek activist was Russell een fervent voorstander van kernwapenontmanteling en een uitgesproken criticus van de Vietnamoorlog.

In 1940 ontving hij al de Faraday Medal. In 1950 werd Russell onderscheiden met de Nobelprijs voor literatuur, als erkenning voor zijn veelzijdig schrijverschap, waarmee hij een significante bijdrage geleverd had aan het menselijk welzijn en het vrijzinnig denken.[1]

Filosofie en wiskunde[bewerken]

Russell was een van de invloedrijkste filosofen van de 20e eeuw. Hij schreef veel boeken over logica en hield zich onder andere bezig met het onderzoek naar de grondslagen van de wiskunde. Een van zijn voornaamste werken is de Principia Mathematica dat hij samen met Alfred North Whitehead schreef.

Ondanks een christelijke opvoeding was hij een uitgesproken agnost. Hij zei wel dat de meeste mensen hem waarschijnlijk als atheïst zouden beschouwen, omdat hij op dezelfde manier evenmin in de christelijke God als in de Homerische goden geloofde.

Ook over zijn redenen om agnost te zijn schreef hij boeken. In zijn betoog Why I Am Not a Christian (vertaald als Waarom ik geen christen ben) valt hij de belangrijkste argumenten voor het bestaan van een god aan en komt tot de conclusie dat er geen enkele noodzaak is om aan te nemen dat er een god bestaat. Ook betoogt hij dat religie meer kwalijke dan goede gevolgen heeft. Hij beschouwde zichzelf als vrijdenker en was van mening dat mensen zich niet moeten laten leiden door traditie of heilige boeken, maar dat zij met hun eigen verstand tot kennis moeten komen. Tevens lanceerde hij een argument dat bekendstaat als Russells theepot, om het onfalsifieerbare karakter van godsdienstige opvattingen aan de kaak te stellen.

Ook op het gebied van seksualiteit had hij een voor die tijd zeer onconventionele opvatting. Zo zag hij geen enkele reden om bijvoorbeeld seks buiten het huwelijk immoreel te vinden. Iets kon volgens Russell alleen immoreel zijn wanneer het anderen schaadt, en dat was volgens hem bij seks buiten het huwelijk niet het geval. Hoewel zulke opvattingen tegenwoordig vrij normaal gevonden worden, kwam Russell er regelmatig door in de problemen.

In de verzamelingenleer is de Russellparadox naar hem genoemd. Deze paradox gaat over de verzameling van alle verzamelingen die zichzelf niet bevatten, met de vraag of deze verzameling zichzelf nu wel of niet bevat. Een bekend voorbeeld is de zelfreferente barbier: scheert een barbier die alleen mensen scheert die zichzelf niet scheren, zichzelf, of niet? Naar aanleiding van deze paradox zijn onder andere typenlogica's ontwikkeld, en is er veel onderzoek gedaan om te proberen deze tegenspraak op te lossen, tot Kurt Gödel uiteindelijk aantoonde dat dat principieel niet mogelijk is.

Bertrand Russell in 1907

Politiek[bewerken]

Russell kwam uit een politiek geslacht; zijn grootvader John Russell was premier van Groot-Brittannië geweest, en een overtuigd liberaal: toen de staat Pruisen verzocht om uitlevering van de revolutieprediker Karl Marx, weigerde premier Russell met een beroep op de vrijheid van meningsuiting. Bertrand Russell zelf zou vurig socialist worden, maar bleef zich beroepen op de liberale traditie van zijn familie. Russell was geen marxist, maar een reformist: hij zag het socialisme als de ethische roeping voor alle mensen, ongeacht klasse, en stond daarmee dicht bij de idealen van de Fabian Society waar hij ook lid van was.

In 1920 bezocht Russell de jonge Sovjet-Unie en ontmoette hij Lenin. Zijn enthousiasme over het socialistische project zoals het daar in praktijk werd gebracht, bekoelde al gauw. Na zijn terugkeer omschreef hij Lenin als een sadist die met duidelijk plezier vertelde over het uitmoorden van de koelakken.

Russell was verder een overtuigd pacifist. Hij protesteerde tegen de Eerste Wereldoorlog, wat hem op een half jaar celstraf kwam te staan. Al eerder leidden zijn opvattingen tot ontslag uit zijn lectoraat bij de Universiteit van Cambridge. Tijdens de Tweede Wereldoorlog toonde hij zich uiteindelijk toch voorstander van Britse inmenging. Hij gebruikte hiervoor het begrip "relatief pacifisme": oorlog is altijd slecht, maar in zeer uitzonderlijke gevallen is het het minste van meer kwaden en is het gerechtvaardigd. Russell keerde zich ook tegen nucleaire bewapening. Tijdens de Vietnamoorlog riep hij samen met o.a. Jean-Paul Sartre een Vietnamtribunaal in het leven.

Drie dagen voor zijn dood publiceerde Russell nog een brief met een veroordeling van Israëls' politiek die hij kenmerkte als een "politiek van agressie en gebiedsuitbreiding door geweld". Met hulp van Arabische fondsen werd de brief later als advertentie in The Times gepubliceerd.

Werken[bewerken]

Engels[bewerken]

Vertalingen[bewerken]

Literatuur[bewerken]

Verwijzingen naar Russell[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Bertrand Russell. The Nobel Prize in Literature 1950 (biografie), Nobelprize.org
  2. Logicomix Holland - August 15, 2009, De Vliegende Hollander (The Flying Dutchman), ISBN 978-90-495-0079-5