John Maxwell Coetzee

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nobelprijswinnaar  John Maxwell Coetzee
9 februari 1940 – heden
J.M. Coetzee in Polen (2006)
J.M. Coetzee in Polen (2006)
Geboorteland Zuid-Afrika
Geboorteplaats Kaapstad
Nationaliteit Zuid-Afrikaans, sinds 2006 Australisch
Nobelprijs Literatuur
Jaar 2003
Reden Vooral voor Disgrace
Bekende werken In ongenade, Leven en wandel van Michael K, Elisabeth Costello, Wachten op de barbaren

John Maxwell (J.M.) Coetzee (Kaapstad, 9 februari 1940) is een Zuid-Afrikaans schrijver. Op 2 oktober 2003 werd hem de Nobelprijs voor de Literatuur toegekend. Hij was de tweede Zuid-Afrikaanse schrijver die deze eer ten deel viel - Nadine Gordimer was in 1991 de eerste. De prijs werd op 10 december in Stockholm aan hem uitgereikt. Coetzee wordt beschouwd als een van de belangrijkste schrijvers van deze tijd.

Leven[bewerken]

Het voorgeslacht van Coetzee bestaat voor het merendeel uit naar Zuid-Afrika geëmigreerde 17e-eeuwse Nederlanders. Hij groeide op in een Engelstalige familie, maar spreekt ook Afrikaans (en daarmee redelijk goed Nederlands).

Coetzee studeerde wiskunde en Engels aan de Universiteit van Kaapstad. Begin jaren zestig verhuisde hij naar Groot-Brittannië, waar hij werkte als computerprogrammeur. Zijn ervaringen werden later verwerkt in het boek Youth (2002). Daarna studeerde hij literatuur aan de Universiteit van Texas in Austin en doceerde vervolgens tot 1971 Engels aan de Universiteit van Buffalo (Staatsuniversiteit van New York). In 1970 belandde hij in een Amerikaanse gevangeniscel omdat hij deelnam aan een protest tegen de oorlog in Vietnam. Dit betekende het einde van zijn Amerikaanse academische carrière.

In 1971 keerde Coetzee terug naar Zuid-Afrika. Hij werd hoogleraar Engels aan de Universiteit van Kaapstad en ging daar in 2002 met pensioen. Vervolgens verhuisde hij naar Adelaide (Australië), waar hij een ereaanstelling kreeg als onderzoeker aan de faculteit Engels van de Universiteit van Adelaide. Van 2002 tot 2003 was hij eveneens professor aan de Universiteit van Chicago. Op 6 maart 2006 werd hij Australisch staatsburger.

Los van zijn academische werk is Coetzee sinds de jaren zeventig op de eerste plaats romanschrijver. Daarnaast werkt hij als vertaler (hij vertaalde onder andere de roman Een nagelaten bekentenis van Marcellus Emants in het Engels), publiceert hij kritieken en geeft hij in boeken en media regelmatig zijn mening over dierenrechten. Ook is Coetzee een fel tegenstander van apartheid, hoewel dat thema in directe zin nauwelijks voorkomt in zijn werk.

Coetzee was de eerste schrijver die tweemaal de Booker Prize won, in 1983 voor Wereld & wandel van Michael K en in 1999 voor In ongenade. Omdat hij de publiciteit omtrent de prijzen wilde mijden, kwam hij de prijzen niet ophalen.

Op 14 mei 2010 ontving hij een koninklijke onderscheiding, Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw.[1]

Werk en thematiek[bewerken]

Coetzee schreef diverse romans, waarin vaak het thema terugkeert van de eenling die zich staande moet zien te houden binnen een groep. Ook behandelt hij in zijn romans vanuit verscheidene invalshoeken grote menselijke thema's, zoals liefde, geluk, eenzaamheid, angst, verdriet, goed en kwaad, of bijvoorbeeld de meer concrete vraag of mensen die geen kinderen hebben iets wezenlijks missen in het leven ('Langzame man'). 'Coetzees inzichten dringen diep door in ons wezen. Wat hij daar vindt is meer dan de meesten van ons van zichzelf willen weten', schrijft Nadine Gordimer over zijn werk. Vanuit een heel compacte stijl weet Coetzee grote thema's uiterst dichtbij te brengen. Zijn oeuvre als totaliteit geeft een 'breed inzicht in het wezen van het mens-zijn', zo formuleert Arnon Grünberg.

Zijn roman In ongenade is een mooi voorbeeld van hoe hij complexe en grote thema's koppelt aan een ogenschijnlijk simpele verhaallijn. De 52-jarige hoofdpersoon prof. Lurie belandt na een verhouding met een minderjarige leerling en de verkrachting van zijn dochter in een uitzichtloze situatie en probeert van daaruit zichzelf te herdefiniëren; Lurie exploreert aldus grote thema's zoals de verhouding man-vrouw, blank-zwart, mens-dier, communicatieproblemen daarbij, misbruik van zwakkeren, de betekenis van kunst. De heldere en spannende verhaallijn houden de zware filosofische thema's echter steeds een beetje op de achtergrond, waardoor een uitermate toegankelijke roman ontstaat. Die combinatie is typerend voor Coetzee.

In een viertal andere romans (Elizabeth Costello (2003), Dierenleven (1999), Langzame man (2005) en Als een vrouw ouder wordt (2008)), laat Coetzee de fictieve oudere Australische schrijfster Elizabeth Costello fungeren als zijn alter ego. Veel van zijn Costello-werken hebben een sterk essayistische inslag en integreren diverse van zijn lezingen.

Coetzee schreef ook drie autobiografische romans: Jongensjaren, Portret van een jongeman en Zomertijd.

Nagenoeg het gehele oeuvre van Coetzee werd in Nederland vertaald, veelal door Peter Bergsma, uitgegeven door Uitgeverij Cossee.

Werken[bewerken]

  • Dusklands (1974)
  • In the Heart of the Country (1977)
  • Waiting for the Barbarians (1980)
  • The Life and Times of Michael K (1983)
  • Foe (1986)
  • White Writing: On the Culture of Letters in South Africa (1988)
  • Age of Iron (1990)
  • Doubling the Point: Essays and Interviews (1992)
  • The Master of Petersburg (1994)
  • Giving Offense: Essays on Censorship (1996)
  • Boyhood: Scenes from Provincial Life (1998)
  • The Lives of Animals (1999)
  • Disgrace (1999, in 2008 verfilmd onder dezelfde titel)
  • Youth (2002)
  • Stranger Shores: Literary Essays, 1986-1999 (2002)
  • Elizabeth Costello (2003)
  • Landscape with Rowers: Poetry from the Netherlands (2003)
  • Slow Man (2005)
  • Diary of a Bad Year (2007)
  • Summertime (2009)
  • Here and Now: Letters, 2008–2011 (2013), correspondentie met Paul Auster
  • The Childhood of Jesus (2013)

Vertalingen[bewerken]

  • Wereld & wandel van Michael K (1984)
  • In het hart van het land (1985)
  • Schemerlanden (1986)
  • IJzertijd (1990 - later verschenen onder de titel IJzeren tijd)
  • De meester van Petersburg (1994)
  • Jongensjaren (1997)
  • In ongenade (1999)
  • Dierenleven (2001)
  • Portret van een jongeman (2002)
  • Wachten op de barbaren (2002)
  • Elizabeth Costello (2003)
  • Mr.Foe en Mrs. Barton (2003)
  • Hij en zijn man (Met een antwoord van Arnon Grunberg - 2004)
  • Langzame man (2005)
  • Dagboek van een slecht jaar (2007)
  • Wat is een klassieke roman? (essay - 2007)
  • Als een vrouw ouder wordt (2008)
  • Zomertijd (2009)
  • Scènes uit de provincie (2012, trilogie van de autobiografische romans Jongensjaren, Portret van een jongeman en Zomertijd)
  • Een manier van vriendschap (2012, briefwisseling met Paul Auster)
  • De kinderjaren van Jezus (2013)

In 2003 publiceerde hij bij Princeton University Press de tweetalige anthologie Landschape with Rowers: Poetry from the Netherlands, met daarin een keuze uit het werk van achtereenvolgens Gerrit Achterberg, Sybren Polet, Hugo Claus, Cees Nooteboom, Hans Faverey en Rutger Kopland.

Biografie[bewerken]

  • J.C. Kannemeyer, J.M. Coetzee, een schrijversleven, 2012, uitgeverij cossee, ISBN 9789059363724

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Hij is er, maar blijft zwijgen NRC Boeken, 10 mei 2010