Aleksandr Solzjenitsyn

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nobelprijswinnaar  Aleksandr Solzjenitsyn
11 december 19183 augustus 2008
Aleksandr Solzjenitsyn op de trein in Vladivostok (zomer 1994) voor zijn vertrek op een reis door Rusland. Hij keerde terug naar Rusland na twintig jaar ballingschap.
Aleksandr Solzjenitsyn op de trein in Vladivostok (zomer 1994) voor zijn vertrek op een reis door Rusland. Hij keerde terug naar Rusland na twintig jaar ballingschap.
Geboorteland Rusland
Geboorteplaats Kislovodsk
Nationaliteit Russisch
Plaats Moskou
Nobelprijs Literatuur
Jaar 1970
Reden "Voor de ethische kracht waarmee hij de onmisbare tradities van de Russische literatuur nastreefde."
Voorganger(s) Samuel Beckett
Opvolger(s) Pablo Neruda
Bekende werken "De Goelag Archipel"

Aleksandr Isajevitsj Solzjenitsyn (Russisch: Александр Исаевич Солженицын) (Kislovodsk, 11 december 1918 - Moskou, 3 augustus 2008)[1] was een Russisch schrijver die in de jaren 70 van de twintigste eeuw als dissident stond aangeschreven.

Levensloop[bewerken]

Voor zijn gehele oeuvre ontving de schrijver in 1970 de Nobelprijs voor de Literatuur. Dankzij zijn monumentale werk De Goelag Archipel (verschenen in Parijs tussen 1973 en 1975) kon de buitenwereld kennisnemen van de werkkampen in de Sovjet-Unie, de Goelag. Overigens had hij al in Een dag uit het leven van Ivan Denisovitsj over de goelag geschreven en nog eerder (in 1951) had Gustaw Herling-Grudziński over zijn ervaringen in de goelag geschreven. Na publicatie van de eerste delen werd de schrijver gearresteerd en op 12 februari 1974 uitgewezen. Via Zwitserland kwam Solzjenitsyn in 1976 uiteindelijk in de Amerikaanse staat Vermont terecht.

Onder partijleider Michail Gorbatsjov, die in 1985 aantrad, kwam de glasnost (Russisch voor "openheid") op gang, waarbij de waarheid omtrent heden en verleden steeds openlijker uitgesproken kon worden. Vanaf 1989 mochten er weer werken van Solzjenitsyn verschijnen en de schrijver kreeg in 1990 het staatsburgerschap terug. Vier jaar later, na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, keerde hij naar Rusland terug. De Russische Federatie eerde hem met de Orde van Sint-Andreas de Eerstgeroepene maar de recalcitrante schrijver weigerde deze onderscheiding. Hij ontwikkelde zich tot een scherp criticus van het morele verval waaraan zijn land volgens hem ten prooi was. Als Russisch nationalist had hij ook felle kritiek op de Westerse wereld, niet alleen vanwege het ongegeneerde materialisme, maar ook als geopolitieke tegenstander van Rusland, blijkens zijn afwijzen van de NAVO-bombardementen op Servië in maart 1999, tijdens de Kosovo-crisis. In 2006 beschuldigde hij de NAVO ervan Rusland te willen omsingelen. In 2007 kreeg hij de Staatsprijs van de Russische Federatie, die hem wegens zijn zwakke gezondheid thuis persoonlijk werd overhandigd door de toenmalige Russische president Vladimir Poetin, een ex-officier van de KGB, de organisatie die hem het leven zo zuur had gemaakt. Bij zijn overlijden stuurde president Dmitri Medvedev condoleances aan zijn familie.

Bibliografie[bewerken]

Fictie[bewerken]

  • Het festijn der overwinnaars (toneel, 1951). Engelse vertaling: Victory Celebrations: A Comedy in Four Acts (1983).
  • Gevangenen. Een tragedie (toneel, 1953). Engelse vertaling: Prisoners: A Tragedy (1983).
  • Een dag uit het leven van Ivan Denisovitsj (Оди́н день Ива́на Дени́совича, novelle, 1962).
  • Tanks kennen de waarheid (scenario, 1958, niet vertaald).
  • Een gebeurtenis in het station van Kretsjetovka (novelle, 1963).
  • Het huis van Matrjona (novelle, 1963).
  • In het belang van de zaak (novelle, 1963).
  • Kankerpaviljoen (Ра́ковый ко́рпус, roman, 1968).
  • In de eerste cirkel (В кру́ге пе́рвом, roman, 1968). Van dit boek bestaan twee versies. De oorspronkelijke versie is in het Engels uitgegeven onder de titel In the First Circle (2009, vertaling H.T. Willetts). De Nederlandse vertaling behelst de door Solzjenitsyn zelf ingekorte en aangepaste versie uit 1968.
  • Een kaars in de wind (toneel, 1968).
  • De parasiet (scenario, 1968, niet vertaald).
  • De kamphoer en de simpele ziel (toneel, 1969). Ingekorte versie van: De republiek van de arbeid (1954).
  • De romancyclus Het rode wiel, bestaande uit:

- Augustus veertien (1971). Van dit boek bestaan twee versies. De Nederlandse vertaling behelst de eerste versie uit 1971. De tweede, aanzienlijk uitgebreide versie is in het Engels uitgegeven onder de titel August 1914 (1984, vertaling H.T. Willetts).
- Oktober zestien (1985). Engelse vertaling: November 1916.
- Maart zeventien (1989). Duitse vertaling: März siebzehn.
- April zeventien (1991). Franse vertaling (alleen van het eerste deel): Avril dix-sept. Tome 1.

  • Pruisische nachten (poëzie, 1974).
  • Lenin in Zürich (1976).
  • Aime la révolution! (onvoltooide roman, 2007, niet in het Nederlands vertaald).
  • Abrikozenjam (verhalen, 2013).

Politieke geschriften, historische studies, toespraken[bewerken]

  • Open brief aan de Schrijversbond (1967).
  • De rechten van de schrijver (1969). Franse vertaling: Les droits de l'écrivain (1969).
  • Een woord van waarheid (Nobelprijsrede, 1970).
  • Vastenbrief aan patriarch Pimen (1972).
  • De Goelag Archipel 1918-1956. Proeve van een artistieke studie (Архипела́г ГУЛА́Г, 1973-1975).
  • Open brief aan de Sovjetleiders/Leef niet met leugens (1974).
  • Van onder het puin (1974).
  • Amerikaanse redevoeringen (1976).
  • A World Split Apart: Commencement Address Delivered at Harvard University, June 8, 1978.
  • The Mortal Danger. How Misconceptions About Russia Imperil America (1980).
  • Men Have Forgotten God. The Templeton Address (1983).
  • Our Pluralists (1983).
  • Hoe bouwen wij Rusland weer op? Overpeinzingen naar mijn beste vermogen (1992).
  • The Liechtenstein Address (1993).
  • "The Russian Question" at the End of the Twentieth Century (1995).
  • Russia in Collapse (1998).
  • Tweehonderd jaar samen (2001-2002). Duitse vertaling: Zweihundert Jahre zusammen. Die russisch-jüdische Geschichte 1795-1916 (eerste deel, 2002) en Zweihundert Jahre zusammen. Die Juden in der Sowjetunion (tweede deel, 2003).
  • Réflexions sur la révolution de février 1917 (2007).

Autobiografie[bewerken]

  • Het kalf stoot de eik (1975). In 1996 verscheen van dit boek een uitgebreide versie. De toegevoegde delen zijn apart uitgegeven in het Engels onder de titel Invisible Allies (1997).
  • Een graankorrel tussen twee molenstenen (1998-2003). Duitse vertaling: Zwischen zwei Mühlsteinen (eerste deel, 2005) en Meine amerikanischen Jahre (tweede deel, 2007).
Bronnen, noten en/of referenties
  1. Schrijver Solzjenitsyn overleden. NOS (3 augustus 2008)