Boris Pasternak

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nobelprijswinnaar  Boris Pasternak
1890 - 1960
Pasternak op het 1e Sovjetschrijverscongres 1934
Pasternak op het 1e Sovjetschrijverscongres 1934
Geboorteland Rusland
Geboorteplaats Moskou
Nationaliteit Russisch
Plaats Peredelkino
Nobelprijs Literatuur
Jaar 1958
Reden Vooral voor Dokter Zjivago
Bekende werken Dokter Zjivago,

Boris Leonidovitsj Pasternak (Russisch: Борис Леонидович Пастернак) (Moskou, 10 februari [O.S. 29 januari] 1890 - Peredelkino 30 mei 1960) was een Russisch dichter, schrijver, componist en Nobelprijswinnaar voor de literatuur.

Leven en werk[bewerken]

Boris Pasternak (l) met zijn broer Alex, geschilderd door vader Leonid

Pasternaks vader, Leonid, was portretschilder en docent op de Kunstacademie te Moskou; zijn moeder, Rosa Kaufmann, was pianiste. Hij groeide op in een kosmopolitisch en intellectueel milieu: tot regelmatige bezoekers van de familie behoorden onder anderen de componisten Sergej Rachmaninov en Alexander Scriabin, de dichter Rainer Maria Rilke en schrijver Leo Tolstoj.

Boris Pasternak begint op dertienjarige leeftijd aan zijn compositiestudie van Joeri Engel: hiervan zijn o.a. een pianosonate en pianopréludes het gevolg. Na zijn eindexamen gaat hij aan de universiteit rechten studeren, maar hij voltooit tegelijkertijd zijn studie compositie aan het Conservatorium van Moskou bij Reinhold Glière.[1] In 1909 neemt hij het besluit om met de muziek op te houden en in 1910 ging hij filosofie studeren. Al snel echter wijdde hij zich aan het schrijverschap. In 1914 maakte hij zijn debuut met de kleine gedichtenbundel “Tweeling in de wolken”, geïnspireerd door Alexander Blok en de ideeën van Kant. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werkte hij in een chemische fabriek te Perm (stad), welke ervaring hij later deels verwerkte in Dokter Zjivago.

In 1922 publiceerde Pasternak de gedichtenbundel “Mijn zuster het leven”. Daarna volgden in hoog tempo de bundels “Thema’s en variaties” (1923), “Het jaar 1905”, (1926), “Luitenant Schmidt” (1927), plus de prozawerken “De jeugd van Ljoewers” (1922), “Brieven uit Toela” (1922) “Een verhaal” (1929) en het autobiografische “Vrijgeleide” (1929). Deze werken vestigden de reputatie van Pasternak als een van de grootste schrijvers van de Russische literatuur.

Pasternaks poëzie wordt gekenmerkt door een intens meebeleven met het gevoel van het onderwerp. Het gaat om de emoties, de extase van gevoelens. Zijn gedichten kenmerken zich door een hoge muzikaliteit. Kern van zijn poëzie is de metafoor die berust op een vluchtige associatie. Zeker in zijn beginperiode zijn de gedichten niet altijd even toegankelijk.

Dokter Zjivago[bewerken]

Pasternak (2e vl) bij ontvangst Japanse schrijvers 1924, 3e vl: Eisenstein, midden: Lili Brik, Majakovski

Internationale bekendheid verwierf Pasternak met zijn roman Dokter Zjivago, die hij in 1955 voltooide maar die door de Russische autoriteiten werd verboden, zodat het werk pas in 1957 (in Milaan) gepubliceerd werd. Hierin beschreef hij de lotgevallen van een jonge arts en zijn geliefde Lara (geïnspireerd door zijn maîtresse Olga Freiberg) in de periode van de Eerste Wereldoorlog, de Russische Revolutie en de Russische Burgeroorlog.

De fragmentarisch opgezette roman, die vol zit van metaforen, is een voortzetting van Pasternaks lyriek, waarin personages van binnenuit worden getoond. Dokter Zjivago is vooral ook een filosofisch boek: Zjivago rebelleert niet tegen de Sovjetstaat, maar staat op in naam van een vertrapt ideaal: de individuele mens. De polemiek naar aanleiding van de roman ontstond echter op politiek niveau. Pasternak werd verweten de Russische Revolutie neer te zetten als een achteruitgang. De Russische autoriteiten lieten niet toe dat het boek gedistribueerd werd in eigen land, maar door vertaalde versies bijna twintig jaar later, eerst in het Italiaans (1957), bereikte het boek een wereldpubliek. Het geldt onomstreden als een van de hoogtepunten uit de wereldliteratuur van de vorige eeuw.

Nobelprijs[bewerken]

In 1958 werd aan Pasternak de Nobelprijs voor de Literatuur toegekend, maar het werd hem door de regering niet toegestaan de prijs te aanvaarden. De Sovjetautoriteiten noemden de prijs “een politieke daad tegen de Sovjet-Unie. Geïntimideerd door een hetze vanuit de Schrijversbond zag Pasternak uiteindelijk “vrijwillig” van de prijs af. Op 25 oktober 1958 stuurde hij nog een telegram naar de Zweedse Academie: Immensely thankful, touched, proud, astonished, abashed. Op 29 oktober stuurde hij opnieuw een telegram waarin hij de prijs weigerde: Considering the meaning this award has been given in the society to which I belong, I must reject this undeserved prize which has been presented to me. Please do not receive my voluntary rejection with displeasure.[2]

In 1958 publiceerde Pasternak nog zijn “Autobiografisch essay”. Ondermijnd door de lastercampagne stierf hij in 1960 aan longkanker.

Literaire werken (selectie)[bewerken]

Boris Pasternaks huis in Peredelkino
  • Tweeling in de wolken (Близнец в тучах, 1914)
  • Mijn zuster het leven (Сестра моя — жизнь, 1922)
  • De jeugd van Ljoewers (1922)
  • Brieven uit Toela (1922)
  • Thema’s en variaties (1923)
  • Luchtwegen (1924)
  • Luitenant Schmidt (poëzie, 1927),
  • Het jaar 1905 (Девятьсот пятый год, poëzie, 1926/27)
  • Vrijgeleide (1931)
  • Spektorskij. Versroman (poëzie, 1931)
  • Op vroege treinen (На ранних поездах, 1943)
  • De aardse ruimte (Земной простор, 1945)
  • Dokter Zjivago (Доктор Живаго, 1958/1987)
  • Autobiografisch essay (1958)

Nederlandse uitgaven[bewerken]

Boris Pasternaklaan in Zoetermeer
  • Boris Pasternak: Dokter Zjivago. (Vert. Nico Scheepmaker). Utrecht, Bruna, 1958-1959 (2 delen). Geen ISBN. Andere edities (ook in de vertaling van Nico Scheepmaker):
  • Boris Pasternak: Peredelkino. (Vert. Petra Couvée). Uitgeverij Douane, Rotterdam, 2005. ISBN 90-808804-6-9
  • Boris Pasternak en Olga Freidenberg: Contradans in brieven 1910-1954. (Vert. Kristien Warmenhoven). Amsterdam, De Arbeiderspers, 1998. Privé-domein nr. 142. ISBN 90-295-3323-4
  • Boris Pasternak: Autobiografische geschriften (“Vrijgeleide” en “Autobiografisch essay”). (Vert. Charles B. Timmer. Amsterdam, Arbeiderspers, 1990 Privé-domein nr. 162. ISBN 90-295-3380-3
  • Boris Pasternak: De gedichten van Jurij Zivago. (Vert. Frans-Joseph van Agt). Leiden, De Lantaarn, 1985. ISBN 90-6889-012-3
  • Kwartet: Osip Mandelstam, Anna Achmatova, Marina Tsvetajeva en Boris Pasternak. (Vert. Charles B. Timmer). Amsterdam, De Arbeiderspers, 1982. ISBN 90-295-4870-3
  • Boris Pasternak: Vier verhalen (“Il tratto di Apelle”, “De jeugd van Ljoewers”, “Luchtwegen", “Een verhaal”). (Vert. Charles B. Timmer). Amsterdam, De Arbeiderspers, 1979. Russische miniaturen, deel 8. ISBN 90-282-0468-7
  • Boris Pasternak: Autobiografische geschriften, gedichten, verhalen en essays. (Vert. Charles B. Timmer). Den Haag, 1970. Geen ISBN.
  • Boris Pasternak: Brieven aan mijn Georgische vrienden. (Vert. Margaretha Ferguson). Utrecht, Bruna, 1969. (Witte Beertjes, nr. 1236). Geen ISBN.
  • Boris Pasternak: Autobiografisch essay. (Vert. en inl. Charles B. Timmer). Amsterdam, Polak & Van Gennep, 1967. Geen ISBN.
  • Boris Pasternak en anderen: Russische verhalen van deze tijd. (Vert. Jeanne Liedmeier). Utrecht, Het Spectrum, 1963. Geen ISBN.
  • Moedertje Rusland: een keur der beste verhalen van Pasternak, Dostojewskij, Tsjechow [en] Gogolj. (Vert.: Christof Kobelt). (Bevat onder meer: "Shenja's kinderjaren" van Pasternak). Amsterdam, Meulenhoff, 1959. Geen ISBN.
  • Boris Pasternak: Vrijgeleide. (Vert.: Charles B. Timmer). Baarn, Hollandia, 1959. Geen ISBN.
  • Boris Pasternak: Gedichten. (Vert.: Charles B. Timmer). Amsterdam, Van Oorschot, 1958. Geen ISBN.

Muzikale werken[bewerken]

Er zijn weinig composities van Pasternak bewaard gebleven (of teruggevonden). De enige voltooide werken die bekend zijn, zijn twee preludes en een eendelige sonate:

  • Prelude in dis 1906
  • Prelude in gis 1906
  • Sonate in b 1909

Referenties

  1. Verdurmen, Ilonka, 1993, Oren zijn de ogen van de ziel, Pasternak - Skrjabin - Prokowjew: Polo de Haas piano, cd-inlay. http://polodehaas.com/pasternak.html
  2. Nobelprize.org

Literatuur en bronnen

  • L. Fleischman (1990): Boris Pasternak. The poet and his politics, Harvard University Press, Cambridge, Mass.-London.
  • A. Bachrach e.a. (1980): Encyclopedie van de wereldliteratuur, Bussum, deel 7.
  • E. Waegemans (2003): Geschiedenis van de Russische literatuur sinds Peter de Grote, Mets & Schilt/Standaard Uitgeverij, Amsterdam -Antwerpen, pp. 384-388.

Externe links