Spaanse mat (munt)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Spaanse mat was de Nederlandse bijnaam voor een zilvermunt van 8 real (Spaans: real de a ocho of real ocho), die in gebruik was in het Spaanse Rijk vanaf de Spaanse monetaire hervorming van 1497. De munt werd vanaf de onafhankelijkheid van de Verenigde Staten tot een verbod hierop in 1857 gebruikt als wettig betaalmiddel aldaar en stond daar bekend als de Spaanse dollar (Engels: Spanish Dollar).

Wapen van de Habsburgse koningen van Spanje en Heren der Nederlanden

Vanaf de 16e eeuw was de Spaanse mat een erkend betaalmiddel in Europa, Amerika en het Verre Oosten. (China accepteerde lange tijd alleen zilver in ruil voor Chinese producten; ze kregen vaak Chinese stempels, die aangaven dat een aanzienlijke handelaar had vastgesteld dat het om een echte ging) en vormde vanaf het einde van de 18e eeuw de eerste wereldmunt. Veel munteenheden, zoals de Canadese dollar, Amerikaanse dollar en de Chinese yuan, zijn afgeleid van de munt.

De Nederlandse naam van de munt is ontleend aan het ingewikkelde wapen van de Spaanse Habsburgers dat op de achterzijde van de munt stond in de periode dat de Habsburgers op de Spaanse troon zaten (1504-1700). Dit wapen was in vele kwartieren onderverdeeld en toonde de wapens van o.a. Castilië, Leon, La Mancha, Aragon, Granada, Navarra, het Vrijgraafschap Bourgondië, het hertogdom Bourgondië, Oostenrijk, Holland, Vlaanderen en Brabant. Het ingewikkelde wapen zag er op de munt uit als een gevlochten raster, als een 'mat'. Nadat de Bourbons op de Spaanse troon kwamen (na 1700), werd het wapen vereenvoudigd: 2 kwartieren met de Castiliaanse toren, 2 kwartieren met de leeuw van Leon, de Granaatappel van Granada en een hartschild met Franse lelies (Bourbon). Toch bleef de munt bekend onder de naam Spaanse Mat. Dat was ook het geval toen na 1810 het wapen na de Mexicaanse onafhankelijkheid werd vervangen door de cactus met adelaar en slang. De naam is onder andere bekend van het lied dat over de verovering van de zilvervloot door Piet Hein werd geschreven en de volgende strofe bevat: 'Heb je van de zilveren vloot wel gehoord, / De zilveren vloot van Spanje? / Die had er veel Spaanse matten aan boord / En appeltjes van Oranje' .

De munt werd van de 16e tot de 18e eeuw ook gebruikt in Nederlands-Indië, waar de lokale bevolking ze ook wel aanduidde als Real Batu (of afgekort pasmat) vanwege de gelijkenis met een steen.

Zie ook[bewerken]