Xaver Scharwenka

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Xaver Scharwenka, 1882

(Theophil Franz) Xaver Scharwenka (Szamotuły, 6 januari 1850Berlijn, 8 december 1924) was een Duitse componist, pianist en muziekpedagoog van Pools-Tsjechische afkomst.

Levensloop[bewerken]

Scharwenka kreeg zijn eerst muziekonderwijs in Poznań (ligt ongeveer 30 km af van zijn geboortestad), waar hij ook het gymnasium doorliep. In 1865 ging hij naar Berlijn, om aan de Neuen Akademie der Tonkunst bij Theodor Kullak piano, en bij Richard Wüerst en Heinrich Dorn theorie en compositie te studeren. Daarna werkte hij daar van 1868 tot 1874 als pianoleraar. Met zijn debuut in 1869 aan de Zangakademie in Berlijn begon zijn carrière als pianist, dirigent en componist. De (muziek)uitgeverij Breitkopf & Härtel gaf onmiddellijk Scharwenka’s pianotrio op. 1, zijn Sonate in d mineur voor piano en viool op. 2 en zijn Vijf Poolse nationale dansen op. 3 uit. In 1877 componeerde hij zijn Pianoconcert nr. 1, een werk waarmee hij zich de weg naar de muzikale centra van Europa en Noord-Amerika baande. Dit concert is aan Franz Liszt opgedragen, die Scharwenka al sinds het verschijnen van de Poolse dansen uit 1870 bewonderde. Ook onderhield Scharwenka vriendschappelijke contacten met Johannes Brahms.

In Berlijn organiseerde hij in 1879 zogenaamde abonnementsconcerten voor kamermuziek en in 1886 een reeks concerten voor orkest, waarin hij zich als dirigent profileerde. Samen met zijn broer Philipp Scharwenka richtte hij in 1881 het Scharwenka-Konservatorium op, dat in 1893 met de pianoschool van Karl Klindworth tot het Klindworth-Scharwenka-Konservatorium samengevoegd werd.

In 1891 verhuisde Scharwenka voor zeven jaar naar New York en richtte er zijn tweede conservatorium, het Scharwenka Conservatory of Music op. Na talrijke concert tournees door de Verenigde Staten keerde hij in 1898 naar Duitsland terug en werd in 1901 in de senaat van de Königlich Preußischen Akademie der Künste Berlin aangesteld. Hij raakte bevriend met Max Bruch, speelde concerten met Ferruccio Busoni en gaf uitvoeringen van zijn pianoconcerten onder leiding van Gustav Mahler en Arthur Nikisch. In 1896 kreeg hij een eredoctoraat van de Universiteit van Tennessee.

Belang[bewerken]

Portrait by Anton von Werner

Scharwenka’s vele gaven maakten hem tot een der succesvolste persoonlijkheden van de Duitse kunstenaars van de 19e eeuw. Al tijdens zijn leven gold hij als een der beroemdste virtuoze pianisten van de wereld. Eduard Hanslick schreef over hem in Concerte, Componisten und Virtuosen der letzten fünfzehn Jahre, 1870-1885 (Berlijn 1886) als een "uitmuntende pianist, verblindend zonder charlatan’s gedrag". Wereldwijd aanzien kreeg hij ook door zijn buitengewone pedagogische gaven. Zijn wereldberoemdheid als componist vestigde Scharwenka met de Polnischen Nationaltänze op. 3. Zijn Symfonie in c mineur en de opera Mataswintha hadden daarentegen alleen succès d'estime. Vooral de laatste jaren kreeg zijn 4e pianoconcert meer bekendheid.

Werken[bewerken]

Vocale muziek[bewerken]

  • Shuvoh, voor bas, koor en orgel (1890-1900)
  • Kaiserkantate voor koor, solo en orgel (1900)
  • Vier liederen voor mezzosopraan en piano op. 10 (1873)
  • Drie liederen voor mezzosopraan en piano op. 15 (1874)
  • Acht gezangen voor solo en piano op. 88 (1915)
  • Twee gezangen voor een mannenkoor, op. 79 (1895)

Toneelwerken[bewerken]

  • Mataswintha (tekst: Felix Dahn), opera in 3 bedrijven, (1888-1892)
  • Der Schultheiß von Paris (tekst: Lope de Vega), opera, fragment (1897-1898)

Instrumentale muziek[bewerken]

Orkestwerken en concerten[bewerken]

  • Overture in c mineur (1869)
  • Symfonie in Es gr.t. (1875)
  • Pianoconcert no. 1 in bes kl.t., op.32 (1869-1873)
  • Pianoconcert no. 2 in c kl.t., op.56 (1879-1881)
  • Symfonie in c kl.t., op.60 (1882)
  • Pianoconcert no. 3 in cis kl.t., op.80 (1889)
  • Pianoconcert no. 4 in f kl.t., op.82 (1907/08)

Kamermuziek[bewerken]

  • Pianotrio no.1 in Fis majeur op. 1 (1868)
  • Sonate in d mineur voor piano en viool op. 2 (1869)
  • Strijkkwartet in g mineur (eerder dan 1875)
  • Pianokwintet in F majeur op. 37 (1876/1877)
  • Piantrio no.2 in a mineur op. 45 (1877-1879)
  • Sonate voor piano en cello in e mineur op. 46 (1877)
  • Serenade in G majeur voor piano en viool op. 70

Pianomuziek[bewerken]

  • Vijf Poolse nationale dansen op. 3 (1870)
  • Scherzo in G majeur op. 4
  • Sonate no.1 in cis mineur op. 6 (1871)
  • Barcarolle in D majeur op. 14 (1874)
  • Impromptu in D majeur op. 17
  • Valse-Caprice in A majeur op. 31 (1875/76)
  • Romanzero op. 33 (1876)
  • Sonate no. 2 in Es majeur op. 36 (1876/77)
  • Thema en Variaties op. 48 (1879)
  • Sonatine in e mineur op. 52
  • Vijf Poolse nationale dansen op. 58 (1879)
  • Variaties op een eigen thema in C majeur op. 83 (1913)

Literatuur[bewerken]

Portal.svg Portaal Klassieke muziek
  • Matthias Schneider-Dominco: Xaver Scharwenka (1850-1924). Hainholz Verlag, Göttingen/Kassel 2003