Afrikanernationalisme

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De Prinsenvlag, symbool voor de Afrikaners.

Afrikanernationalisme ontstond nadat de Kaapkolonie overging van Nederlands gezag naar Brits gezag. Het is de voorliefde voor de blanke inwoners in Zuid-Afrika van Nederlandse afkomst (in mindere mate ook Duits, Waals en Frans). De Afrikaners, destijds gewoon "verwilderde" Nederlanders of Boeren trokken massaal naar de binnenlanden van Zuid-Afrika, dit noemt men de Grote Trek. Dit wordt vaak gezien als het begin van het Afrikanernationalisme. Het Afrikanernationalisme kenmerkt zich door een hoog taalkundig en cultureel bewustzijn en

Ontstaan na verlies van Kaapkolonie[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Grote Trek (Zuid-Afrika) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In de Grote Trek verlaten de Boeren de Kaapkolonie die inmiddels in Britse handen is overgegaan. Ze zijn het niet eens met de Britse kolonisatie en willen hun eigen cultuur en hun eigen Nederlandse taal behouden. Ze trekken daarom massaal door de Karoo en de Drakensbergen naar het noorden met ossenwagens.

De Afrikaners stichten hier hun eigen "Boerenrepublieken" en behouden hierbij hun eigen cultuur en de ambtelijke taal is er het Nederlands. Ook speelt het geloof (ook vandaag de dag) nog een belangrijke rol, de Boeren waren Nederduits gereformeerd en het enige bezit was vaak de bijbel. Afrikaners uit deze periode van natie-vormend nationalisme wordt tegenwoordig beschouwd als Die eerste Afrikaner.

Flag of Transvaal.svg Flag of the Orange Free State.svg Flag of Natalia Republic.svg Voortrekker flag.svg
Vlag van Transvaal
Zuid-Afrikaansche Republiek
Vlag van Oranje Vrijstaat
Oranje Vrijstaat
Vlag van Republiek Natalia
Natalia
Vlag van Voortrekkers
Voortrekkers

Boerenoorlogen[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Tweede Boerenoorlog, Nederland in de Tweede Boerenoorlog en Lijst van monumenten in Nederland voor de Tweede Boerenoorlog voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.
Slag van Spioenkop

De Britten wilden hun gezag steeds meer uitbreidden en zaten de Boeren op de hielen, die soms ook al in conflict kwamen met onder andere de Zoeloes die nu op hun nieuwe land woonden. De Britten annexeerden één voor één de Boerenrepublieken en kwamen in oorlog met de Zuid-Afrikaansche Republiek (Transvaal) onder leiding van president Paul Kruger met de Eerste Boerenoorlog. Jaren later kwam de Tweede Boerenoorlog, met nu ook de Oranje Vrijstaat, één van de twee succesvollere Boerenstaten. De generaals De Wet, Hertzog, Botha, De la Rey, Kemp, Beyers en Smuts streden fervent tegen de Britten, maar konden een Britse overwinning niet verhinderen.

Ook in Nederland en Vlaanderen was er een grote steun voor de Nederlandstaligen aan de andere kant van de wereld. De "pioniers" wisten een groot imperiaal beroepsleger tot stand te brengen en waren in de ogen van de Nederlanders helden. In verschillende plaatsen kwam dan ook een Krugerstraat of werd een wijk naar de Afrikaners genoemd (zoals de Afrikaanderwijk in Rotterdam) of naar iets anders dat naar de Boerenoorlog verwijst. De Boeren wisten het echter niet te winnen van het Britse leger en voelden zich vernederd. Het nationalisme bloeide echter nog steeds. Niettemin werd de oorlog sommige Afrikaners psychisch te veel, er waren veel vrouwen en kinderen verloren in concentratiekampen en boerenhoeves werden massaal in brand gestoken. Ook de Bittereinders gaven het langzaam op.

Ontstaan van Zuid-Afrika[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Uniewording en Apartheid voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.

De echte Britse imperialisten wilden het Nederlands uitroeien en de Afrikaners zo weinig mogelijk rechten geven. De Afrikaners streefden weer naar een situatie waar zij het zelf voor het zeggen hadden en waar ze niet in het Engels werden bediend. In 1914 werd de Nasionale Party opgericht. Er kwam echter een scheur tussen de Boerenleiders, omdat enkele samen met de Britten wilden werken en anderen liever helemaal zelfstandig wilden zijn. Ook moesten de Boeren in 1914 meevechten met het Britse leger tegen de Duitse kolonisators in Zuidwest-Afrika, hetgeen hun tegenstond omdat zij de Duitsers als een broederlijk volk zagen.

Uiteindelijk hadden de blanken het voor het zeggen in de nieuwe Unie van Zuid-Afrika, waarbij de voormalige Nederlandse en voormalig Britse kolonisten samenwerkten in het land en hun beider talen officiële status kregen.

Apartheidsjaren[bewerken]

In 1948 slaagde de Nasionale Party erin om zonder een Britsgezinde coalitiepartner te gaan regeren. Daarentegen koos zij voor de extreemrechtse Afrikanerparty als coalitiepartner. Zij stelden het stelsel van apartheid in. De zwarte bevolking en de Kleurlingen werden erg gediscrimineerd en hadden geen stemrecht en moesten alles apart doen van de andere rassen. De staatspresidenten van Zuid-Afrika waren vooral Afrikaners en het zag ernaar uit dat de Afrikaners hun weg goed hadden gevonden in het land. Ze hadden het weer voor het zeggen en waren in grote lijnen tevreden, net zoals de mensen van Britse komaf.

Symboliek[bewerken]

Tijdens de periode van het bestaan van de Unie van Zuid-Afrika (1910-1961) zouden Afrikaners zich conformeren aan het huidige Zuid-Afrika en hun nationalisme in het kader van het land Zuid-Afrika vertalen. Dit komt tot uiting in een aantal symbolieken, waaronder taal, monumenten en gebouwen.

Hoewel het Afrikaans en het Nederlands door de Zuid-Afrikaanse Grondwet als synoniemen werd beschouwd en er vaker over Kaap-Hollands of Afrikaans-Nederlands werd gesproken scheidde Afrikaans zich tussen 1925 en 1984 af van het Europees Nederlands. Dit proces begon met de ingebruikname van de spelling van Kollewijn in 1905. Deze spelling - een vorm van "schrijf hoe je praat"-spelling - werd in Nederland, België en in de Nederlandse koloniën niet aangenomen. De invoering was een antwoord op de Genootskap van Regte Afrikaners die pleitte voor het Afrikaans als cultuurtaal naast het Nederlands. Na de officiële erkenning van het Afrikaans als deel van het Nederlands in 1925 was het Nederlands samen met Afrikaans de officiële taal (tot 1984). Het Afrikaans wordt gezien als sleutel van de Afrikanercultuur en trots, als iets wat de Afrikaners onderscheidt van anderen. In 1975 werd Die Afrikaanse Taalmonument onthuld met daarop de tekst Dit is ons erns.

De ontwikkelingen van het Afrikanernationalisme leidde ertoe dat op de cenotaaf in het Voortrekkermonument (uit 1949) - dat zelf een symbool is van de eerste vorm van het Afrikaner nationalisme - de slagspreuk Ons vir jou, Suid-Afrika staat, waarmee Afrikaners hun verbondenheid met Zuid-Afrika tot uiting brengen. Premier Hertzog (NP) duidde het Afrikanernationalisme in de jaren '20 van de twintigste eeuw met de woorden Suid-Afrika eerste.

Afrikaners uit deze periode van nationalisme worden tegenwoordig beschouwd als Die tweede Afrikaner.

Na apartheid[bewerken]

Onder leiding van de Afrikaner staatspresident Frederik Willem de Klerk en de Nasionale Party werd de apartheid tussen 1990 en 1994 afgeschaft. In 1994 werden de eerste multiraciale verkiezingen gehouden die gewonnen worden door het African National Congress, waarna Nelson Mandela president wordt. De zeggenschap van de Afrikaners werd echter steeds kleiner en kleiner ten voordele van de zwarte bevolking. De Afrikanergezinde Zuid-Afrikaanse vlag werd vervangen door een vlag waar nu ook de zwarte bevolking in wordt vertegenwoordigd.

Vandaag de dag voelen de meeste Afrikaners zich niet prettig in Zuid-Afrika.[1] Zo emigreerden meer dan een miljoen blanken naar het buitenland, waardoor er nu Afrikanergemeenschappen zijn in o.a. Canada, Engeland en Australië. Nu de zwarte inheemse bevolking de macht heeft en maatregelen treft om de gevolgen van apartheid te bestrijden, voelen de blanken zich deze keer gediscrimineerd.[2][3] Het Afrikaans wordt (tegenwoordig) minder als taal van de Apartheid gezien, maar ligt wel onder vuur als onderwijstaal op universiteiten. Daarnaast worden Afrikaanse plaatsnamen worden steeds meer vervangen door namen uit andere Zuid-Afrikaanse talen, voornamelijk Engels. De Zuid-Afrikaanse regering probeerde ook de hoofdstad Pretoria van naam te veranderen en Tshwane te noemen, naar de grootstedelijke gemeente waarin Pretoria ligt. Dat terwijl Pretoria door de Afrikaners is gesticht en er veel Afrikaners wonen. De naamsverandering wordt tegengegaan met leuzen als Hak Hak, Tswane is kak of Pretoria bly Pretoria.

Afrikaners richten steeds meer burgerlijke organisaties met het doel om het Afrikaans en de Afrikanercultuur te beschermen en te behouden. Zo heeft de Solidariteit Beweging in 2012 een eigen Afrikaanstalige universiteit - Akademia - opgericht. Andere organisaties maken zelfs plannen rond voor een onafhankelijke Volkstaat, een land uitsluitend voor Afrikaners. Ook ligt er een dorpje in de Kaap waar alleen Afrikaners mogen wonen, het dorpje Orania. Afrikaners zoeken hiermee mogelijkheden voor bepaalde vormen van autonomie om zich (gedeeltelijk) zelf te kunnen besturen.

Deze periode van hernieuwd nationalisme begon min of meer met het lied de la Rey van Bok van Blerk. Het is een lied over de Tweede Boerenoorlog tussen Britse en voormalig Nederlandse kolonisten. In de clip ziet men een veldslag tussen Britten en Boeren.

Afrikaners uit deze periode van hiernieuwd volksnationalisme worden beschouwd als Die derde Afrikaner, waarbij de culturele identiteit van Afrikaners belangrijker is dan de nationale identiteit als Zuid-Afrikaan.

Zie ook[bewerken]