De Taalstaat
| De Taalstaat | ||||
|---|---|---|---|---|
| Presentatie | Frits Spits (2014-2025) Ronald Giphart (2026-heden) | |||
| Uitzendingen | ||||
| Tijdstip | zaterdag, 11.00-13.00 uur | |||
| Omroep | KRO (2014) KRO-NCRV (2014-heden) | |||
| Zender | NPO Radio 1 | |||
| Periode | 4 januari 2014-heden | |||
| ||||
De Taalstaat is een radioprogramma van KRO-NCRV met als onderwerp de Nederlandse taal. Het programma wordt sinds 4 januari 2014 iedere zaterdag uitgezonden door NPO Radio 1 en sinds 2026 gepresenteerd door Ronald Giphart. Vóór Giphart was Frits Spits de presentator. Op 27 december 2025 stopte Spits als presentator. In zijn laatste uitzending maakte hij bekend dat de presentatie van De Taalstaat overgenomen zou worden door Giphart.[1]
Het programma behandelt recente boeken, theater- en cabaretvoorstellingen en taalonderzoeken.
Inhoud
[bewerken | brontekst bewerken]In De Taalstaat staat alles in het teken van de Nederlandse taal. In het programma wordt het laatste nieuws rondom het Nederlands behandeld, waaronder opvallende citaten, nieuwe en oude woorden en het taalgebruik van bekende Nederlanders. Ook zijn er met grote regelmaat schrijvers te gast omdat ze bijvoorbeeld een nieuw boek hebben geschreven, en worden er muzikale artiesten geïnterviewd die net een nieuw Nederlandstalig album hebben uitgebracht.
Onderdelen eerste uur
[bewerken | brontekst bewerken]De onderdelen van De Taalstaat in het eerste uur zijn:
Intro
[bewerken | brontekst bewerken]Het programma begint altijd met de programmatune, die gezongen is door Acda en De Munnik. Vervolgens geeft de presentator zijn blik op een gebeurtenis van de afgelopen week. Dit doet hij zowel in het eerste als het tweede uur.
Vooropgesteld
[bewerken | brontekst bewerken]In Vooropgesteld wordt het opmerkelijkste nieuws behandeld dat in dat week in de 'wereld van de Nederlandse taal' plaatsvond. De presentator praat dan met gasten die het onderwerp toelichten en duiding geven.
Jeroen van Kan Kijk
[bewerken | brontekst bewerken]In De Jeroen van Kan Kijk neemt Jeroen van Kan de taal in de zaterdagkranten door. Van Kan gaat dan onder andere zinnen of koppen citeren dat hem opvielen.
Taalschatten van de Taalstaat
[bewerken | brontekst bewerken]In De Taalschatten van de Taalstaat behandelt de presentator een Nederlandstalig boek of lied, dat speciale aandacht krijgt, vanwege een gebeurtenis uit die week. Zo behandelde Frits Spits in de uitzending van 1 april 2023 de tweede langspeelplaat van het Simplisties Verbond, n.a.v. het overlijden van Wim de Bie. In de rubriek nodigt Spits ook een gast uit om over het onderwerp te praten.[2]
De Digitaalstaat
[bewerken | brontekst bewerken]In De Digitaalstaat komt bij de presentator een gast langs om over de afgelopen week te praten. Dit door middel van socialemediaberichten die de gast in die week stuurde. In de rubriek worden de berichten behandeld en geeft de gast ook uitleg waarom het bericht op een bepaalde manier is geschreven en wat hij/zij/hen daarmee bedoelt.[3]
Tweede uur
[bewerken | brontekst bewerken]De onderdelen van De Taalstaat in het tweede uur zijn:
Woord van de Week
[bewerken | brontekst bewerken]In Het Woord van de Week is de hoofdredacteur van de Dikke van Dale Ton den Boon in het programma te gast. Den Boon gaat introduceert een nieuw woord, dat hij in die week ergens heeft gelezen in kranten of websites. Vervolgens geeft hij achtergrondinformatie over het woord en sluit hij af met de definitie van het nieuwe woord.[4]
Quotes van de Week
[bewerken | brontekst bewerken]In deze rubriek worden twee quotes behandeld, die in de afgelopen week door een persoon werden gezegd in de media.
Het Loket
[bewerken | brontekst bewerken]In de rubriek Het Loket worden vragen over de Nederlandse taal behandeld, die luisteraars hebben gestuurd. De gast is dan iemand van de taaladviesdienst van Onze Taal, die de vraag beantwoordt en ook vaak informatie over bijvoorbeeld de oorsprong van een woord vertelt.[5]
Het Vergeetwoord
[bewerken | brontekst bewerken]In Het Vergeetwoord belt de presentator met een luisteraar die een woord wil behandelen dat tegenwoordig niet of nauwelijks wordt gebruikt. De luisteraar legt dan uit wat het woord betekent en waarom het woord opnieuw geïntroduceerd moet worden. De luisteraar krijgt vervolgens dan voor het woord een 'adoptiebewijs'.[6] De Van Dale bracht in samenwerking met Frits Spits en Nelleke Noordervliet in oktober 2015 een "vergeetwoordenboek" uit, waarin 1000 van deze woorden waren gebundeld.[7]
TNA van een BN'er
[bewerken | brontekst bewerken]In de rubriek TNA van een BN'er is René Appel te gast. Appel behandelt de taal van een bekende Nederlander, door middel van fragmenten uit radio- en televisieprogramma's.[8]
Week Dicht
[bewerken | brontekst bewerken]In de afsluiting van De Taalstaat behandelt men nog één onderwerp, dat altijd begint met ''Week dicht'', met vervolgens de datum van de uitzending daarachter. Er wordt geïndigd met een woordspeling.
In beide uren zijn er ook schrijvers, muzikanten of andere gasten te gast, zij praten over hun boek, album of voorstelling.
Overige onderdelen
[bewerken | brontekst bewerken]Het Spel-Spel
[bewerken | brontekst bewerken]In de zomer wordt het Spel-Spel gespeeld. In deze rubriek nemen twee deelnemers het tegen elkaar op om een plekje in het Groot Dictee der Nederlandse Taal te krijgen, dat in het najaar wordt gehouden.
Woutertje Pieterse Prijs
[bewerken | brontekst bewerken]In het voorjaar worden in het programma de genomineerden bekend gemaakt voor de Woutertje Pieterse Prijs, de prijs voor het beste Nederlandstalige kinder- of jeugdboek van dat jaar.
Groot Dictee der Nederlandse Taal
[bewerken | brontekst bewerken]In december 2018 zorgde het programma voor een comeback van het Groot Dictee der Nederlandse Taal op de radio. Dit dictee werd van 1990 tot en met 2016 jaarlijks op tv uitgezonden door de NTR, die er in 2017 echter mee stopte wegens tegenvallende kijkcijfers.[9] Sinds 2018 is het een jaarlijks terugkerend evenement in De Taalstaat.
Taalstaatmeester
[bewerken | brontekst bewerken]De Taalstaat roept jaarlijks iemand uit tot de Taalstaatmeester van dat jaar, een onderscheiding die wordt toegekend aan iemand wiens of wier taalgebruik dat jaar opviel,[10] iemand die zich "het best heeft uitgedrukt in gesproken en/of geschreven woord".[11]
Deze mensen zijn uitgeroepen tot Taalstaatmeester van het jaar:
- 2017: Beatrice de Graaf, vanwege haar 'uitstekende vaardigheden in het gebruik van de Nederlandse taal, zowel in gesproken als geschreven vorm, wat blijkt uit haar duidelijke en welbespraakte communicatie in de publieke ruimte';[11]
- 2018: Lilian Marijnissen, vanwege haar 'onderscheidend taalgebruik';
- 2019: Freek de Jonge, omdat hij de meeste stemmen van het publiek had gekregen voor zijn 'uitzonderlijke taalkundige bijdragen en zijn creatief gebruik van de Nederlandse taal';
- 2020: Mark Rutte, hij toonde zich niet alleen 'een bekwaam crisismanager in onzekere tijden', maar maakte vooral indruk met zijn toespraken en met name die van 14 december in de coronatijd;
- 2021: Roxane van Iperen, vanwege haar 'heldere en verbeeldingsvolle taalgebruik';
- 2022: Iris de Graaf, vanwege haar 'heldere, betrokken maar toch genuanceerde verslaggeving in tijden van crisis';
- 2023: Linda Nooitmeer, voor haar toespraak tijdens Ketikoti (de Nationale Herdenking Slavernijverleden);[10]
- 2024: Jaïr Stranders, vanwege zijn 'heldere en oorspronkelijke taalgebruik'.
- 2025: Paulien Cornelisse, onder andere 'omdat zij een observator [is] van modern, opmerkelijk, absurdistisch en excentriek taalgebruik'.[12]
Externe link
[bewerken | brontekst bewerken]- De Taalstaat op de website van Radio 1
- ↑ Presentator Frits Spits stopt na 52 jaar als radiomaker Nieuwsbericht NPO Radio 1 d.d. 24 september 2025; gearchiveerd
- ↑ De Taalschatten: De tweede elpee van het Simplisties Verbond. NPO Radio 1. Geraadpleegd op 16 oktober 2025.
- ↑ de Digitaalstaat: Maarten Hopman. NPO Radio 1. Geraadpleegd op 16 oktober 2025.
- ↑ Het Woord van de Week: Ton den Boon. NPO Radio 1. Geraadpleegd op 16 oktober 2025.
- ↑ Het Taalloket: Rutger Kiezebrink over 'her'. NPO Radio 1. Geraadpleegd op 16 oktober 2025.
- ↑ Het Vergeetwoord: beiden. NPO Radio 1. Geraadpleegd op 16 oktober 2025.
- ↑ Van Dale brengt woordenboek met duizend 'vergeetwoorden' uit. NU.nl. DPG Media (30 oktober 2015).
- ↑ De TNA: René Appel over Jeroen Akkermans. NPO Radio 1. Geraadpleegd op 16 oktober 2025.
- ↑ Het Groot Dictee der Nederlandse Taal keert terug. heusden.nieuws.nl (6 december 2018). Gearchiveerd op 21 oktober 2019. Geraadpleegd op 21 oktober 2019.
- 1 2 NiNsee-voorzitter Linda Nooitmeer krijgt taalprijs voor slavernijtoespraak. NOS Nieuws (30 december 2023). Gearchiveerd op 30 december 2023. Geraadpleegd op 30 december 2023.
- 1 2 Beatrice de Graaf uitgeroepen tot Taalstaatmeester 2017. NU.nl (30 december 2017). Gearchiveerd op 30 december 2017. Geraadpleegd op 30 december 2023.
- ↑ Paulien Cornelisse verkozen tot Taalstaatmeester 2025 in De Taalstaat, NPO Radio 1 d.d. 20 december 2025; gearchiveerd d.d. 20 december 2025
· 
· 