Ketikoti

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Ketikoti
De viering in Paramaribo
Andere namen Dag der Vrijheden
Gevierd door Afro-Surinamers
Gevierd in Suriname, Nederland
Aanleiding Afschaffing van de slavernij
Datum 1 juli
Ingesteld in 1863
Portaal  Portaalicoon   Suriname
De correcte uitspraak van Ketikoti, door Aldith Hunkar
Het standbeeld van Kwakoe in Paramaribo

Ketikoti (uitspraak: [ˈkɪti ˈkɔti]?; ook wel Keti-koti of Keti Koti) is een van oorsprong Surinaamse feestdag, jaarlijks op 1 juli, ter viering van de afschaffing van de slavernij. De naam stamt uit het Sranantongo en betekent 'ketenen gebroken'. Ook in Nederland wordt Ketikoti gevierd. Op de (Engelstalige) Bovenwindse Eilanden Saba, Sint Eustatius en Sint Maarten wordt deze feestdag Emancipation Day genoemd.

Afschaffing slavernij[bewerken | brontekst bewerken]

Op 1 juli 1863 schafte het Koninkrijk der Nederlanden met de Emancipatiewet de slavernij af in Suriname en op de Nederlandse Antillen.[1][noot 1] Er kwamen op dat moment ruim 45.000 oorspronkelijk Afrikaanse slaven vrij, van wie 34.441 slaven in Suriname. De slavenhouders werden voor elke slaaf met 300 gulden schadeloos gesteld, maar de vrijgemaakte mensen kregen zelf niets en werden in Suriname nog tien jaar verplicht op contractbasis het werk te blijven doen soms onder dezelfde erbarmelijke omstandigheden. Om die reden erkent onder andere ook premier Rutte dat het op zijn plaats is om in 2023, 150 jaar na 1873, de afschaffing van de slavernij groots te herdenken.[2]

Ketikoti in Suriname[bewerken | brontekst bewerken]

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd 1 juli 1863 reeds openlijk gevierd in Suriname – tachtig jaar na dato. Op 1 juli 1955, onder premier Ferrier, werd 'Ketikoti' een officiële Surinaamse feestdag (vrije dag). Formeel heet deze dag Dag der Vrijheden. Informeel wordt de feestdag ook wel Kettingsnijden genoemd.

Ter gelegenheid van honderd jaar afschaffing slavernij werd op 1 juli 1963 in Paramaribo het Kwakoe-standbeeld onthuld. Het beeld stelt een weggelopen en weer gevangengenomen slaaf voor, die het symbool werd voor de drang naar vrijheid. Bij de Ghanese Akan, de voorouders van veel slaven, is het gebruikelijk dat kinderen de Akan-voornaam dragen van de dag waarop ze geboren worden, zoals Kwasi voor een kind dat op zondag ter wereld kwam. Met name mannelijke nakomelingen die op woensdag werden geboren kregen de naam Kwakoe. Omdat 1 juli 1863 op een woensdag viel, heeft het beeld de naam Kwakoe gekregen.

Ketikoti is een feest voor alle inwoners, niet alleen voor de nazaten van de slaven. Onderdeel van de festiviteiten is Bigi Spikri ('grote spiegel'), een kleurige parade in feestelijke en vaak traditionele kledij, waarbij de vrouwen vaak kleine witte parasols met zich meedragen.

Ketikoti in Nederland[bewerken | brontekst bewerken]

Ook in Nederland wordt sinds de millenniumwisseling Ketikoti in verscheidene steden gevierd, met name door Afro-Surinamers en Afro-Antillianen.

Sinds 2009 wordt in het Oosterpark in Amsterdam een (landelijke) herdenking van de slavernij en viering van het einde van de slavernij georganiseerd. In dit park staat sinds 1 juli 2002 het Nationaal monument slavernijverleden.[3] In 2013 kreeg ook Rotterdam een Slavernijmonument. Het is geplaatst in het Lloydkwartier aan de oever van de Nieuwe Maas, op de plek waar ooit veel slavenhandelaren met hun schip vertrokken richting Afrika. Meerdere steden zijn ondertussen hierin gevolgd.

Het Nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis (NiNsee) organiseert jaarlijks in juni een programma rondom Ketikoti, met onder meer de Keti Koti Lezing.[4] Bij de lezing van 2020 ging historicus Karwan Fatah-Black in op de Haïtiaanse Revolutie van 1791 die opstanden in tal van andere slavenkolonies heeft geïnspireerd, zoals de Curaçaose slavenopstand van 1795. Deze laatste krijgt nauwelijks aandacht in Nederland.[5][6]

Speech Femke Halsema bij Keti Koti: Amsterdam maakt excuses voor slavernijverleden (2021)

Op 1 juli 2021 bood de Amsterdamse burgemeester Halsema officiële excuses aan "voor de belangrijke rol die deze stad en haar bestuurders hadden in de handel in mensen".[7] Dezelfde dag overhandigde het Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden het rapport Ketenen van het Verleden aan minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Ollongren. Hierin wordt de regering opgeroepen 1 juli als een nieuwe nationale feestdag vast te stellen.[8]

Op Ketikoti wordt vaak herheri (ook wel heriheri of heri heri) gegeten,[9] een Surinaams eenpansgerecht van aardvruchten als cassave en zoete aardappel met ei, bakbanaan en bakkeljauw.[10] Het gerecht komt uit de voedselbereidingstraditie van Afro-Surinamers, ontstaan tijdens de slavernij.[10] Sinds 2020 wordt er jaarlijks op Ketikoti gratis herheri uitgedeeld in verschillende plaatsen in Nederland door Free Heri Heri.[9][11]

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie Ketikoti van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.