Woord van het jaar

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De eerste Nederlandse verkiezing voor Woord van het jaar is in 2003 opgezet door Koen Gubbels van vertaalbureau The Language Lab in Amsterdam. De Nederlandse versie werd geïnspireerd door Amerikaanse voorbeelden als Word of the year van de American Dialect Society en Merriam-Webster's Words of the Year. De bedoeling was aan de hand van neologismen of oude woorden die ineens weer in zwang raakten een beeld te geven van gebeurtenissen die hun stempel drukten op een bepaald jaar. De site werd - en dat was nieuw in vergelijking met bestaande woordverkiezingen - opgezet als een 'user-generated' platform waarbij gebruikers woorden konden nomineren en hun stem konden uitbrengen. Dit leverde een bont scala aan bijdragen op waarbij het verloop van de verkiezing sterk werd bepaald door bezoekers van bloggroepen als FOK!, Retecool.com en GeenStijl. De site trok in de laatste maanden van 2003 vele tienduizenden bezoekers, waarvan er 1945[1] hun stem uitbrachten. Hiermee was de site een van de eerste internetverkiezingen.

Verkiezingsuitslagen[bewerken]

The Language Lab: Woord van het jaar 2003-2005[bewerken]

Uitslag 2003[bewerken]

De eerste verkiezing Woord van het jaar 2003 leverde de volgende eindlijst op:

  1. Gamen
  2. Beurtbalkje
  3. Googelen
  4. Adoptiekip
  5. Vleesverlater
  6. Spammen
  7. Opleuken
  8. Kutmarokkaan
  9. E-war
  10. Hobbykip

Gamen was een weinig aansprekende winnaar. De nummer twee, beurtbalkje, was de kandidaat van een lobbygroep met een eigen website die het woord in de Van Dale wilde krijgen. Dit is hen uiteindelijk gelukt. Het woord staat sinds 2005 in het Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal met als betekenis: staafje dat men om verwarring te voorkomen op de transportband naar de kassa legt tussen de eigen boodschappen en die van de vorige of volgende klant in. In het jaar 2003 brak verder het werkwoord googelen door, terwijl politicus Rob Oudkerk het woord kutmarokkaan muntte. Het in 2003 in verband met de invasie in Irak veelgebruikte shock and awe[2] wist de laatste tien niet te halen. Ook Mabelgate, flitsmeute en bomschoenterrorist wisten hun favorietenrol niet waar te maken.

De redactie van Woord van het jaar beschreef de wederwaardigheden van de verkiezing van 2003 in een stukje waarin meer dan 40 verkiezingskandidaten figureerden:

Game over

Terugkeek: het begon allemaal als een proefballonnetje. Een paar digibeten die een mediageile webstek oplaadden waarop Nederland zelf het rete-coolste woord van 2003 kon herprioriteren. Na Mabelgate was Nederland opnieuw flabbergasted en in no-time brak de stemtyfus uit. De site Woord van het Jaar werd het toneel van een ranzige e-war; een heftig paddedeutje tussen de redactie en flitsmeutes geschuffelde spammers met qwertykramp die de webstek met een overkill aan hatemail probeerden te masterblasteren. Zelfs een charmeoffensief in de vorm van een alternatieve webstek waarop lullo’s hun verhufterde psychotainment konden sharen, moest bijna worden geruimd. Hoewel ze werd gedemoniseerd en beticht van kasgraaierij, verkeerde de redactie niet in shock-and-awe. Integendeel. Ze bleef er humeuristisch onder, want de webstek was een wreed succes. De redactie heeft rsi-pauze en gaat ff uitbrakken met een senseootje, maar volgend jaar maken we een come-back. Verklikkerkippen, breezerbabes, autofielen, vleesverlaters, knuffelallochtonen, cartierkippen, chatsletten, taai-apen en bomschoenterroristen: bedankt. Jullie hebben ons jaar vet opgeleukt.

Uitslag 2004[bewerken]

In 2004 is in verband met verregaande manipulatie van de stemresultaten geen eindlijst samengesteld. De stemmen op het woord braatolizer[3] werd door bezoekers van Retecool.com zo gemanipuleerd dat de redactie van Woord van het Jaar de beslissing nam om geen eindlijst te publiceren. Dit tot woede van vele Retecool-stemmers.

Om de blog communities tegemoet te komen had de Woord van het jaar-redactie al in 2003 een zustersite opgezet: vetste.woordvanhetjaar.nl. Ontevreden kiezers die hun suggesties afgeserveerd zagen door de redactie konden hier hun ei kwijt. Vetste.woordvanhetjaar.nl fungeerde op die manier als bliksemafleider voor de hoofdsite. Het woord haiduc[4] voerde in 2004 de einduitslag aan, vlak voor 'braatolizer'.[5]

Feauteaufuck[bewerken]

Een mooi voorbeeld van moderne etymologie is het woord feauteaufuck. Tijdens de verkiezing van Woord van het jaar 2004 werd het woord fotofuck sterk geplugd door de GeenStijl-community. De Woord van het jaar-redactie van The Language Lab greep in en zette het woord op de zwarte lijst. Vervolgens werden er direct alternatieve spelwijzen van het woord aangedragen door Geenstijlers zoals photofuck, photophuck en photophuk, enz. Al deze woorden belandden op de zwarte lijst. De Geenstijlers gaven echter niet op en bleven alternatieven nomineren. De laatste versie feauteaufuck of ook wel feauteauf*ck is uiteindelijk ten langen leste door de redactie geaccepteerd. Het woord is nog steeds in zwang binnen de GeenStijl-community.

Uitslag 2005[bewerken]

In 2005 is een nieuwe verkiezing gehouden waarbij strengere drempels werden opgeworpen, om te voorkomen dat een kleine groep mensen een te eenzijdige invloed op de stemresultaten kon uitoefenen. Desondanks werd het eendagswoord genverbrander de winnaar. Dit curieuze woord is in het Nederlands geïntroduceerd door het 'medium' Robbert van den Broeke. Na het woord kutmarokkaan van 2003 scoorde zijn tegenhanger troetelmarokkaan nu hoog. Het woord tsunami, volgens velen vooraf de gedoodverfde winnaar, lag op ieders lippen na de verwoestende tsunami bij Sumatra in 2004.

  1. Genverbrander
  2. Bandstemmen
  3. Moslimmoeheid
  4. Tsunami
  5. Hangouderen
  6. Goededoelgevoel
  7. Troetelmarokkaan
  8. Rakeling
  9. Livestrong
  10. Chasse patate

In 2006 besloot directeur Koen Gubbels van The Language Lab de verkiezing op te heffen. In 2008 is de domeinnaam www.woordvanhetjaar.nl verkocht aan Ton den Boon, hoofdredacteur van Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal.

Van Dale: Woord van het jaar 2007-heden[bewerken]

In 2007 nam Van Dale in samenwerking met dagblad De Pers en het Genootschap Onze Taal de fakkel over met een vergelijkbare verkiezing, met dit verschil dat er een voorselectie werd gemaakt van genomineerde woorden waaruit door sitebezoekers een favoriet werd gekozen.

Uitslag 2007[bewerken]

  1. Bokitoproof
  2. Comadrinken
  3. Klimaatneutraal
  4. Slurptaks
  5. Lokhomo
  6. Wilfen
  7. Formatiemoeheid
  8. Zelfbedieningskapitalisme
  9. Reltoerist
  10. Opacriminaliteit

De winnaar in 2007 was het woord bokitoproof. Het verwees naar een incident in Diergaarde Blijdorp, waar op 18 mei 2007 de gorilla Bokito ontsnapte uit het apenverblijf en vervolgens een bezoekster zwaar verwondde. Het apenverblijf was kennelijk niet 'bokitoproof'.

Uitslag 2008[bewerken]

  1. Swaffelen
  2. Wiiën
  3. Bankendomino
  4. Gastroseksueel
  5. Smirten
  6. Hufterindex
  7. Duyvendakken
  8. Horroropa
  9. Slaaprijden
  10. Zweef-tv

De winnaar van 2008 was het woord swaffelen ofwel met het mannelijk geslachtsdeel tegen een object aantikken, om aldus opgewonden te raken. Wederom wist web community GeenStijl met een georkestreerde actie de verkiezing verregaand te beïnvloeden.

Net als in de eerste jaren van de Woord van het jaar-verkiezing laaide er ook in 2008 weer discussie op over de onwenselijkheid van platitudes die door een jonge incrowd gebruikt worden als woorden die een jaar karakteriseren. Met name columnisten in Elsevier [6] en NRC leveren hier kritiek op. Jan Kuitenbrouwer stelt in een reactie in de NRC dat Kredietcrisis het woord van 2008 was en dat door "plebsdweep" van Van Dale, mede ten gevolge van het gebruik van het middel internetverkiezing, de uitkomst 'Swaffelen' werd.[7]

Uitslag 2009[bewerken]

  1. Ontvrienden (19%)
  2. Mexicaanse griep (18%)
  3. Hypotheekleed (15%)
  4. Oeps-gebied (12%)
  5. Tomtomburger (9%)
  6. Griepcommissaris (9%)
  7. Zeilmeisje (7%)
  8. Recessionista (6%)
  9. Twitterazzo (4%)
  10. Spuugkit (1%)

Bij een internetverkiezing georganiseerd door Van Dale en dagblad De Pers werd 'ontvrienden' gekozen tot woord van het jaar 2009. Ontvrienden, het dumpen van virtuele vrienden door ze te schrappen uit vriendenlijstjes op sociale netwerksites, kreeg 18,5% van de stemmen en bleef daarmee net voor ‘Mexicaanse griep’, 17,9%. 'Hypotheekleed' eindigde op de derde plaats met 14,8%.[8]

Uitslag 2010[bewerken]

In 2010 heeft Van Dale de uitslag gescheiden in een Nederlands en een Vlaams deel. Bovendien is de uitslag beperkt tot drie woorden, waarnaast nog gestemd kon worden in verschillende categorieën.

Uitslag Nederland 2010

  1. Gedoogregering (21%)
  2. Daggeren (19%)
  3. Bestuursobesitas (15%)

Uitslag België 2010

  1. Tentsletje (25%)
  2. Pedopriester (18%)
  3. Ontdopen (15%)

In Nederland werd het woord gedoogregering, minderheidsregering die voor besluitvorming op bepaalde beleidsterreinen gesteund wordt door een gedoogpartij, dat wil zeggen een partij die niet tot de regering behoort, maar een gedoogakkoord met de coalitiepartijen heeft gesloten, gekozen tot woord van het jaar 2010. In België is het woord tentsletje, meisje dat bijvoorbeeld op een festivalweide met verschillende mannen seksuele betrekkingen heeft om zo een slaapplaats (meestal een tent) te hebben, gekozen tot het woord van het jaar 2010.

Uitslag 2011[bewerken]

Nederland

  1. tuigdorp (43%)
  2. caviapolitie
  3. occupyer[9]

België

  1. stoeproken (16%)
  2. pedopriester
  3. frietrevolutie

Stoeproken wordt door Van Dale omschreven als "roken op de stoep voor een café of restaurant, wegens het rookverbod in de horeca".

Uitslag 2012[bewerken]

Nederland

  1. project X-feest (17%), verwijzend naar feesten gebaseerd op de film Project X, met name naar het feest in het Groninger dorp Haren.
  2. bangalijst (16%)
  3. inbrekersrisico (15%)

België

  1. frietchinees (36%), verwijzend naar Chinese uitbaters van frietkotten
  2. miserietaks (14%)
  3. anticoalitie (11%)

Uitslag 2013[bewerken]

Zowel in Nederland als in België werd "selfie" (een fotografisch zelfportret, vaak gemaakt met behulp van een smartphone) tot Woord van het Jaar verkozen.

Nederland

  1. selfie
  2. socialbesitas
  3. sletvrees

Daarnaast werden ook in een aantal nevencategorieën woorden verkozen:

België

  1. selfie
  2. belbos
  3. geefkast

Ook hier werden in bepaalde nevencategorieën winnaars aangeduid:

  • jongerentaal: swag, een synoniem voor "cool"
  • lifestyle: duckface
  • sport/amusement: wist-je-datje, een synoniem voor "weetje"
  • economie: vrijwilligen
  • politiek: loketjanet

Tot slot werd ook Het Kinderwoord van het Jaar verkozen in samenwerking van Ketnet. De laureaat werd "yolo".

Woord van het jaar van het Genootschap Onze Taal[bewerken]

  • Twitteren werd door Onze Taal uitgeroepen tot woord van het jaar 2009. Het woord werd gekozen tijdens het Onze Taalcongres, dat op 21 november in Utrecht werd gehouden. Onze Taal wilde in 2010 geen internetverkiezing, omdat die kan worden beïnvloed door actiegroepen. Twitteren won het van kopvoddentaks, vaccinatieangst en vuvuzela.[10]
  • Het woord van het jaar 2010 is "gedoogsteun".
  • In 2011 koos het congres voor "weigerambtenaar", een woord dat overigens al wel wat langer bestaat.
  • Het woord van 2012 is voor Onze Taal het woord "plofkip", een kip die in korte tijd zodanig wordt vetgemest dat die niet meer op haar poten kan staan. In de top drie staan verder nog de woorden "appen" en "pandapunt".[11]
  • Participatiesamenleving werd in 2013 verkozen tot het woord van jaar.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties