Fort bij Spijkerboor

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Fort bij Spijkerboor
Luchtfoto van het Fort bij Spijkerboor
Luchtfoto van het Fort bij Spijkerboor
Locatie Spijkerboor
Algemeen
Eigenaar Staatsbosbeheer
Huidige functie museaal, bieropslag
Gebouwd in 1889
Herbouwd in 1911
Keelzijde hoofdgebouw
Keelzijde hoofdgebouw
Bovenzijde geschutskoepel
Luchtvideo van Fort bij Spijkerboor, Fort bij Jisperweg en Fort benoorden Purmerend

Het Fort bij Spijkerboor is een fort van de Stelling van Amsterdam. Het is gelegen aan de Westdijk van de Beemster, bij Spijkerboor in de Nederlandse provincie Noord-Holland tussen Krommenie, Castricum, Alkmaar en Purmerend, tussen de snelwegen A7, A8 en A9.

Beschrijving[bewerken]

Het fort is gebouwd tussen 1889 en 1911 voor de verdediging van het Noordfront. Hier komen drie waterwegen samen: het Noordhollandsch Kanaal en de ringvaarten van de Beemster en de Starnmeerpolder.[1] Het diende ter afsluiting en verdediging van de accessen gevormd door Westelijke Beemsterringvaart met de daarlangs lopende kaden en wegen.

Het was indertijd één van de modernste en zwaarst bewapende forten van de Stelling van Amsterdam, voorzien van een pantserkoepel met een dubbelloops 10,5 centimeter kanon. Het fort telt twee verdiepingen vanwege de hoogte van de te verdedigen dijk.[1] Binnen de stelling van Amsterdam is dit bijna uniek, alleen Fort bij Hoofddorp heeft dit ook. Fort bij Abcoude telt ook twee verdiepingen, maar dit is een bakstenen fort nog gebouwd volgens de standaarden van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd het fort gemobiliseerd. Er waren toen 300 soldaten gelegerd.

Gevangenis[bewerken]

Het is verder in verschillende perioden in gebruik geweest als gevangenis voor dienstweigeraars. De schrijver Herman de Man zat in 1918 in dit fort gevangen wegens dienstweigering. In de meidagen van 1940 werd in het fort een aantal prominente NSB'ers gedetineerd, onder wie Kees van Geelkerken. Van 1946 tot 1947 was het een kamp voor politieke delinquenten.

Muurschilderingen[bewerken]

In de poterne zijn diverse schilderingen zichtbaar. De meeste zijn gemaakt in de tijd dat het fort diende als gevangenis, kort na de Tweede Wereldoorlog.[1] Onder meer voor NSB'ers, maar vanaf 1947 voornamelijk Nederlanders die weigerden om te vechten tegen de onafhankelijkheidstrijd in Nederlands-Indië.[1] Op 18 juni 1951 verliet de laatste gevangene het fort. Een ander fort met opvallend veel afbeeldingen is Fort benoorden Spaarndam, alhoewel ook in andere forten enkele afbeeldingen bekend zijn.

In 1975 werd het fort door het ministerie van Defensie verkocht aan de Dienst Domeinen. Jarenlang was de familie Prijs aldaar fortwachter. In 1992 verkocht deze dienst het aan Staatsbosbeheer. Het fort wordt thans gepacht door de Vereniging Natuurmonumenten. Het is gerestaureerd en kan worden bezocht. Er is onder meer een keuken opgesteld, met inventaris afkomstig van het Fort bij Marken-Binnen. Vereniging Natuurmonumenten organiseert regelmatig excursies op dit fort.

Radiobaken[bewerken]

Fort bij Spijkerboor was jarenlang bekend doordat er ten behoeve van het vliegverkeer een radiobaken stond opgesteld. Het baken heeft er gestaan van 1952 tot 1990. Tegenwoordig wordt het vliegverkeer bijgestaan door een VHF Omnidirectional Range station, een kilometer ten oosten van het fort.

Natuurgebied[bewerken]

Met Fort bij Spijkerboor wordt naast het deel binnen de gracht met bomvrije gebouwen, ook de omliggende vestingwerken, het glacis, natuurgebied bedoeld. Dit wordt, net als het fort zelf, sinds 1992 beheerd door de Vereniging Natuurmonumenten. Het populierenbos ten zuiden van het fort wordt door deze vereniging geleidelijk omgevormd tot een gevarieerd loofbos. De volgende vogels zijn in dit natuurgebied te vinden: bruine kiekendief, kleine karekiet, kneu, rietzanger, steenuil en de torenvalk.

Externe links[bewerken]