Hendrik VIII van Engeland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Hendrik VIII
1491-1547
Hans Holbein d. J. 049.jpg
Hertog van York
Periode 1494-1509
Voorganger Richard van Shrewsbury
Opvolger -
Prins van Wales
Periode 1502-1509
Voorganger Arthur
Opvolger Eduard
Koning van Engeland
Periode 1509-1547
Voorganger Hendrik VII
Opvolger Eduard VI
Koning van Ierland
Periode 1541-1547
Voorganger nieuwe titel
Opvolger Eduard VI
Vader Hendrik VII van Engeland
Moeder Elizabeth van York
Dynastie Huis Tudor
Handtekening Handtekening
Coat of Arms of Henry VIII of England (1509-1547).svg
Wapen van Hendrik als koning van Engeland

Hendrik VIII (Greenwich, 28 juni 1491Westminster, 28 januari 1547) was 1509-1547 koning van Engeland, Heer van Ierland en later ook koning van Ierland. Hij stamde uit het Huis Tudor en was een zoon van Hendrik VII en van Elizabeth van York.
Hendrik staat bekend als het prototype van de zelfbewuste renaissance-vorst. Hij was intelligent en geïnteresseerd in kunst en wetenschap. Hij werd echter ook beschouwd als liefdeloos, egoïstisch en wreed. Tegenstrevers, echtgenotes of dienaren die hem in de weg stonden, ruimde hij meedogenloos uit de weg. Hendrik was berucht vanwege zijn huwelijksperikelen: hij heeft zes vrouwen gehad, van wie hij er twee liet onthoofden.

Tijdens zijn bewind werden Engeland en Wales wettelijk verenigd in één koninkrijk, meer dan twee eeuwen na de verovering van Wales door Engeland. Een nog belangrijkere ontwikkeling was de afscheiding van de Anglicaanse Kerk van de Kerk van Rome, vanwege een conflict met de paus over de ontbinding van zijn eerste huwelijk. Hiermee werkte hij onbedoeld de protestantse reformatie in de hand. Hij liet zich in 1511 door paus Julius II betrekken in de Oorlog van de Liga van Kamerijk tegen Frankrijk, waarbij hij in de rug werd aangevallen door Frankrijks bondgenoot Schotland. Hij en vooral zijn echtgenote Catharina van Aragon - die de in Frankrijk vechtende Hendrik "waarnam" - wisten Schotland in 1513 echter een zware nederlaag toe te brengen in de Slag bij Flodden Field. In Frankrijk boekte hij enkele militaire successen, zoals in de slag bij Guinegate.

Prins van Wales[bewerken]

Hendrik is de tweede zoon van Hendrik VII en Elizabeth van York en was aanvankelijk voorbestemd voor een carrière in de kerk. Zijn oudere broer Arthur stierf echter in 1502 en werd als Prince of Wales (dat wil zeggen kroonprins) opgevolgd door Hendrik. Omdat zijn vader graag het verbond met Spanje opnieuw bekrachtigd wilde zien, trouwde Hendrik in 1509, kort na de dood van zijn vader en vlak voor zijn kroning, met de weduwe van zijn broer, Catharina van Aragon. Hendrik was op dat moment 17 jaar oud.

Buitenlands beleid[bewerken]

Hendrik wilde Engeland tot een sterke mogendheid maken die een vooraanstaande rol kon spelen in de Europese politiek. Door zich in verschillende oorlogen te storten, putte hij de schatkist geheel uit. Ook zijn grootse hofhouding en zijn prachtige toernooien hebben Engeland veel geld gekost. Hendriks buitenlandse beleid was niet succesvol. In de Europese strijd tussen Habsburg en Frankrijk of tussen reformatie en Rome speelde Engeland nauwelijks een rol van betekenis.

In latere jaren ging hij behendiger te werk en zocht nieuwe wegen om zijn macht te versterken. Hij verhoogde de belastingen, zocht samenwerking met het Lagerhuis en verwijderde zich van de Rooms-katholieke Kerk. De meerderheid van de bevolking steunde hem echter, omdat zij er niet slechter van werd. De belastingverhogingen werden gecompenseerd door een grotere economische activiteit en de enorme inflatie werd gecompenseerd door een grote toename van de buitenlandse vraag naar Engelse goederen.

In 1542 werd Ierland onderworpen en begon Hendrik een oorlog met Schotland (overwinning bij Solway Moss).

Afscheiding van de Kerk van Engeland[bewerken]

Een belangrijke gebeurtenis in zijn regeringsperiode was de afscheiding van de Kerk van Engeland (Church of England, Anglicaanse Kerk) van Rome in 1534, waarbij Thomas Cromwell en Thomas Cranmer (aartsbisschop van Canterbury) een voorname rol speelden. Ook hier waren persoonlijke motieven in het spel. Hendrik was in leerstellig opzicht tegen de protestantse Reformatie. Voor een publicatie van zijn hand waarin Maarten Luther bestreden werd, had hij van paus Leo X de titel 'Fidei Defensor' (Verdediger van het Geloof) gekregen.
Toen zijn eerste vrouw, Catharina van Aragon, hem geen zoon bleek te kunnen schenken - zij had zes kinderen gebaard van wie er slechts één, Mary Tudor, in leven gebleven was - zag hij dat als een ernstig probleem: alleen voortzetting van de Tudor-dynastie door een mannelijke troonopvolger kon volgens hem het land behoeden voor een nieuwe burgeroorlog, zoals de Rozenoorlogen. Hij vroeg om nietigverklaring van zijn huwelijk met Catharina aan paus Clemens VII, die op dat moment de gevangene was van keizer Karel V. Hendriks argument dat Catharina de weduwe was van zijn oudere broer was al niet sterk en bovendien was het onrechtvaardig tegenover Catharina, zuster van Karels moeder. Paus Clemens VII ging er dus niet mee akkoord.


Daarop brak Hendrik definitief met Rome, wat werd vastgelegd in de Act of Supremacy van 1534. Hendriks Lord Chancellor Thomas More, die ook een vooraanstaand humanistisch geleerde en vriend van Erasmus was, verzette zich hardnekkig, zowel tegen de scheiding van Catharina van Aragon als tegen de breuk met Rome. Hierdoor liet Hendrik zich echter niet van zijn plannen afbrengen. Thomas More kwam ten val, werd berecht wegens hoogverraad en in 1535 terechtgesteld. Ook John Fisher, bisschop van Rochester, werd gearresteerd wegens zijn verzet tegen Hendrik; toen de paus Fisher vervolgens tot kardinaal verhief, eindigde ook hij in datzelfde jaar op het schavot.

Hendrik confisqueerde de goederen van de katholieke kerk en die van de kloosters en congregaties. De opbrengsten waren voor de Engelse kroon en voor zijn naaste medewerkers. De afkeer die vele Engelsen hadden van Rome, speelde hem bij dit alles in de kaart. Er was wel wat verspreid rooms-katholiek verzet, maar de katholieken die zich erbij neerlegden, werden ongemoeid gelaten. De protestanten werden intussen wel hevig vervolgd. Later kwam er wat meer toenadering tot de protestanten. De titel 'Fidei defensor' raakte Hendrik uiteraard kwijt en hij werd zelfs geëxcommuniceerd.
De titel 'Fidei defensor' werd echter door het Engelse parlement in 1544 weer (erfelijk) toegekend aan de kroonprins, zijn 7-jarige zoon Eduard VI. Tot op de dag van vandaag draagt het Engelse/Britse staatshoofd deze titel, niet zoals oorspronkelijk bedoeld als verdediger van het rooms-katholieke geloof maar van de Anglicaanse Kerk, waarvan hij/zij formeel het hoofd is.

Zes vrouwen[bewerken]

Hendrik VIII leeft vooral voort in de geschiedenis als de man met de vele vrouwen. Hij huwde zesmaal. Slechts drie kinderen bleven leven en elk van die kinderen besteeg de Engelse troon.

Deze volgorde van vrouwen wordt soms versimpeld in de volgende, licht ironische vorm:

Catharina van Aragon - Anna Boleyn - Jane Seymour - Anna van Kleef - Catharina Howard - Catharina Parr
Divorced Beheaded Died Divorced Beheaded Survived

Er wordt gesuggereerd dat Hendrik VIII bij Maria Boleyn, zuster van Anna Boleyn, in 1524 een dochter, in 1526 een zoon Hendrik (die 70 jaar oud geworden is) en nog twee andere zonen verwekte, van wie de namen niet bekend zijn. Formeel staan deze kinderen echter op naam van haar wettige echtgenoot, Sir William Carey. Hoewel algemeen wordt aangenomen dat Maria enige tijd de maîtresse van Hendrik VIII was, heeft hij nooit het vaderschap van haar kinderen erkend. Van hem is slechts één officieel toegegeven bastaardkind bekend: Henry FitzRoy, hertog van Richmond en Somerset (1519-1536); uit diens huwelijk met Lady Mary Howard kwam geen nageslacht voort. Zijn moeder was Elizabeth ("Bessie") Blount.

Latere jaren en dood[bewerken]

Op 24 januari 1535, Hendrik is dan 43, raakt hij in een ruitertoernooi ernstig gewond. Hij wordt uit het zadel gelicht, zijn gepantserd paard struikelt en valt boven op hem. Hendrik is 2 uur buiten bewustzijn en raakt ernstig verwond aan beide benen. De hofartsen vrezen voor zijn leven. De koning herstelt toch, maar volgens een onderzoek van "History Channel in 2009" is de kans reëel dat Hendrik bij dit ongeluk hersenschade heeft opgelopen, schade die zijn persoonlijkheid grondig zou beïnvloeden. Hendrik wordt depressief, gewelddadig en paranoïde.[1]

Maar de koning heeft nog meer ernstige gezondheidsproblemen: sinds zijn ongeluk lijdt hij aan zware migraine-aanvallen, hij heeft spataders en de wonden aan zijn benen raken geïnfecteerd en zullen nooit meer genezen. Deze wonden worden zo ernstig dat hij niet meer kan lopen. Hendrik lijdt aan malaria en ernstig overgewicht. Zo wordt aangenomen dat hij 13 keer per dag at en alles grondig doorspoelde met bier en wijn, tot wel zes liter per dag. Metingen van zijn harnassen wijzen uit dat, tussen zijn 20ste en zijn 50ste, zijn taille-omtrek toeneemt van 99 naar 135 cm. Bij zijn dood op 55-jarige leeftijd moet Hendrik ongeveer 178 kg gewogen hebben. Diabetes maakte dat hij ook bijna blind was.

Algemeen wordt aangenomen dat Hendrik stierf aan syfilis. Dit is echter nooit bewezen. Op 28 januari 1547 sterft koning Hendrik VIII op 55-jarige leeftijd, waarschijnlijk aan een hartaanval. Hij wordt in de Saint George Chapel van Windsor Castle begraven, naast zijn 3de echtgenote Jane Seymour. Hij werd opgevolgd door zijn zoon Eduard VI van Engeland, die op dat moment nog minderjarig is.

Componist[bewerken]

Hendrik VIII was niet alleen koning van Engeland, maar ook een verdienstelijk componist: van zijn hand zijn 34 werken overgeleverd, hoofdzakelijk liederen (waarvan Pastyme with good companye wel het bekendste is), maar ook instrumentale werken en een driestemmig motet (Quam pulchra es).

Noot[bewerken]

  1. History Channel documentary: Inside the Body of Henry VIII
Engeland
Angelsaksen: Alfred de Grote · Eduard de Oudere · Athelstan · Edmund I de Geweldige · Edred · Edwy · Edgar de Vreedzame · Eduard de Martelaar · Ethelred · Sven Gaffelbaard · Edmund II Ironside · Knoet de Grote · Harold I Hazenvoet · Hardeknoet · Eduard de Belijder · Harold II Godwinson · Edgar Ætheling
Huis Normandië: Willem I de Veroveraar · Willem II Rufus · Hendrik I Beauclerc · Stefanus · Mathilde
Huis Plantagenet: Hendrik II · Richard I Leeuwenhart · Jan zonder Land · Hendrik III · Eduard I Longshanks · Eduard II · Eduard III · Richard II · Hendrik IV Bolingbroke · Hendrik V · Hendrik VI · Eduard IV · Eduard V · Richard III
Huis Tudor: Hendrik VII · Hendrik VIII · Eduard VI · Jane Grey · Maria I · Elizabeth I
Huis Stuart: Jacobus I · Karel I
Lord Protector: Oliver Cromwell · Richard Cromwell
Huis Stuart: Karel II · Jacobus II · Willem III en Maria II · Anna
Schotland
Huis Alpin: Kenneth I · Donald I · Constantijn I · Aedh · Eochaid · Giric · Donald II · Constantijn II · Malcolm I · Indulf · Dubh · Culen · Kenneth II · Constantijn III · Kenneth III · Malcolm II
Huis Dunkeld: Duncan I
Huis Alpin: Macbeth · Lulach
Huis Dunkeld: Malcolm III · Donald III · Duncan II · Donald III · Edmund · Edgar · Alexander I · David I · Malcolm IV · Willem I · Alexander II · Alexander III · Margaretha · Jan
Huis Bruce: Robert I · David II
Huis Stuart: Robert II · Robert III · Jacobus I · Jacobus II · Jacobus III · Jacobus IV · Jacobus V · Maria I · Jacobus VI · Karel I · Karel II · Jacobus VII · Maria II
Huis Oranje-Nassau: Willem II
Huis Stuart: Anna
Groot-Brittannië
Huis Hannover: George I · George II · George III · George III
Verenigd Koninkrijk
Huis Hannover: George IV · Willem IV · Victoria
Huis Saksen-Coburg en Gotha: Eduard VII · George V
Huis Windsor: George V · Eduard VIII · George VI · Elizabeth II