Homo-emancipatie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Homo-emancipatie wereldwijd

██  Steun voor meer homorechten in de VN: Landen die in 2011 de LGBT rights declaration in the General Assembly steunden (94 lidstaten)

██ Tegenstander van meer homorechten in de VN: Landen die in 2008 een verklaring tekenden tegen rechten voor lgbt (54 lidstaten)

██ Overige: Landen die geen van beide verklaringen ondersteunden (46 lidstaten)

Regenboogvlag
Roze driehoek

Homo-emancipatie is het proces waarin homoseksuelen, lesbische vrouwen, biseksuelen en transgenders vanuit een achtergestelde positie een plaats in de samenleving proberen te bereiken waarin zij zich als gelijkwaardige burgers kunnen ontplooien.

Homoseksualiteit werd en wordt in veel culturen afgekeurd, waardoor homoseksuelen vaak slachtoffer van achterstelling, discriminatie of zelfs vervolging werden en worden. Sinds de 19e eeuw hebben in de westerse wereld homo's en lesbiennes zich hiervan proberen te bevrijden door middel van een redelijk succesvolle emancipatiebeweging en is een kleine, maar veelkleurige homocultuur ontstaan. Symbolen van de homo-emancipatie zijn de roze driehoek en de regenboogvlag.

Inleiding[bewerken]

Onder de aanduiding sodomie waren homoseksuele handelingen sinds de 13e eeuw in Europa een strafbaar feit, waar de doodstraf op stond. Als gevolg van de Verlichting in de 18e eeuw werd deze strafbaarheid door de Franse Revolutie in 1791 afgeschaft. Dit werd bevestigd in het nieuwe Franse wetboek van strafrecht, de Code Pénal van 1811.

Deze Franse wetgeving werd overgenomen in landen als Nederland, België, Luxemburg, Beieren, Italië, Spanje en Portugal. Afgezien van het protestantse Nederland waren het louter katholieke landen waar homoseksuele handelingen tussen volwassen mannen voortaan toegestaan waren. In de andere protestantse landen, met name Pruisen en Engeland, bleef de strafbaarheid namelijk bestaan, al werd wel de doodstraf vervangen door een gevangenisstraf.[1] Hierdoor ontstond in de Noordwest-Europese landen een impuls om eveneens voor de afschaffing van strafbaarheid te strijden.

Begin 20e eeuw: legalisering[bewerken]

Was muss das Volk vom dritten Geschlecht wissen, een brochure van Magnus Hirschfeld uit 1901.

Een eerste fase van emancipatie begon eind 19e eeuw en bestond uit de strijd tegen de wettelijke discriminatie en strafbaarstelling van homoseksualiteit. Deze eerste fase van de emancipatie profiteerde onder meer van nieuwe wetenschappelijke inzichten, waardoor homoseksualiteit niet meer als een religieuze zonde, maar als een lichamelijke ziekte of als een psychische afwijking gezien ging worden. Dit betekende dat homoseksuelen weinig aan hun gerichtheid konden doen en dat een maatschappelijke veroordeling en strafbaarstelling ervan dus onterecht was. Een van de eerste voorvechters hierbij was de Duitse seksuoloog Magnus Hirschfeld (1868-1935), die in 1897 in Berlijn de wereldwijd eerste homo-emancipatie-organisatie oprichtte, het Wissenschaftlich-humanitäre Komitee (WhK).

In Duitsland werd paragraaf 175 afgeschaft in 1969, alleen seksuele contacten tussen volwassenen en jonge mannen onder de 21 jaar (in 1973 verlaagd tot 18 jaar) bleven strafbaar tot 1994. In Engeland werden homoseksuele handelingen tussen mannen vanaf 21 jaar wettelijk toegestaan in 1967. Deze leeftijd werd in 1994 verlaagd tot 18 jaar en in 2000 tot 16 jaar, dezelfde leeftijd als voor heteroseksuele contacten. In de Verenigde Staten werd de strafbaarheid van homoseksualiteit per staat geregeld en als eerste schafte Illinois deze af in 1962. Tot en met 2002 volgden nog 35 andere staten, waarna in 2003 voor de overige 14 staten de strafbaarheid door het Hooggerechtshof ongeldig werd verklaard in de zaak van Lawrence vs Texas.

De homo-emancipatie leidde er in combinatie met de seksuele revolutie ook toe dat in 1973 homoseksualiteit als psychische stoornis werd geschrapt uit het Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, kortweg DSM, het Amerikaanse handboek voor psychische aandoeningen. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) schrapte op 17 mei 1990 homoseksualiteit officieel van de internationaal gehanteerde lijst van ziekten, de International Classification of Diseases. Die laatste datum is sindsdien de Internationale Dag tegen Homofobie.

Jaren zestig: Gelijke rechten[bewerken]

De tweede fase van de homo-emancipatie begon eind jaren zestig van de 20e eeuw en ging om het verkrijgen van gelijke rechten en van een eigen plaats voor homo's en lesbische vrouwen in de samenleving. Deze strijd liep grotendeels parallel aan die van de Tweede feministische golf.

De Stonewall Inn in New York. Foto uit 1969

In de Verenigde Staten vonden de Stonewall-rellen plaats, die ook internationaal het startsein voor een meer radicale homo-emancipatie werden. Op 28 juni 1969 was de politie de homobar Stonewall Inn in Christopher Street in New York binnengevallen, waarna vanuit de homogemeenschap voor het eerst heftig weerstand geboden werd. Deze rellen leidden tot de georganiseerde strijd voor de rechten voor homo's en lesbische vrouwen, die onder meer tot uiting kwam in de eerste Gay Pride Parade, die op 28 juni 1970 in New York werd gehouden. Naar dat voorbeeld ging men ook in andere landen zulke parades organiseren.

De emancipatiestrijd van homoseksuelen en andere gemarginaliseerde groepen werd ook onderzocht in het werk van de Franse filosoof Michel Foucault (1926-1984), die zelf ook homoseksueel was en als eerste prominente Fransman aan aids overleed.

In de jaren tachtig betekende aids een terugslag voor de homo-emancipatie. Onderling leidde het tot een grotere solidariteit, maar voor de buitenwereld bevestigde deze nog onbekende en dodelijke ziekte de vooroordelen tegen homoseksuelen. Een mijlpaal in deze jaren was de onthulling van het allereerste Homomonument ter wereld op de Westermarkt in Amsterdam in 1987.

Rechtspositie van homoseksuelen in Europa:

██ Huwelijk mogelijk

██ Andere vorm van partnerschap

██ Geregistreerd samenwonen

██ In het buitenland gesloten homohuwelijk wordt erkend


██ Huwelijk niet erkend

██ Huwelijk grondwettelijk verboden


██ Wettelijke beperking m.b.t. meningsuiting

██ Geringe straf

██ Zware straf

██ Levenslang

██ Doodstraf

Gelijke rechten en homohuwelijk[bewerken]

Als sluitstuk van deze fase wordt wel de openstelling van het burgerlijk huwelijk voor paren van gelijk geslacht gezien, wat men doorgaans aanduidt als het homohuwelijk. Dit gebeurde voor het eerst in Nederland in 2001. Daarna volgden België (2003), Spanje (2005), Canada (2005), Zuid-Afrika (2006), Noorwegen (2009), Zweden (2009), Portugal (2010), IJsland (2010), Argentinië (2010), Denemarken (2012), in 2013 gevolgd door Nieuw-Zeeland, Uruguay, Frankrijk en Brazilië. Daarnaast is het vanaf 26 juni 2015 ook toegestaan voor homo's om in de Verenigde Staten te trouwen. In landen waar nog geen homohuwelijk bestaat wordt soms wel al voorzien in een geregistreerd partnerschap.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]