Krampus

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Krampus is (net als Zwarte Piet) de hulp van Sinterklaas, hier heeft hij een tuchtroede en zwartgeschilderd gezicht
Krampus neemt de kinderen mee, 1900
Kinderen bij de bisschop, engelen en Krampussen (dreigend op de achtergrond), Salzburg, Oostenrijk

De Krampus is een beestachtig demon uit de folklore van de Alpen-regio's. Het woord komt van het Oudhoogduitse woord voor klauw: Krampen. De Krampus is in de Alpen-regio de metgezel van Sinterklaas, hij komt onder andere voor in Oostenrijk, Hongarije, Slovenië, Italië en Tsjechië.

Beschrijving van de traditie[bewerken]

Van oudsher vermommen jonge mannen zich als de Krampus in de eerste twee weken van december. Vooral op de avond van 5 december zwerven ze over de straten en jagen kinderen (en volwassenen) angst aan met roestige bellen en kettingen. Het idee hierachter is dat met de geluiden de kwade geesten die rond midwinter aanwezig zijn verjaagd worden.

Ook komen Krampussen binnen in huizen. Waar Sinterklaas cadeautjes uitdeelt aan brave kinderen, is Krampus een dreiging voor straf voor de stoute kinderen. Hij geselt ze of stopt ze in zijn zak, waarna de stoute kinderen meegenomen worden naar het bos (zie ook man met de zak). In enkele plattelandgebieden is het traditie dat de Krampus jonge vrouwen met een tuchtroede straft.

De huidige Krampus-kostuums bestaan meestal uit rode houten maskers, de huid van een zwart schaap en hoorns. De jonge mannen in de plattelandsgemeenschappen nemen competitief deel aan de Krampus-evenementen; er gaat behoorlijk wat werk zitten in het maken van het kostuum. Het uiterlijk van de Krampus kan per dorp verschillen, zo wordt in bepaalde regio's het hoofd zwartgeschminkt.

In bepaalde gebieden verkleedt de vrijwillige brandweer zich, de mannen rijden dan op een wagen door het dorp. In skiresorts worden tegenwoordig processies gehouden waarin ook Krampus meeloopt, maar dit is voornamelijk voor de toeristen.

Christelijke tijd[bewerken]

Ten tijde van de inquisitie was het verboden om zich te verkleden als duivel, hierop stond de doodstraf. In enkele zeer afgelegen gebieden had de kerk echter niet de macht om de heidense gebruiken uit te roeien.

Sinds midden zeventiende eeuw voerden de kloosterscholen de Sinterklaastraditie weer in: goedheiligman gaf geschenken aan de brave kinderen. In de Alpen-regio bleven de oude tradities in leven en werden de stoute kinderen bovendien gestraft door de Krampus. Het lijkt er op dat de oeroude gebruiken nog altijd niet waren uitgeroeid en zoals meerdere heidense gebruiken, zoals de kerstboom uit het joelfeest, werd de Krampus geïntegreerd in het christelijke feest. Door de Krampus een "hulpje" van Sinterklaas te maken, hoopte de kerk de kracht van dit heidense symbool alsnog te laten verdwijnen.

Gelijkenis met andere folkloristische figuren[bewerken]

  • Ook Zwarte Piet, de kompaan van Sinterklaas in België en Nederland, straft stoute kinderen met zijn roe. In Franstalig België en noordoost Frankrijk heet deze knecht Père Fouettard. Beide figuren hebben soms een zak of mand van vlechtwerk, waarin de stoute kinderen worden meegenomen. Dit komt ook voor bij de IJslandse Grýla.
  • Op de Waddeneilanden wordt naast Sinterklaas ook nog een oudere versie van het feest gevierd. Dit oude gebruik heeft opvallend veel overeenkomsten met de Krampus-traditie:
  • De Joulupukki is de Scandinavische kerstman, hij stamt af van de Julbocken. Het uiterlijk van de kerstbok Julbocken (de naam verwijst naar Jul, Yule of joelfeest) heeft veel gemeen met de Krampus.
  • Vele voorchristelijke godheden hadden een gewei, zoals bijvoorbeeld Cernunnos (de gehoornde). Ook de duivel wordt vaak met hoorns omschreven.

Zie ook[bewerken]

  • Wilde Jacht
  • Perchta
  • Perchten
  • Berserker, draagt dierenhuiden en is zwartgeschminkt
  • Kukeri
  • Knecht Ruprecht
  • Jentil, harig ras reuzen
  • Olentzero, een Jentil die uit het bos komt tijdens de kerstperiode
  • Koshikijima no Toshidon, verklede mannen lopen door het dorp en schelden de kinderen uit voor hun misstappen en loven goed gedrag. Met een afscheidsgeschenk (een grote bolvormige rijstwafel), zodat het kind in vrede een jaar ouder kan groeien, vertrekken de mannen terwijl ze achterstevoren het huis uitlopen.

Afbeeldingen[bewerken]