Processie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Sacramentsprocessie in Frankrijk, 19e eeuw.
Er worden op de tiende dag van de maand Muharram tabut of tabuik, ceremoniële torens, in een processie door de stad gedragen. Deze tiende dag heet in het Indonesisch Asyura, in het Arabisch Ashura
Processie in de oud-katholieke kerk te Den Haag, met waarschijnlijk priester Cornelius Henricus van Vlooten. Gesigneerd en gedateerd linksonder: Isaac Israels 1880(?) of 1881, Museum Catharijneconvent

Een processie is een godsdienstige plechtigheid waarbij gelovigen openbaar hun geloof ritueel belijden. Dit gebruik bestaat binnen de rooms-katholieke, oosters-katholieke, oriëntaals-orthodoxe en oosters-orthodoxe kerken en in oosterse religies.

Inleiding[bewerken]

Omdat een processie een openbare manifestatie is, moet er toestemming zijn van de plaatselijke overheid. Op sommige plaatsen hebben gelovigen niet het recht om openbaar hun geloof te mogen belijden, maar enkel in een ruimte die daartoe is aangewezen.

Geschiedenis[bewerken]

In Rome kende men reeds vroeg bid- en boeteprocessies, gericht op de bescherming van de stad of het welslagen van de oogst.

In de 6de en 7de eeuw ontwikkelde zich nog een ander soort processie: de feestelijke rondgang met relieken van heiligen, ontstaan uit de plechtige overbrenging van relieken van martelaren en belijders uit de kerkhoven naar de kerken in de stad.

De meest uitbundige processies ontstonden in de tijd van de barok, waarvan in de zuidelijke landen nog altijd specifieke voorbeelden bestaan: feestelijke broederschaps- of gildeprocessies (met vaandels), bedevaartprocessies en vooral de sacramentsprocessies op of rond Sacramentsdag.

Tijdens het bewind van de Oostenrijkse keizer-koster was het in de Oostenrijkse Nederlanden per keizerlijk edict op het einde van de 18e eeuw en het begin van de 19e eeuw niet toegstaan om processies te organiseren. Ook in Nederland was gedurende lange tijd (1848 tot 1983) een processieverbod van kracht.

In de 21ste eeuw wordt er diepgaand onderzoek gedaan in Vlaanderen naar het immateriële aspect van een processie, die vaak al eeuwen wordt georganiseerd door de plaatselijke gemeenschap. Sommige processies worden beschouwd als van uitzonderlijk belang voor de plaatselijke cultuur, en kennen naast de ondersteuning van de kerkelijke overheid ook ondersteuning van de burgerlijke overheid. Naast een groot aantal bedevaarders komen vaak ook veel toeristen en heemkundigen processies bewonderen.

Katholieke Kerk[bewerken]

In de katholieke traditie is de belangrijkste processievorm de sacramentsprocessie. Hierbij wordt het Allerheiligste Sacrament in een monstrans door de priester plechtig rondgedragen onder een baldakijn. De monstrans met het Heilig Sacarament wordt dan vaak enige tijd op een rustaltaar geplaatst voor aanbidding.

Daarnaast bestaan er ook boetprocessies (bijvoorbeeld in Veurne), paardenprocessies (bijvoorbeeld in Hakendover) en jubelprocessies. Ook zijn er processies ter ere van heiligen, waarbij relieken worden meegedragen. Een zeewijding gaat vaak gepaard met een processie.

Bij de processies dragen misdienaars (ceroferarii) een flambeeuw ter flankering van het processiekruis en het Allerheiligste Sacrament. Andere gelovigen dragen vaandels met een afbeelding, symbool, logo of opschrift.

Oosters christendom[bewerken]

In de oosters- en oriëntaals-orthodoxe kerken worden tijdens processies iconen, waaronder het Kruis, kerkvaandels en het Evangelieboek meegedragen. Tijdens een processie wordt er altijd gezongen en wordt het Evangelie bewierookt.

Volgorde bij een orthodoxe processie:

  1. Processielantaarn(s)
  2. Processiekruis
  3. Vaandels
  4. wierook
  5. Iconen
  6. Geestelijkheid met Evangelie - Bisschop/priesters - (Hypo)diakens (met dikrim en trikirim)
  7. Koor
  8. Leken

Christelijke processies in verschillende landen[bewerken]

België[bewerken]

België kent een zeer rijke en oude processiecultuur. In de provincie Vlaams-Brabant alleen al trekken jaarlijks nagenoeg honderd processies uit.

Tussen België en Nederland[bewerken]

Nederland[bewerken]

Onder de Nederlandse wet waren processies gedurende lange tijd alleen toegestaan in plaatsen waar deze al in 1848 bestonden. Processies komen dan ook nog steeds met name voor in die plaatsen. Bij de grondwetsherziening van 1983, die in 1989 van kracht werd, verdween dit processieverbod.

Van de opheffing van het processieverbod werd in Nederland voor de eerste maal gebruikgemaakt in het jaar 2002, toen in Utrecht een Willibrordprocessie werd gehouden, onder het motto "Geloven mag gezien worden". De processie was het initiatief van een van de pastores van de Binnenstadparochie Utrecht, pastor N.M. Schnell, de verantwoordelijke voor de Sint-Catharinakathedraal, waar zich een schrijn met relieken van St. Willibrord bevindt. Inmiddels is de Willibrordprocessie, waarin de reliekschrijn wordt meegedragen, een jaarlijks weerkerend evenement geworden.

  • Amsterdam: de Stille Omgang in Amsterdam in maart ter herdenking van Het mirakel van Amsterdam uit 1345
  • Amsterdam: de sacramentsprocessie op Sacramentsdag vanuit de Amsterdamse Onze Lieve Vrouwekerk.
  • Azewijn: de eerste zondag na 21 september (naamdag H. Mattheus), de kermiszondag.
  • Bergen op Zoom: de Maria Ommegang
  • Boxmeer: De Boxmeerse Vaart trekt 14 dagen na Pinksteren.
  • Boxtel: de Bloedprocessie op de eerste zondag na Pinksteren
  • Breda: de Niervaertprocessie op Sacramentsdonderdag (de tweede donderdag na Pinksteren)
  • Delft: de Maria van Jesse Ommegang op de eerste zondag na St. Odulfus (12 juni)
  • Duiven: Sacramentsprocessie op laatste zondag van augustus
  • Eijsden: de Bronk op de 2e zondag na Pinksteren
  • Eygelshoven: de Bronk op de zondag het dichtst bij St. Jan (24 juni)
  • Gerwen: sacramentsprocessie op zondag na Sacramentsdag vanuit de Oude R.K. St. Clemenskerk, Heuvel 23.
  • Grevenbicht : De pinksterprocessie op pinkstermaandag, trekt vanuit de R.K. Catharinakerk, Aan de greune poal 26
  • Groessen: Sacramentsprocessie, Groessense omdracht op de zondag Trinitatis, de zondag na Pinksteren
  • Haarlem: Mariaprocessie vanuit de St. Josephkerk (Jansstraat 43) in juni, Onze Lieve Vrouw van Haarlem, Bisdom Haarlem-Amsterdam
  • Haastrecht: Processie met Maria ter Weghe op 18 oktober vanuit de Barnabaskerk (http://www.mariaterweghe.nl)
  • 's-Hertogenbosch: de Stille Omgang met de Zoete Moeder.
  • Holset: de Bronk op de eerste zondag na Pinksteren.
  • Houthem-Sint-Gerlach: Kruisprocessie in de week voor Hemelvaart, Sacramentsprocessie op Eerste Pinksterdag
  • Huissen: de Umdracht
  • Kwadendamme (Zeeland): Sacramentsprocessie op de eerste zondag na Sacramentsdag
  • Laren (Noord-Holland): de Sint Jansprocessie op de zondag het dichtst bij 24 juni
  • Lobith: Sacramentsprocessie op de 7° zondag van Pasen, zondag na Hemelvaart, tijdens Lobithse Kermis
  • Loil: Sacramentsprocessie voorafgaand aan het jaarlijkse schuttersfeest in juli-augustus.
  • Luyksgestel: Sacramentsprocessie op de tweede zondag na Pinksteren
  • Maastricht: de Stadsprocessie (St. Servaasprocessie) op de zondag na het feest van de H. Servatius
  • Maastricht: de Heiligdomsvaart in Maastricht (zevenjaarlijks: 1997, 2004, 2011 etc. in juni)
  • Maastricht: de Bidwegprocessie van de Onze Lieve Vrouwekerk in Maastricht naar het genadebeeld Sterre der Zee, vanuit de kerk van de Minderbroeders op paasmaandag
  • Meerssen: de sacramentsprocessie op Sacramentsdag vanuit de Basiliek van het H. Sacrament
  • Megchelen: Sacramentsprocessie op de tweede zondag na Pinksteren (viering Sacramentsdag); plaatselijke kermis
  • Mheer: De Broonk, voorjaarskermis of sacrementsprocessie op de eerste zondag na Pinksteren.
  • Neer: Mariaprocessie
  • Netterden: Sacramenstprocessie op de eerste zondag na Pinksteren (Drievuldigheidszondag); plaatselijke kermis
  • Nunhem: de Sint Servaasprocessie in Nunhem bij Roermond op de zondag voor Hemelvaart
  • Nuth: Sacramentsprocessie
  • Oud Zevenaar: Sacrementsprocessie op de derde zondag van juni.
  • Overdinkel: de St. Gerardus Majella-processie
  • Sint Geertruid: de Bronk sinds de eerste helft van de 17e eeuw op de vierde zondag na Pinksteren
  • Sittard: Sacramentsprocessie op de zondag na Sacramentsdag
  • Sittard: de St.-Rosaprocessie sinds 1667 op de laatste zondag in augustus
  • Schimmert: Sacramentsprocessie; trekt uit op de eerste zondag na pinksteren
  • Tegelen: Sacramentsprocessie op de tweede zondag na Pinksteren (viering Sacramentsdag)
  • Valkenswaard: de Handelse Processie naar Handel in het voorlaatste weekeinde van juni
  • Venray: de Sacramentsprocessie Begin jaren 60 afgeschaft en hervat in 2008
  • Wehe-den Hoorn naar de Bedroefde Moeder van Warfhuizen: Broederschap van Onze Lieve Vrouwe van de Besloten Tuin. Vanwege het winderige klimaat in het uiterste noorden van de provincie Groningen neemt men alleen vaandels en een kruis mee. Op de vooravond van Palmzondag lichtprocessie van de jongeren van het bisdom Groningen-Leeuwarden (over dezelfde route.)
  • Wehl: Sacramentsprocessie op de eerste zondag na sacramentsdag.
  • Wisselende locatie: The Passion, de grootste (avond)processie van Nederland speelt zich af op Witte Donderdag en telt tienduizenden deelnemers en bezoekers. Het spektakel dat Jesus veroordeling en executie wil uitbeelden wordt rechtstreeks uitgezonden door de Publieke Omroep.

Andere landen[bewerken]

In andere landen bestaat er ook een processiecultuur zoals in Duitsland, Oostenrijk, Spanje, Italië en Polen. In het Heilige Land worden door bedevaartgangers processies houden in de Heilige Stad Jeruzalem.

1rightarrow blue.svg Zie ook: Semana Santa, de Goede week in Spanje met honderden processies en Bedevaart

Processies in de Chinese traditie[bewerken]

In de Chinese volksreligie, taoïsme en Chinees boeddhisme worden ook processies gehouden. Dit gebeurt meestal op de verjaardag van een bepaalde god of boeddhistische heilige of tijdens miaohui, taipingqingjiao of Chinees nieuwjaar. Bij deze processies wordt het beeld van een god op een religieuze draagstoel geplaatst. De optocht vindt meestal plaatst in de omgeving van een tempel. Vooraan in de stoet lopen mensen die de drakendans, leeuwendans of qilindans uitvoeren. Daarna volgt de draagstoel en de groep muzikanten. Daarachter lopen geestelijken (boeddhistische nonnen, boeddhistische monniken, daoshi) en gelovigen met offermaterialen zoals fruit en wierook.

Wetenswaardigheid[bewerken]

De processierups dankt haar naam aan deze plechtigheid omdat deze rupsen ook in een lange stoet achter elkaar lopen.

Literatuur[bewerken]

  • Rien van Heesewijk en Peter Jan Margry, Bloedprocessies in Brabant (Breda 1993).
  • Peter Jan Margry, Teedere Quaesties: religieuze rituelen in conflict. Confrontaties tussen katholieken en protestanten rond de processiecultuur in 19e-eeuws Nederland (Hilversum 2000; proefschrift)
  • Leo Janssen & Karel Loeff (ed.), Getuigenis op Straat. De Larense Sint Janstraditie (Wormer 2005)
  • Peter Jan Margry, 'De processie is terug - katholieke emancipatie voltooid', in: de Volkskrant, 21 juni 2005
  • Geert C.Leenknegt, Processies ... een oude traditie in een nieuwe tijd, in: Tijdschrift voor liturgie. - 96. 2012, 1 / 2, pp.67-72