Vilvoorde

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Vilvoorde
Stad in België Vlag van België
Vlag van Vilvoorde Wapen van Vilvoorde
Vilvoorde
Vilvoorde
Geografie
Gewest Vlag Vlaams Gewest Vlaanderen
Provincie Vlag Vlaams-Brabant Vlaams-Brabant
Arrondissement Halle-Vilvoorde
Oppervlakte
– Onbebouwd
– Woongebied
– Andere
21,47 km² (2011)
38,2%
18,14%
43,66%
Coördinaten 50° 56' NB, 4° 25' OL
Bevolking (Bron: AD Statistiek)
Inwoners
– Mannen
– Vrouwen
– Bevolkingsdichtheid
41.843 (01/01/2014)
48,28%
51,72%
1948,72 inw./km²
Leeftijdsopbouw
0-17 jaar
18-64 jaar
65 jaar en ouder
(01/01/2013)
23,94%
59,77%
16,29%
Buitenlanders 11,09% (01/01/2013)
Politiek en bestuur
Burgemeester Hans Bonte (sp.a)
Bestuur sp.a - Groen, Open Vld, N-VA
Zetels
sp.a - Groen
Open Vld
N-VA
CD&V
UF
Vilvocraten
Vlaams Belang
35
10
6
6
5
3
3
2
Economie
Gemiddeld inkomen 16.179 euro/inw. (2011)
Werkloosheidsgraad 8,62% (jan. 2009)
Overige informatie
Postcode
1800
1800
Deelgemeente
Vilvoorde
Peutie
Zonenummer 02 - 015
NIS-code 23088
Politiezone Vilvoorde - Machelen
Website www.vilvoorde.be
Detailkaart
VilvoordeLocatie.png
ligging binnen het arrondissement Halle-Vilvoorde
in de provincie Vlaams-Brabant
Portaal  Portaalicoon   België

Vilvoorde is een stad in de Belgische provincie Vlaams-Brabant direct ten noorden van Brussel. De stad telt meer dan 43.000 inwoners (2016). Vilvoorde ligt aan de Zenne en het Zeekanaal Brussel-Schelde en was traditioneel een industriestad. De gemeente wordt gerekend tot de streek Brabantse Kouters. Vilvoorde is vergroeid met de Brusselse agglomeratie en is aldus een typevoorbeeld van een voorstad.

Geschiedenis[bewerken]

Ontstaan[bewerken]

Vilvoorde ontstond op de plaats waar de Romeinse heirbaan van Asse naar Elewijt de Zenne kruiste. Hiervoor bestond er waarschijnlijk ook al een Nervische nederzetting op deze plaats, waar de Zenne gemakkelijk doorwaadbaar was.

Middeleeuwen[bewerken]

Sinds het einde van de twaalfde eeuw begon Vilvoorde zich te ontbolsteren tot een kleine stad. Vilvoorde was de inzet van een langdurige rivaliteit tussen de hertogen van Brabant en de heren van Grimbergen. Om zich te verzekeren van de steun van de bewoners in de conflicten met het machtige graafschap Vlaanderen, verleende hertog Hendrik I van Brabant in 1192 de stad een vrijheidskeure. De vrijheidskeure liet Vilvoorde toe de stad te omwallen en de ambachtelijke producten vrij te exporteren. Deze relatieve onafhankelijkheid en de rechten die men als inwoner kreeg, lokten heel wat mensen naar Vilvoorde. In 1208 werd de Woluwe omgeleid van Diegem via Machelen naar Vilvoorde om de hertogelijke molens van water te voorzien.

Het hoogtepunt van zijn bloei beleefde Vilvoorde in de 14de eeuw. De stad was een belangrijk centrum dat met Leuven en Brussel wedijverde om de belangrijkste stad van Brabant te worden. Uit deze periode dateren verschillende grote bouwwerken. In 1357 werd de stad helemaal omwald. Deze vesten hadden vijfentwintig wachttorens en vier poorten. Met de bouw van de Onze-Lieve-Vrouw-van-Goede-Hoopkerk werd gestart in 1342. Het hertogelijk kasteel werd gebouwd in 1375, voornamelijk om te functioneren als staatsgevangenis, maar ook om defensieredenen in de concurrentiestrijd met Brussel en Leuven. De centrale ligging zorgde ervoor dat Vilvoorde militair een sleutelpositie kon innemen. In de 14de eeuw werd het een militair hoofdkwartier en een legerstandplaats, wat het tot in de 21ste eeuw gebleven is.

De handel en de lakennijverheid waren in volle bloei. Tegelijkertijd groeide ook het belang van de Zenne als verkeersader voor het goederenvervoer. De stedelijke nijverheid was voornamelijk gebaseerd op de lakennijverheid en de zandsteengroeves in de buurt. Deze laatsten gebruikten Vilvoorde als binnenhaven op de Zenne.

Vroegmoderne Tijd[bewerken]

William Tyndale op de brandstapel in Vilvoorde. Uit: Foxe's Martyrs.

Vanaf de 15de eeuw beleefde Vilvoorde een geleidelijke achteruitgang. Een algemeen verval van de lakennijverheid in Vlaanderen, de ontvolking ten gevolge van epidemieën, godsdienstoorlogen en de sterke concurrentie van de sterk groeiende buur Brussel vormen hiervoor de belangrijkste redenen.

Op 6 oktober 1536 kwam de Engelse protestant William Tyndale die de eerste Engelse Bijbelvertaling verzorgde, te Vilvoorde op beschuldiging van ketterij op de brandstapel terecht. Op 14 september 1568 wordt Jan van Casembroot onthoofd in opdracht van de hertog van Alva. Jan was edelman, dichter en secretaris van graaf van Egmont. Wanneer in 1586 het convent van de karmelietessen in Steenvoort (Peutie) vernield worden, vestigt de kloosterorde zich in het vervallen Sint-Niklaasgasthuis op de Meer (Leuvensestraat).[1]

Ondertussen sluimerde de stad langzaam maar zeker in om te verworden tot een onbelangrijk provincienest. Het kasteel viel in puin, de kerken konden niet meer onderhouden worden, de statige herenhuizen vervielen. Dit verval zou blijven aanhouden tot in de 19de eeuw, toen de stad onder de impuls van de Industriële Revolutie een snelle opgang kende.

Aan het einde van de achttiende eeuw werd het vervallen kasteel afgebroken en vervangen door wat toen als de tweede 'moderne' gevangenis van de Zuidelijke Nederlanden werd beschouwd: het Tuchthuis.

19e eeuw[bewerken]

De Spuymolen in 1844, in 1872 gesloopt voor een verbreding van de Zenne.

Vilvoorde was een van de eerste Europese steden die genoot van de nieuwe industriële ontwikkeling van de late 19de en vroege 20ste eeuw. Vilvoorde ontwikkelde zich geleidelijk tot een belangrijk industriecentrum. De ligging op enkele kilometer van de hoofdstad en de gemakkelijke verkeersverbindingen stimuleerden die opbloei. In 1835 werd de eerste spoorweg op het vasteland getrokken tussen Brussel en Mechelen, en werd Vilvoorde een van de eerste stopplaatsen. De Willebroekse vaart, die ca. 1830 verdiept werd, zag weldra meerdere fabrieken aan haar oevers gevestigd. Het gebied tussen de Zenne, het kanaal en de spoorweg was een uitgelezen vestigingsplaats voor nieuwe industrieën die gebruik konden maken van de unieke combinatie van verbindingswegen. In het midden van de 19de eeuw werden grote openbare werken tot stand gebracht. Wat overbleef van de middeleeuwse stad moest hiervoor verdwijnen. De resten van de oude wallen en poorten werden gesloopt en geëffend, de Zenne werd buiten de stad gelegd. Het begijnhof, de Pastoorstraat en de Kattestraat verdwenen en in de plaats kwamen brede lanen en pleinen. Het Hanssenspark werd aangelegd en voor de nieuwe rijken werd een nieuwe wijk gebouwd aan het station. Als bekroning werd in 1870 het oude stadhuis van 1489 afgebroken en een nieuw neoclassicistisch stadhuis gebouwd.

In de winter van 1871-1872 moest Vilvoorde afrekenen met een tyfusplaag.[2]

In 1893 werd de watertoren ingehuldigd door koning Leopold II en tussen 1893 en 1896 werd de Zenne overwelfd. Later kreeg deze nog een nieuwe, meer westelijke bedding. De vroegere bedding liep juist ten westen van de Vissersstraat en onder de huidige Zennelaan. In 1898-1899 werd het Hanssenspark aangelegd op de plaats van de voormalige stadsomwalling en vestingvijver.

20e en 21e eeuw[bewerken]

Voorgevel van voormalig bedrijf Fobrux Haren (Fonderies Bruxelloises)
Gebouwen van Woestijnvis en Humo, voormalig bedrijvencentrum L'Industrielle

In de 19de eeuw had Vilvoorde nog overwegend een provinciaal karakter. De industriële expansie in de 20ste eeuw zou de stad een metamorfose doen ondergaan. De Willebroekse vaart voldeed niet meer aan de moderne scheepvaart. Zij werd van 1900 tot 1922 verbreed en verdiept tot een zeekanaal, geschikt voor schepen van 105 m lengte en 5,80 m diepgang. Vilvoorde kreeg een binnenhaven langs het kanaal, later nog met dokken uitgebreid. De kanaalzone werd de geschiktste plaats voor de vestiging van nieuwe fabrieken.

Bedrijven met klinkende namen vestigden zich in Vilvoorde:

Gas- en cokesfabrieken en elektriciteitscentrales zorgden voor de nodige energie:

De verschillende fabrieken in Vilvoorde werden bediend door de Chemin de Fer Industriel, die actief was van 1908 tot 1996.

In het begin van de twintigste eeuw werd de Schaarbeeklei aangelegd, waarop op 26 september 1908 de Brusselse tramlijn 53 verlengd werd van het Liedtsplein in Schaarbeek tot in Vilvoorde. In Vilvoorde maakte de tram een lus door het centrum van Vilvoorde via het Heldenplein, Nowélei, Leuvensestraat, Grote Markt, Bergstraat en Portaelsplein. De Grote Markt fungeerde als eindpunt van de tramlijn.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd er door het NSKK in de Telegraaf-kazerne een opleidingsschool voor het NSKK gevestigd. Zowel Nederlanders als Vlamingen werden er tot chauffeur of bijrijder opgeleid. De kazerne, gelegen aan de Kazernestraat, werd in de jaren tachtig afgebroken. [3]

Het industriegebied is intussen nog flink uitgespreid over verscheidene zones o.a. tussen het station en de autosnelweg E19. Meer dan 100 bedrijven hebben zich in de industriezones gevestigd. De industriële expansie ging gepaard met een snelle bevolkingsaangroei. In het midden van de 19de eeuw telde Vilvoorde een 7.000-tal inwoners, in de 21ste eeuw is dit aangegroeid tot meer dan 40.000 inwoners.

In 1972 werd de nieuwe vaartbrug, de Europabrug in gebruik genomen.

De economische recessie in de jaren 1970 sloeg in het sterk geïndustrialiseerde Vilvoorde erg hard toe. Verscheidene belangrijke bedrijven sloten hun deuren. Vilvoorde torste het imago van lelijke, verouderde industriestad. De enorme site van Forges de Clabecq werd aan het einde van de jaren 80 gesloopt, maar de nodige sanering werd pas twintig jaar later uitgevoerd. Rond dezelfde tijd werd gestart met de overwelving van de Zenne in Vilvoorde. In 1992 werd de Brusselse stadstram verbannen uit het centrum, vanwege instortingsgevaar van de kerk op het Heldenplein, om in 1993 definitief te verdwijnen uit Vilvoorde. Op de locatie van de hoofdkazerne aan de Mechselsesteenweg, in 1987 afgebroken, werd in de eerste helft van de jaren 90 het Tyndalepark aangelegd.

Na de sluiting van de Renault-fabriek in 1997, werd een kentering ingezet met de start van de renovatie van de O.L.V.-kerk, die tientallen jaren zal duren, en de heraanleg van de Nowélei en het Heldenplein. In de 21ste eeuw werd er op dezelfde weg doorgegaan met onder andere de volledige heraanleg van het cultureel centrum Bolwerk en de eerste uitvoeringen op terrein van het Watersite-project. Dit laatste project werd opgestart in 1998 als antwoord op de sluiting van Renault Vilvoorde en heeft als doel de oude industriegronden langs het kanaal, brownfields, te saneren en er nieuwe stadswijken aan te leggen. Dit deed het inwonersaantal al fel stijgen (tot meer dan 40 duizend), en zal dit nog meer doen wanneer meer delen van het project worden opgevuld. Vooral de nabijheid van Brussel is een sterke aantrekkingsfactor.

Geografie[bewerken]

Kernen en wijken[bewerken]

De wijk 'Broek' ligt niet ver van de Viaduct van Vilvoorde. Braakliggend terrein voor nieuwe wijk '4 Fonteinen'.

De gemeente telt naast Vilvoorde zelf nog deelgemeente Peutie.

Ondanks zijn beperkte grootte kent Vilvoorde toch verschillende wijken die elk een specifiek karakter hebben. Behalve de wijk Far-West is er nog het Faubourg en de wijk Broek. Aan de westzijde van het kanaal Brussel-Schelde, vindt men het gehucht Drie Fonteinen en de wijk Kassei.

In het noordoosten van Vilvoorde ligt het eerder landelijke dorp Houtem. In het zuidwesten van de gemeente, verder van het centrum, liggen de woonkern Koningslo en de stedelijke wijken het Voor en Mutsaert. Deze laatste twee wijken zijn vergroeid met de bebouwing van Strombeek-Bever, Laken en Neder-Over-Heembeek.

Demografie[bewerken]

Vilvoorde kende een sterke groei in de laatste decennia van de negentiende eeuw, wanneer de industrie in de (omgeving van) de stad zich begon te ontwikkelen. Een tweede groeispurt vond plaats in de jaren 20 van de twintigste eeuw, waarna de bevolking tot 25000 inwoners groeide. Rond 1970 piekte de bevolking op bijna 37000 inwoners. Ondanks de grote desindustrialisering in de jaren 70 van de twintigste bleef de ontvolking van de stad relatief beperkt in vergelijking met andere gedeeltes in het Brussels stadsgewest. In de jaren 90 begon het bevolkingsaantal al terug te stijgen. Sinds 2000 kent de stad opnieuw een sterke bevolkingsgroei, wat haar in 2014 tot de snelst groeiende gemeente van Vlaanderen maakt.[4] In 2015 was buurgemeente Machelen de sterkste groeier.

Evolutie van de bevolking[bewerken]

  • Bron:NIS - Opm:1806 t/m 1970=volkstellingen op 31 december; vanaf 1977= inwoneraantal per 1 januari

Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente[bewerken]

Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.

  • Bronnen:NIS, Opm:1806 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari

Spaanse gemeenschap[bewerken]

Opvallend is nog de grote Spaanse gemeenschap die oorspronkelijk na de Tweede Wereldoorlog emigreerde. Een op 10 mensen die in het centrum van Vilvoorde wonen hebben de Spaanse nationaliteit en een nog groter aantal zijn tot Belg genaturaliseerde Spanjaarden. 3/4 van de generatie Spanjaarden die nog in hun thuisland geboren zijn, zijn afkomstig van hetzelfde dorpje, namelijk Peñarroya-Pueblonuevo in Andalusië. Vilvoorde is ook de enige stad buiten Andalusië waar jaarlijks het Fiesta Rociera wordt georganiseerd. Deze traditionele Spaanse feesten lokken zelfs ieder jaar Spanjaarden uit Nederland, Duitsland en Frankrijk. De Spanjaarden hebben in Vilvoorde ook hun eigen clubs, enkele winkeltjes en cafés en een voetbalclub.

Bezienswaardigheden[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Lijst van onroerend erfgoed in Vilvoorde voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Cultuur[bewerken]

Bijnaam[bewerken]

  • De Vilvoordenaars hebben als bijnaam "Pjeirefretters" (paardenvreters) omdat paardenbiefstuk een Vilvoordse specialiteit is.

Muziek[bewerken]

Mobiliteit[bewerken]

Door de nabijheid van de luchthaven Brussels Airport, de ringweg R0 rond Brussel, het zeekanaal en de E19 is Vilvoorde een interessante locatie voor transport en logistiek bedrijven, die zich kwamen vestigen op het nieuwe Cargovil bedrijvenpark. Op dit terrein, gelegen aan het kanaaldok, werd recent ook een containerterminal geopend, zodat gecombineerd weg-watertransport mogelijk werd.

Vilvoorde is ook bekend voor zijn bijna 2 kilometer lange viaduct van Vilvoorde op de ringweg rond Brussel. Het viaduct overspant op een hoogte van zowat 30 meter het Zeekanaal Brussel-Schelde.

In het nieuwe Brabantnet zou Vilvoorde rond 2020 opnieuw een tramlijn krijgen. In het plan van De Lijn wordt het UZ Jette via Het Voor, Domein 3 Fonteinen, de Europabrug en het station verbonden met de Brussels Airport.

Politiek[bewerken]

Burgemeester[bewerken]

De huidige burgemeester is Hans Bonte.

Lijst van voormalige burgemeesters[bewerken]

Gemeenteraad[bewerken]

De gemeenteraad bestaat uit 35 zetels.

2013-2018[bewerken]

Burgemeester is Hans Bonte (sp.a-Groen). Hij leidt een coalitie bestaande uit sp.a-Groen, N-VA en Open Vld. Samen vormen ze de meerderheid met 22 op 35 zetels.

Zetelverdeling gemeenteraad 2013-2018
10
6
3
3
5
6
2
10 
De 35 zetels zijn bij de verkiezingen als volgt verdeeld:

██ sp.a Groen: 10

██ Open Vld: 6

██ Vilvocraten: 3

██ UF: 3

██ CD&V: 5

██ N-VA: 6

██ VB: 2

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976[bewerken]

Partij 10-10-1976[6] 10-10-1982[6] 9-10-1988[6] 9-10-1994[6] 8-10-2000[6] 8-10-2006[7] 14-10-2012[8]
Stemmen / Zetels % 33 % 31 % 31 % 31 % 31 % 33 % 35
CVP1/CD&V2 28,11 11 22,811 8 29,421 11 25,111 10 271 10 - 13,332 5
CD&V+N-VA - - - - - 24,97 9 -
VU1/VU&ID2 8,951 2 6,971 2 4,761 1 2,631 0 2,92 0 - -
N-VA - - - - - - 16,01 6
cdH - - - - - 3,17 0 -
PVV1/VLD2/Open Vld3 14,841 5 16,321 6 22,641 8 23,742 9 23,652 9 20,072 7 15,873 6
FDF-PS - - - - - 11,3 3 -
FDF 13,38 4 11,8 4 10,95 3 8,96 2 10,45 3 - -
SP 26,75 10 22,75 8 19,58 7 14,76 5 13,27 4 - -
sp.a-Groen - - - - - 18,63 6 24,84 10
AGALEV - 3,09 0 4,57 0 5,02 1 6 1 - -
KPB 2,44 0 1,42 0 - - - - -
PVDA 0,71 0 0,37 0 0,73 0 0,77 0 - - -
Vlaams Blok1/Vlaams Belang2 - - - 13,291 4 13,241 4 21,862 8 8,632 2
SOFI 4,83 1 3,1 0 - - - - -
NIVIL - 9,74 3 - - - - -
NIEVIL - - 6,61 1 - - - -
KP-SAP - - 0,74 0 - - - -
FIM-PGO - - - 3,17 0 1,3 0 - -
Vilvocraten - - - - - - 10,62 3
UF - - - - - - 10,71 3
Anderen(*) - 1,64 0 - 2,54 0 2,2 0 - -
Totaal stemmen 24050 22178 22253 21408 22018 23718 23755
Opkomst % 93,09 91,83 90,29 92,25 87,26
Blanco en ongeldig % 3,58 4,75 4,96 5,26 4,34 4,21 4,39

De rode cijfers naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen telkens bij een verkiezing opkwamen.
De zetels van de gevormde meerderheid staan vetjes afgedrukt
(*)1982: GEMBEL, RAD 1994: NF, VDV 2000: PSBV, STAVIL, VDB

Economie[bewerken]

De oude vervuilende industrieën zijn ondertussen grotendeels verdwenen uit Vilvoorde. Een laatste opdoffer kwam er in 1997 met de sluiting van de Renault Vilvoorde. De omschakeling van traditionele industrieën naar modernere bedrijven was toen echter al ingezet. De komst van de VTM in 1989 was de voorbode van een nieuwe impuls voor Vilvoorde. Verschillende mediabedrijven volgden in het kielzog, waaronder het productiehuis Woestijnvis, de televisiezender Vitaya, de regionale tv-omroep Ring-tv en Humo. Het industriële verleden van de stad werd in herinnering gebracht door het installeren van een aantal oude machines als monument op verschillende locaties in de stad. Hoewel Vilvoorde direct bij Brussel aanleunt, is het toch een levendig commercieel centrum voor de streek. Getuige hiervan is onder meer de markt gehouden op woensdag en zaterdag die tot de grootste van het land behoort.

Bekende inwoners[bewerken]

1rightarrow blue.svg Lijst van personen uit Vilvoorde

Zustersteden[bewerken]

Galerij[bewerken]

Externe links[bewerken]