Born (Nederland)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Born
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Wapen van Born
(Details)
Born (Nederland)
Born (Nederland)
Situering
Provincie Vlag Limburg Limburg
Gemeente Vlag Sittard-Geleen Sittard-Geleen
Coördinaten 51° 2′ NB, 5° 49′ OL
Algemeen
Inwoners (2014) 6100
Overig
Postcode 6120-6121
Netnummer 046
Belangrijke verkeersaders A2N297Julianakanaal
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Rooms Katholieke Kerk Sint Martinus

Born (Limburgs: Bor) is een kerkdorp in de zogenaamde 'taille' van de Nederlandse provincie Limburg en vormt sinds 2001 een deel van de gemeente Sittard-Geleen. Er wonen circa 5900 mensen. Born is met name bekend door de huisvesting van VDL NedCar, de grootste Nederlandse autoproducent.

De plaats, die tot 2001 een zelfstandige gemeente was, deelt evenals Sittard en Susteren slechts een korte geschiedenis met Limburg. Het heeft van 1400 tot 1815 ook niet tot de Nederlanden behoord.

Geschiedenis[bewerken]

Middeleeuwen[bewerken]

De eerste vermelding van de plaatsnaam Born (als Burne) dateert uit het jaar 1125. De nederzetting Born is aan de noordoostzijde van het Graetbos ontstaan bij een waterbron. Hieraan heeft de plaats waarschijnlijk zijn naam te danken. Er zijn in Duitsland, Luxemburg, België (Born, provincie Luik) en Frankrijk diverse plaatsen die ook zo heten.

In de 12e eeuw wordt de heerlijkheid gedeeld door de bisschoppen van Keulen en Luik. In 1213 komt het aan het graafschap Loon en in 1234 aan het hertogdom Gelre. In 1400 wordt Born tezamen met Sittard en Susteren verkocht aan de hertog van Gulik en wordt het de zetel van een drost ('ambtman'). Ambt Born behelsde een gebied op de rechteroever van de Maas bestaande uit de nederzettingen Born, Sittard, Broeksittard, Susteren, Grevenbicht, Buchten, Holtum, Guttecoven, Urmond en Berg (thans Nederland) en Tudderen, Wehr, Susterseel en Hillensberg (thans Duitsland).

Nieuwe tijd[bewerken]

In 1709 verschuift de zetel van het ambt naar Sittard. Gedurende de Franse tijd, tussen 1794 en 1800 behoorde Born tot het Kanton Sittard. In 1800 verloren de kantons hun bestuurlijke taak, die vanaf dat jaar aan de gemeenten werd toegemeten, waarop de gemeente Born verrees. Na de Franse tijd, in 1815, kwam de gemeente bij het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, werd in 1830 eerst deel van het nieuw gevormde Koninkrijk België, en hoort pas sinds 1839 (na de verdeling van Limburg in een Belgische en een Nederlandse provincie) definitief tot Nederland.

Moderne geschiedenis[bewerken]

Born was samen met de kerkdorpen Buchten en Holtum een zelfstandige gemeente tot 1 januari 1982. Op die datum werd ten gevolge van gemeentelijke herindeling een nieuwe gemeente gevormd door grotendeels de opgeheven gemeenten Born, Grevenbicht en Obbicht en Papenhoven. Deze gemeente, die de naam Born kreeg, fuseerde in 2001 met de gemeenten Sittard en Geleen tot de nieuwe gemeente Sittard-Geleen.

Van belang in de moderne tijd is de opening van het Julianakanaal met sluis in 1934, en de aanleg van steenkoolhavens met spooraansluiting (Overslaghaven, Franciscushaven) ten noorden van Born (Buchten), in hetzelfde jaar. Verder is van belang de aanleg van nieuwe sluizen in 1964, de opening van een personenautofabriek, het latere Nedcar, in 1967, mede ter compensatie van de mijnsluitingen die zich rond deze tijd eveneens afspeelden. Ook de opening van de autosnelweg, omstreeks 1968, zorgde voor toename van de industriële en logistieke bedrijvigheid.

Geografie en topografie[bewerken]

Born ligt in de zogenaamde 'taille van Limburg'; een smal gedeelte van Nederland dat Zuid-Limburg met de rest van het land verbindt. Vanuit de dorpskern is de afstand tot de Belgische grens hemelsbreed 2,5 kilometer westwaarts en tot de Duitse grens 4,7 kilometer oostwaarts. Vanaf de bebouwingsgrenzen zijn deze afstanden nog kleiner. Born ligt op een hoogte van ongeveer 35 meter.

Born ligt langs het Julianakanaal, waar ter hoogte van het dorp een sluizencomplex ligt. Ten noorden hiervan ligt het havengebied dat zich uitstrekt tot voorbij Holtum en de buurtschap Gebroek.

Het gebied waarin Born ligt is dichtbebouwd, deels door industrie (havengebied, NedCar) en deels door woongebied. Born is vanaf omstreeks 2014 uitgebreid met de wijk Aldenhof, waardoor Born nu tegen het buurdorp Buchten is aangebouwd. Ook het voormalige gehucht Hondsbroek is helemaal opgegaan in Born. Daarnaast is er rondom het dorp ook natuur; aan de oostzijde ligt het Limbrichterbos en aan de zuidzijde de Graetheide.

Ten oosten van Born loopt ook de Hondsbeek.

Bezienswaardigheden[bewerken]

  • Centraal in Born, in het oude gedeelte, staat de bakstenen Sint-Martinuskerk van 1907.
  • Kasteel Born
  • Woonhuis aan Städgen 6, is een 17e-eeuws huis met overkragende verdieping in vakwerkbouw.
  • Sint-Hubertuskapel, aan hoek Kasteelweg/Kapelweg
  • Sint-Josephklooster, aan Bronstraat 9, gebouwd in 1936 voor de Zusters van de Goddelijke Voorzienigheid te Sittard. Hieraan verbonden was het Verzorgingshuis Sint-Maarten. De zusters vertrokken in 2008. In 2011 werd het omgebouwd tot hospice.
Zie ook

Bevolking[bewerken]

Het postcodegebied van Born telde in 2006 circa 5900 inwoners. Hiervan woonden er 5540 in het dorp, 240 in het gehucht Graetheide en 120 in het overige gebied.

Onderstaande tabel weergeeft de demografische evolutie van Born tussen 1840 en 2014.[1]

1840 1930 1960 1995 1997 1999 2001 2003 2004 2005 2006 2014
1426 2553 4324 5200 5450 5410 5390 5710 5780 5820 5900 6100

NedCar[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie NedCar voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Sinds de jaren 60 van de 20e eeuw worden in Born auto's geproduceerd. In 1965-67 bouwde autofabrikant DAF een nieuwe fabriek in Born. Nadat Volvo in 1976 het grootste deel van de aandelen van het bedrijf in handen kreeg werd DAF Car B.V. omgedoopt in Volvo Car B.V.. In 1992 kwam het nieuwe bedrijf NedCar voort uit een samenwerkingsverband tussen Mitsubishi, Volvo en de Nederlandse Staat. Na een aantal flinke reorganisaties werd het bedrijf op een laag pitje gerund door Mitsubishi.

In totaal zijn er in Born ruim 4.500.000 auto's geproduceerd. De autofabriek is een belangrijke werkgever in de regio. Na tijdens de topjaren zo'n 4000 à 5000 man in dienst gehad te hebben, werkten er in 2011 nog ongeveer 1500 mensen.[2] In 2012 werd de fabriek overgenomen door de VDL Groep. Na een ingrijpende verbouwing rolden sinds 2014 voor opdrachtgever BMW de eerste auto's van het nieuwe model Mini van de band.

Infrastructuur[bewerken]

Wegen[bewerken]

Langs Born loopt de autosnelweg A2, die Zuid-Limburg met het noorden van het land verbindt en de N297, die de A2 met de Duitse A46 verbindt.

Brug[bewerken]

Over het Julianakanaal bij km 29,79 de vaste brug Illikhoven, doorvaartwijdte 55,00 m, doorvaarthoogte KP +7,32 m

Havens[bewerken]

Er zijn enkele havens aan het Julianakanaal, bestemd voor goederenvervoer. Van zuid naar noord:

  • km 29,23 Overlaadhaven NS, lengte 500 m, breedte 90 m, diepte KP -2,90 m
  • km 29,62 Franciscushaven, lengte 900 m, bodembreedte 57 m, diepte KP -3,90 m
  • km 30,42 Gulyck-Gelderhaven, lengte 450 m met ombuiging in oostelijke richting van 250 m, bodembreedte 57 m [3]

Totale kadelengte: 1000 m. Toegestane scheepsafmeting CEMT-klasse Vb schepen, 135 meter lengte.[4]

De havens van Born zijn met Sittard verbonden via een spoorlijn, die uitsluitend voor goederenvervoer wordt gebruikt.

Deze havens zijn aangelegd in 1934 ten behoeve van de overslag van steenkool die vanuit een aantal Zuid-Limburgse steenkoolmijnen hier werd aangevoerd. Toen in de jaren 60 van de 20e eeuw de mijnen werden gesloten veranderde het havenbedrijf. Zo kwamen er uitgestrekte autodepots en daarnaast kwamen er tal van andere bedrijven. Tot het havengebied behoort het bedrijventerrein Holtum-Noord, inclusief de uitbreiding Holtum-Noord II, dat in totaal 184 ha meet. Bij het sluizencomplex ligt bedrijventerrein Sluisweg, dat 37 ha meet.

Nabijgelegen kernen[bewerken]

Schipperskerk, Grevenbicht, Buchten, Limbricht, Guttecoven