Libanon-tribunaal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Lady justice standing.png

Internationaal Recht
Het Libanon-tribunaal in Leidschendam

Het Libanon-tribunaal (officiële naam: Bijzonder Tribunaal voor Libanon) is een internationaal hof onder auspiciën van de Verenigde Naties. Het is gevestigd in Leidschendam in Nederland. Het besluit tot de oprichting is op 30 mei 2007 genomen door de Veiligheidsraad in resolutie 1757 die werd aangenomen met tien tegen nul stemmen bij vijf onthoudingen.[1] Het tribunaal heeft tot taak om de moord op Rafik Hariri, oud-premier van Libanon, te onderzoeken en verdachten te berechten op basis van het Libanese strafrecht. Hariri kwam samen met tweeëntwintig anderen op 14 februari 2005 bij een bomaanslag om het leven. Ook wordt de mogelijkheid opengehouden dat het tribunaal andere sinds oktober 2004 in Libanon gepleegde aanslagen zal berechten.

Samenstelling[bewerken]

Het tribunaal heeft een gemengde samenstelling: een minderheid van Libanese en een meerderheid van niet-Libanese rechters. Het kent twee kamers: een Kamer van Eerste Aanleg met drie rechters (één Libanese en twee internationale rechters) en een Kamer van Beroep met vijf rechters (twee Libanees, drie internationaal). Voorts zijn er een internationale rechter-commissaris en twee plaatsvervangende rechters. De aanklager is onafhankelijk van de Libanese regering en is benoemd door de secretaris-generaal van de VN. De maximumstraf die het tribunaal kan opleggen is levenslange gevangenisstraf.

Vestiging in Nederland[bewerken]

Als plaats van vestiging van het tribunaal werd aanvankelijk onder andere Cyprus overwogen. Maar op 23 juli 2007 schreef de secretaris-generaal van de Verenigde Naties Ban Ki Moon een brief aan de Nederlandse premier Jan Peter Balkenende met de vraag of het Libanon-tribunaal in Nederland kan worden gevestigd.[2] De Nederlandse regering reageerde hierop voorlopig positief. Op 21 december 2007 stemde het Nederlandse kabinet definitief in, nadat met de VN overeenstemming bereikt was over de kosten, de beveiliging en de detentie van de veroordeelden. Besloten werd het tribunaal onder te brengen in Leidschendam, in het voormalige gebouw van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD).[3]

Benoemingen[bewerken]

VN-secretaris-generaal Ban Ki-Moon benoemde al op 16 november 2007 de Canadese jurist Daniel Bellemare tot aanklager bij dit tribunaal, en op 1 maart 2009 trad Bellemare in functie. [4] Andere benoemingen volgden later. Op 11 maart 2009 benoemde Ban Ki-Moon tot griffier de Britse jurist Robin Vincent, voormalig griffier van het Sierra Leone-tribunaal.[5] Op 24 maart 2009 werd de Italiaanse rechter Antonio Cassese, voormalig president van het Joegoslavië-tribunaal, tot president van het tribunaal benoemd[6] en een Belgische rechter, de voormalige Brusselse onderzoeksrechter Daniel Fransen, tot rechter-commissaris.[7] België had hem op 21 september 2007 kandidaat gesteld.[8]

Ban Ki-moon benoemde op 9 juli 2009 VN-assistent-secretaris-generaal David Tolbert tot griffier, als opvolger van Robin Vincent. Tolbert trad in functie op 26 augustus 2009. Op 10 december 2010 werd tot griffier benoemd de Nederlandse jurist Herman von Hebel, tot dan toe waarnemend griffier.[9] Nadat Cassese om gezondheidsredenen afgetreden was, werd de Nieuw-Zeelandse rechter Sir David Baragwanath op 10 oktober 2011 door de Kamer van Beroep tot president van het tribunaal gekozen.[10]

Begin werkzaamheden[bewerken]

Op 1 maart 2009 hield het tribunaal zijn openingsceremonie als formeel begin van zijn werkzaamheden. Aanklager Bellemare sprak tegenover de 350 medewerkers van "het eerste internationale antiterroristentribunaal". Hij kondigde aan dat hij om uitlevering zou vragen van de vier Libanese generaals die al sinds augustus 2005 in Libanon vastzaten in verband met de moord op Hariri. Dit betrof de voormalige chefs van de veiligheidsdiensten die als pro-Syrisch beschouwd werden en zouden hebben samengespannen met Syrische leiders om Hariri te vermoorden,[11] namelijk:

  • generaal Jamil El Sayed, voormalig hoofd van de Algemene Veiligheidsdienst
  • generaal Ali el-Hajj, voormalig hoofd van de politie,
  • brigade-generaal Raymond Azar, voormalig hoofd van de militaire inlichtingendienst en
  • brigade-generaal Mustafa Hamdan, voormalig hoofd van de Republikeinse Garde.

Vrijlating van de vier generaals[bewerken]

Op 15 april 2009 gelastte rechter-commissaris Fransen de aanklager om uiterlijk op 27 april een motivering te geven of de detentie van de vier in Libanon gedetineerde generaals wel of niet verlengd moest worden.[12] Op 27 april 2009 diende aanklager Bellemare zijn conclusies in. Hij concludeerde dat er onvoldoende bewijsmateriaal was om aanklachten tegen de vier gedetineerden uit te brengen, en dat om die reden hij niet om hun voorlopige hechtenis kon verzoeken en zich niet tegen hun vrijlating zou verzetten. De aanklager benadrukte dat het onderzoek niet beperkt is tot deze vier personen, maar veel breder is, en voortgezet wordt. Ook dat hij alsnog om hechtenis en inbeschuldigingstelling van de vier zou vragen als er alsnog geloofwaardig bewijsmateriaal tegen hen gevonden zou worden.[13]

Op 29 april gelastte de rechter-commissaris de vrijlating van de vier Libanese generaals. Enkele uren later volgde in Libanon hun vrijlating, die in de hoofdstad Beiroet leidde tot hevige uitingen van vreugde, voornamelijk in de wijken waar de militante beweging van sjiitische moslims Hezbollah veel aanhang heeft.[14]

Eis tot eerherstel van El Sayed[bewerken]

Op 13 juli 2010 hield het tribunaal de eerste openbare zitting. Deze was gewijd aan de eis tot eerherstel die was ingediend door een van de vier lange tijd gedetineerden, generaal Jamil El Sayed.[15] Generaal El Sayed stelde dat hij onrechtmatig gedetineerd is gehouden op grond van valse getuigenissen die volgens hem in het bezit van de aanklager zijn. Hij eiste toegang tot dit materiaal om dit te kunnen gebruiken in civiele procedures in Libanon.

Aanklager Bellemare stelde dat het tribunaal geen rechtsmacht heeft om hierover te beslissen. Rechter-commissaris Fransen verwierp dit standpunt en sprak uit dat het tribunaal bevoegd is de eis van El Sayed in behandeling te nemen. De aanklager tekende tegen deze uitspraak beroep aan, maar dit beroep werd op 10 november 2010 door de Kamer van Beroep verworpen. De uitspraak hield in dat El Sayed voldoende juridische gronden heeft om deze eis in te stellen en dat het tribunaal bevoegd is de eis in behandeling te nemen.[16] Rechter-commissaris Fransen nam vervolgens op 12 mei 2011 de beslissing dat ruim 270 documenten ter beschikking zouden worden gesteld aan generaal El Sayed of zijn advocaat, met onder meer als voorwaarde dat deze documenten slechts voor "wettige doeleinden" gebruikt mochten worden.[17]

Regeringscrisis in Libanon door naderende aanklachten[bewerken]

In de zomer van 2010 verklaarde Hezbollah-leider Hassan Nasrallah dat hij van de Libanese minister-president Saad Hariri (zoon van de in 2005 vermoorde Rafik Hariri) had vernomen dat het tribunaal zich opmaakte enkele als "ongedisciplineerd" aangeduide leden van Hezbollah aan te klagen. Volgens Nasrallah zou dit ongegrond zijn en mogelijk veroorzaakt zijn door manipulaties van de kant van Israël.[18] De mogelijke aanklachten werden door het tribunaal noch tegengesproken noch bevestigd. Premier Hariri verklaarde op 6 september 2010 dat hij destijds ten onrechte Syrië beschuldigd had van de moord op zijn vader, en dat dit "een politieke beschuldiging" was geweest.[19] De Libanese regering weigerde echter om in het zicht van de naderende aanklachten de samenwerking met het tribunaal te verbreken. Dit was op 12 januari 2011 voor Hezbollah reden om de tien ministers van het Hezbollah-kamp terug te trekken uit de Libanese regering, hetgeen de val van deze regering betekende. Nasrallah verklaarde dat er, evenals in de zaak tegen de vier generaals, ook nu wel weer valse getuigenissen in het geding zouden zijn. Hij noemde het uitgesloten dat leden van Hezbollah zouden worden uitgeleverd aan het tribunaal, dat volgens hem "in dienst van Israël en de Verenigde Staten staat".[20]

Vier aanklachten uitgebracht[bewerken]

Op 17 januari 2011 maakte aanklager Bellemare bekend dat hij een inbeschuldigingstelling met ondersteunend materiaal had voorgelegd aan de rechter-commissaris. In afwachting van de beslissing van rechter-commissaris Fransen of deze bevestigd zou worden werden nog geen mededelingen gedaan over de namen van de aangeklaagden of over het aantal aanklachten.[21]

Reeds de volgende dag leidde de bekendmaking in Leidschendam tot beroering in Libanons hoofdstad Beiroet. Aanhangers van Hezbollah verzamelden zich in de straten. Scholen gingen dicht, en bij velen leefde de vrees voor nieuw bloedvergieten of zelfs voor een herleving van de Libanese burgeroorlog.[22]

Op 30 juni 2011 volgde de bekendmaking dat er vier tenlasteleggingen plus arrestatiebevelen waren overgebracht aan de Libanese autoriteiten. De rechter-commissaris gelastte geheimhouding van de namen, maar de media in Libanon wisten deze meteen te vermelden. Het betrof vier Libanezen, onder wie twee hoge functionarissen van Hezbollah.[23] Internationale arrestatiebevelen volgden op 8 juli. Op 29 juli 2011 maakte de rechter-commissaris op verzoek van de aanklager de vier namen openbaar, omdat dit de arrestatie van de verdachten zou kunnen vergemakkelijken.[24][25] Het betrof:

  • Mustafa Badreddine, hoofd operaties van Hezbollah. Hij zou het brein geweest zijn achter het complot om Hariri te vermoorden.
  • Salim Ayyash, ook een prominent Hezbollah-lid. Hij zou de leiding gehad hebben over de cel die de aanslag uitvoerde.
  • Hussein Oneissi, beschuldigd van medeplichtigheid.
  • Assad Sabra, beschuldigd van medeplichtigheid.

Berechting bij verstek[bewerken]

De strafkamer van het tribunaal besloot op 1 februari 2012 de vier verdachten te berechten bij verstek (afwezigheid van de verdachten). De strafkamer nam het besluit op grond van door de aanklager overgelegde stukken waaruit bleek dat de Libanese autoriteiten vele pogingen hadden ondernomen de verblijfplaats van de verdachten te achterhalen. De conclusie was dat alle redelijke stappen ondernomen waren om de verdachten in kennis te stellen van de aanklachten. De verdediging ging in beroep tegen het besluit dat de verdachten in hun afwezigheid berecht konden worden, maar dit beroep werd op 1 november 2012 door de Kamer van Beroep verworpen.[26] Het Libanon-tribunaal is het enige internationale tribunaal dat de bevoegdheid heeft verdachten bij verstek te berechten.[27]

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Security Council authorizes establishment of special tribunal, Security Council SC/9029
  2. VN willen Hariri-tribunaal in Nederland, Nu.nl, 23 juli 2007
  3. Hariri-tribunaal gevestigd in Leidschendam, Nu.nl, 21 december 2007
  4. Prosecutor - Daniel A. Bellemare, website Libanon-tribunaal
  5. Ban Ki-moon names top official for Lebanon tribunal, UN News Centre, 11 april 2008
  6. Italian judge Antonio Cassese to head Special Tribunal for Lebanon, EarthTimes, 24 maart 2009
  7. Een Belgische rechter voor het Speciale Tribunaal voor Libanon, website Koninkrijk België, Federale Overheidsdienst
  8. Daniel Fransen proposé pour siéger auprès du Tribunal spécial, La Libre.be 22 september 2007
  9. Herman von Hebel appointed Registrar of the Special Tribunal for Lebanon, website Libanon-tribunaal, 10 december 2010
  10. Tribunal appoints new President, persbericht Libanon-tribunaal, 10 oktober 2011
  11. Hariri-tribunaal begint zijn werk, NRC Handelsblad, 2 maart 2009
  12. Order of the Pre-Trial Judge of 15 April 2009, website Libanon-tribunaal, 15 april 2009
  13. Prosecutor Informs Pre-Trial Judge He Does Not Oppose Release of Four Detainees in the Hariri Case, website Libanon-tribunaal, 27 april 2009
  14. Lebanon releases Hariri suspects, BBC News, 29 april 2009
  15. Eerste openbare zitting van Hariri-tribunaal, NRC Handelsblad, 14 juli 2010
  16. Appeals Chamber affirms Tribunal’s jurisdiction over Mr El Sayed’s Application, website Libanon-tribunaal, 10 november 2010
  17. Pre-Trial Judge orders the release of documents to Mr El Sayed, website Libanon-tribunaal, 12 mei 2011
  18. Hariri tribunal to accuse Hezbollah members: Nasrallah, Reuters, 22 juli 2010
  19. Syrië "valselijk van moord op Hariri beticht", NRC Handelsblad, 7 september 2010
  20. Hezbollah velt regering, NRC Handelsblad, 13 januari 2011
  21. STL Prosecutor submits an indictment to the Pre-Trial Judge, website Libanon-tribunaal, 17 januari 2011
  22. Hariri-tribunaal zet Beiroet op scherp, NRC Handelsblad, 18 januari 2011
  23. Vier arrestatiebevelen wegens moord op Hariri, NRC Handelsblad, 1 juli 2011
  24. Pre-Trial Judge lifts confidentiality from parts of the indictment, persbericht Libanon-tribunaal, 29 juli 2011
  25. Accused, persbericht Libanon-tribunaal, 29 juli 2012
  26. Appeals Chamber dismisses in absentia appeals persbericht Libanon-tribunaal 1 novmber 2012
  27. In absentia proceedings, persbericht Libanon-tribunaal, 1 februari 2012