Malcolm X

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
Zie artikel Voor de film over Malcolm X, zie Malcolm X (film).
Malcolm X
Malcolm-x.jpg
Algemene informatie
Geboortenaam Malcolm Little
Bijnaam El-Hajj Malik El-Shabazz
Geboren Omaha, Nebraska, 19 mei 1925
Overleden New York, 21 februari 1965
Nationaliteit Vlag van Verenigde Staten Verenigde Staten
Bekend van Muslim Mosque, Inc.
Organization of Afro-American Unity
Overig
Religie Islam
Politiek Nation of Islam
Zie ook panafrikanisme
Martin Luther King en Malcolm X ontmoeten elkaar voor een persconferentie, beide mannen waren naar de senaat gekomen om te luisteren naar het debat over de "Civil Rights Act", 26 maart 1964

Malcolm X, geboren als Malcolm Little (Omaha, Nebraska, 19 mei 1925New York, 21 februari 1965) was een van de Amerikaanse leiders en woordvoerders van de Nation of Islam, een religieuze en politieke beweging die onder meer streed voor gelijke rechten van de zwarte bevolking, desnoods met geweld. Hij was oprichter van Muslim Mosque, Inc. en de Organization of Afro-American Unity. Begin 1965 werd hij vermoord.

Tijdens zijn leven ontwikkelde hij zich van een kleine crimineel tot een van de prominentste, militantste zwarte nationalistische leiders van de VS die wereldwijde bekendheid verwierf als voorvechter van het panafrikanisme. Zijn "achternaam" X is een verwijzing naar het verleden van de Afro-Amerikanen die als slaven naar Amerika kwamen. Velen kregen daarbij dezelfde achternaam als die van hun eigenaren. De X duidt op het verlies van naam en identiteit.

Achtergrond van Malcolm[bewerken]

Malcolm werd geboren op 19 mei 1925 in Omaha (Nebraska) als vierde kind van in totaal zeven nakomelingen van Earl en Louise Little. Zijn vader, een overtuigd baptistische voorganger en aanhanger van Marcus Garvey, werd mogelijk vermoord door de Ku Klux Klan in Lansing (Michigan) in 1931.

Acht jaar later, in 1939, werd Louise Little opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis waar zij zesentwintig jaar verbleef tot Malcolm en zijn broers en zusters haar daar uit lieten ontslaan.

Malcolm verliet zijn middelbare school en na het verblijf in een aantal pleeggezinnen verhuisde hij naar Boston om bij zijn halfzuster te gaan wonen. In die tijd vond hij werk als schoenpoetser in een Lindy Hop nachtclub. In zijn autobiografie vertelt hij dat hij de schoenen van Duke Ellington en andere bekende zwarte muzikanten heeft mogen laten glimmen. Na enige tijd verhuist hij naar New York waar hij in de wijk Harlem in het criminele circuit belandt. Drugsdealen, gokken, prostitutie en berovingen bepalen zijn dagen voor een tijd. Om te voorkomen dat hij wordt opgeroepen om te dienen in het Amerikaanse leger tijdens de Tweede Wereldoorlog doet hij het tijdens de keuring voorkomen dat hij gek is.

Gevangenis[bewerken]

Op 12 januari 1946, op een leeftijd van 20 jaar, werd Malcolm veroordeeld tot een gevangenisstraf van acht tot tien jaar wegens inbraak, vuurwapenbezit en diefstal. Op straat kreeg hij de bijnaam Red vanwege zijn rode haarkleur, die hij te danken had aan de lichte huidskleur van zijn moeder, die op haar beurt zo'n lichte huidskleur had omdat haar vader Schots was. In de gevangenis kreeg hij van zijn medegevangenen de bijnaam Satan, omdat hij constant liep te vloeken.

In 1948 werd hij door een medegevangene wegwijs gemaakt in de leerstellingen van de Nation of Islam. De Nation of Islam omschrijft zichzelf als een militante islamitische groep die stelt dat de meeste Afrikanen moslims waren vóór ze gevangen en afgevoerd werden naar Amerika. Ze verkondigen dat alle Afro-Amerikanen zich moeten bekeren om zo terug te keren naar hun gestolen erfgoed. De Nation of Islam beschouwt zichzelf als een nationalistische groepering die streeft naar een onafhankelijke staat voor zwarten binnen de huidige Verenigde Staten.

Malcolm bestudeerde de leerstellingen van Elijah Muhammad en verwierf zo veel kennis over de Nation of Islam. Ella, zijn halfzuster, zorgde dat hij naar een gevangenis met een minder streng regime in Massachusetts werd overgeplaatst. Hier bleef hij zich verder ontwikkelen door zelfstudie en begon hij een intense, na verloop van tijd zelfs dagelijkse correspondentie met Elijah Muhammad die zijn mentor werd.

Na zijn voorwaardelijke vrijlating op 7 augustus 1952 kocht hij een koffer, een bril en een horloge waar hij later over zei deze in zijn latere leven het meest te hebben gebruikt.

Nation of Islam[bewerken]

In 1952 ontmoette Malcolm, na vele briefwisselingen vanuit de gevangenis, Elijah Muhammad in Chicago. In die periode verving hij zijn achternaam door de bekende X, als verzet tegen zijn slavennaam, Little. Later zou hij nog de moslimnaam El-Hajj Malik El-Shabazz aannemen.

Door zijn grote betrokkenheid bij de organisatie kwam hij ertoe verschillende Temples in het land te openen en er als voorganger de dienst te leiden. Door zijn vermogen om vurige en inspirerende toespraken te houden werd hij al snel beschouwd als de tweede man van de Nation of Islam.

In 1958 trouwde hij met Betty Jean Sanders in Lansing, Michigan. Met haar kreeg hij zes dochters, Attilah, geboren in 1958, Qubilah geboren in 1960, Ilyasah geboren in 1962, Amiliah geboren in 1964 en de tweeling Malaak en Malikah, geboren na Malcolms dood in 1965.

Rond 1963 ontstonden er spanningen binnen de Nation of Islam, de populariteit van Malcolm wekte afgunst van Elijah Muhammad en andere voormannen van de organisatie. In 1964 begon Malcolm te werken aan zijn autobiografie in samenwerking met Alex Haley.

Desillusie en afscheid van Nation of Islam[bewerken]

Gechoqueerd door aanhoudende (en later door Muhammads zoon Wallace bevestigde) geruchten over overspelige verhoudingen van Elijah Muhammed met zes jonge privé-secretaresses en diverse door Muhammad aangestuurde doodsbedreigingen tegen hem kondigde Malcolm X op 8 maart 1964 aan zich af te keren van de Nation of Islam en de Muslim Mosque, Inc. op te richten. In deze periode bleef hij nog trouw aan de leerstellingen van de Nation of Islam. In april van dat jaar hield hij zijn beroemde Ballot or the Bullet speech. Volgens hem was zwart geweld nog steeds gerechtvaardigd als zelfverdediging of als reactie op geweld of onrechtvaardigheden begaan door blanken.

Malcolm kwam in contact met verschillende soennitische moslims, die hem aanmoedigden zich te verdiepen in hun manier van geloven. Al snel bekeerde hij zich tot de soennitische islam, wat leidde tot het maken van de Hadj naar Mekka in april 1964. Geconfronteerd met de tienduizenden pelgrims van allerlei ras, rang of stand, en dus ook heel wat blanke moslims, herzag Malcolm X, die zich voortaan Malek El-Shabazz liet noemen, zijn racistische gedachtegoed van zwarte superioriteit. Zijn jarenlange strijd om een vrijwillige segregatie van de Afro-Amerikanen uit de Amerikaanse samenleving af te dwingen met het oog op een terugkeer naar hun continent van oorsprong Afrika maakte plaats voor een (nog steeds radicaal) pleidooi voor een volwaardig Amerikaans staatsburgerschap. Volgens hem predikt de islam immers raciale gelijkheid, zonder onderscheid naar huidskleur. Opmerkelijk omdat Saudi-Arabië de slavernij pas twee jaar daarvoor, in 1962, had afgeschaft.[1] Als gevolg van dit nieuwe inzicht en dito marsrichting zocht Malcolm X toenadering tot andere zwarte politieke waaronder zijn pacifistische rivaal Martin Luther King. Door met hen te debatteren en samen te werken hoopte hij de strijd voor de Amerikaanse burgerrechtenbeweging aan te scherpen en te internationaliseren. Dit resulteerde in een eenmalige, korte ontmoeting en handdruk tussen beide activistenleiders tijdens een persconferentie na een hoorzitting in de Amerikaanse Senaat op 26 maart 1964. Malcolm X bleef wel ijveren voor een zogenaamd zwart nationalisme, een intense socio-economische samenwerking tussen zwarte Amerikanen met de bedoeling om eigen, aparte ondernemingen op te richten, zonder (inmenging van) blanke burgers.[2]

Malcolms dood[bewerken]

Op 14 februari 1965 werd zijn huis met een brandbom bestookt. Malcolm en zijn familie overleefden deze aanslag, waarvan nooit duidelijk is geworden wie er verantwoordelijk voor was.

Een week later, op 21 februari, in Manhattan's Audubon Ballroom, was Malcolm net begonnen met een speech toen er een strubbeling ontstond in de groep toehoorders van 400 personen. Toen Malcolms lijfwachten het probeerden te sussen, kwam een Afro-Amerikaanse man naar voren gerend en schoot Malcolm in de borst met een geweer. Twee andere mannen volgden en vuurden met pistolen op Malcolm. Toeschouwers wisten een van de moordenaars te overmeesteren.

De drie arrestanten waren leden van de Nation of Islam. Alle drie werden ze veroordeeld wegens moord in maart 1966. Het waren:

  • Talmadge Hayer, de enige moordenaar die duidelijk gezien is, en de moord bekend heeft. Hij was 22 jaar oud op het moment van de moord. Hij was 1m80 groot, woog 81kg en woonde in Paterson (New Jersey). Hij was lid van de Nation of Islam en was reeds eerder gearresteerd in 1961 en 1963 voor respectievelijk ordeverstoring en gestolen-wapenbezit. Hij is op 27 april 2010 vrijgekomen na 17 keer om vrijheid te hebben gevraagd.
  • Norman 3X Butler of Muhammad Abd Al-Aziz. Hij bleef erbij onschuldig te zijn. Hij werd ontslagen uit de gevangenis in 1985. Hij haalde de krantenkoppen in 1998 toen hij door Louis Farrakhan als hoofd van de Mosque No. 7 in Harlem van de Nation of Islam werd aangesteld.
  • Thomas 15X Johnson. Johnson veranderde zijn naam in Khalil Islam en werd in 1987 vrijgelaten.

Aanvankelijk weigerde Talmadge Hayer te zeggen wie zijn handlangers waren, maar in 1977 verklaarde hij in twee officiële getuigenissen dat Norman 3X Butler en Thomas 15X Johnson onschuldig waren en noemde Albert Thomas, William Bradley, Leon David en Wilbur McKinley, allen ex-leden van een moskee in Newark, New Jersey, net als Hayer.

Sommige onafhankelijke onderzoekers met veel kennis van de details van de zaak hebben de voormalige leider van de Nation of Islam, Louis Farrakhan, beschuldigd van een rol in de moord. Farrakhan zelf ontkent nog steeds betrokkenheid.