Monulfus van Maastricht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Monulfus
bisschop van Maastricht
Monulfus omhoogkijkend uit zijn graf, Noodkist-pendant (KMKG, Brussel)
Monulfus omhoogkijkend uit zijn graf, Noodkist-pendant (KMKG, Brussel)
Geboren 6e eeuw te Dinant(?)
Gestorven 2e helft 6e eeuw te Maastricht
Verering Rooms-katholieke Kerk
Schrijn cenotaaf in Sint-Servaasbasiliek (Maastricht)
Naamdag 16 juli
Attributen Miniatuur Sint-Servaaskerk
Lijst van christelijke heiligen
Portaal  Portaalicoon   Christendom

Monulfus, soms met aanduiding van Maastricht (6e eeuw, Maastricht) was volgens de traditie de twaalfde bisschop van Maastricht. Omdat de bisschoppen zich nog lang 'bisschop van Tongeren' bleven noemen, ook nadat het bisdom Maastricht naar Luik was overgebracht, geldt hij tevens als de 21e bisschop van Tongeren-Maastricht-Luik.

Leven en legende[bewerken]

Volgens Gregorius van Tours liet bisschop Monulfus rond 560 boven het graf van Servatius een grote kerk ('templum magnum') bouwen, de latere Sint-Servaaskerk. Ook liet hij het stoffelijk overschot van de heilige in een ruimte onder het koor van de nieuwe grafkerk plaatsen (de elevatio of verheffing van Servatius). Na zijn overlijden werd Monulfus in de door hem gebouwde kerk begraven. Keizer Hendrik III liet in 1039 het gebeente van Monulfus en Gondulfus verheffen en in een stenen reliekkist bij het altaar plaatsen. Proost Humbertus plaatste ter ere van Monulfus en Gondulfus een cenotaaf boven hun graf in het middenschip van de kerk. Dit zogenaamde graf is in 1988 onderzocht door archeoloog Titus Panhuysen, waarbij is komen vast te staan dat het graf niet ouder is dan de late 9e of 10e eeuw. De cenotaaf van Monulfus en Gondulfus werd in 1890 teruggevonden en bevindt zich thans in de oostcrypte van de kerk.

Monulfus voorspelt de voorspoed van Luik

De Acta Sanctorum vermelden slechts twee vitae van Monulfus, waarvan de oudste uit de 11e eeuw stamt. Monulfus was, volgens de overlevering, de zoon van Randas, graaf van Dinant. Hij was gehuwd en geen priester. Hij muntte echter zozeer uit door zijn deugdzaam leven, dat de geestelijkheid en het volk van Maastricht hem kozen tot bisschop, als opvolger van Domitianus. Volgens de ontstaanslegende van de stad Luik, zou Monulfus een visioen hebben gehad van een welvarende stad toen hij het dal van de Legia passeerde, waar later Luik gesticht zou worden. Volgens dezelfde legende liet hij op die plaats een kapel bouwen ter ere van de Heilige Drie Heelmeesters (volgens andere bronnen ter ere van de heilige Cosmas en Damianus). Ook zou hij rond 556 de plaats Embourg in de huidige gemeente Chaudfontaine gesticht hebben. Volgens een andere legende, ontstaan door foutieve lezing van de Latijnse tekst op de cenotaaf, zouden de heiligen Monulfus en Gondulfus in 805 uit hun graf zijn opgestaan om te Aken de inwijding van de nieuwe dom bij te wonen.[1]

Nalatenschap[bewerken]

Verering[bewerken]

Na de onofficiële heiligverklaring van 1039 (de 'elevatio') kreeg Monulfus een eigen feestdag op 16 juli, samen met zijn opvolger Gondulfus. De relieken van beide heiligen werden bij die gelegenheid bijgezet in een laat-Romeinse sarcofaag, die zich tegenwoordig in de vieringscrypte van de Sint-Servaas bevindt. Op het graf van de heiligen, in medio ecclesiae, werd in het derde kwart van de 11e eeuw een cenotaaf opgericht, de cenotaaf van Monulfus en Gondulfus, thans in het lapidarium in de oostcrypte van de kerk. Een eeuw later werd een deel van de relieken opnieuw verheven en in een verguld koperen reliektafel geplaatst, die als pendant naast de Noodkist van Sint Servaas op het hoogaltaar van de Sint-Servaaskerk stond. De reliektafel bevond zich tot 1846 in de Schatkamer van de Sint-Servaaskerk en sedertdien in de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis te Brussel. In de Schatkamer van de Sint-Servaasbasiliek bevinden zich ook het zogenaamde kleed van Monulfus en een aantal reliekschrijnen en portretbustes van de heilige. De oudste reliek van Monulfus, uit de tweede helft van de 7e eeuw, bevond zich in de kathedraal van Chartres. Deze reliek van het kleed van Monulfus is verloren gegaan, maar het bijbehorende attest met de tekst Hic sunt pignora de coberturio domno monulfo trejectinse episcopo[2] is bewaard gebleven.

Schilderijen en beelden[bewerken]

Monulfus en Gondulfus zijn, naast Sint-Servaas, de nevenpatroonheiligen van Maastricht. In die stad bevinden zich diverse schilderijen en beelden van Monulfus, meestal in gezelschap van Gondulfus ("Monnie en Gonnie"). In het Bonnefantenmuseum bevindt zich een 17e-eeuws schilderij van Gaspar de Crayer, getiteld De opstanding van Monulfus en Gondulfus uit hun graven. Monulfus wordt traditioneel met baard afgebeeld en houdt als kerkenbouwer vaak een model van de Sint-Servaaskerk vast. Charles Vos maakte in 1934 een beeld van de twee heiligen voor een pijler van de Sint Servaasbrug. Bij het Mariamonument in Wyck (Albert Termote, 1952) staat Monulfus op een druk kruispunt in gezelschap van Servatius, Lambertus en Hubertus aan de voet van een zuil met het beeld van Maria. Bij de Sint-Servaasbasiliek staat sinds 1993 het bronzen beeld Monulfus en Gondulfus van Jef Courtens. In het koor van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek in Maastricht bevindt zich een gebrandschilderd raam van de twee heiligen van Daan Wildschut. In Aken bevindt zich in de Klappergasse een plaquette met een afbeelding van de Maastrichtse bisschoppentweeling.

Sint-Monulfuskerken[bewerken]

In diverse plaatsen in Nederland en België bevinden zich kerken en kapellen gewijd aan Monulfus en Gondulfus. In Nederland:

In België: