Publieke omroep
Een publieke omroep (in Vlaanderen openbare omroep genoemd) is een organisatie die door de overheid in het leven is geroepen om informatie uit te zenden via een communicatiemiddel naar een breed publiek. Binnen een democratie heeft een publieke omroep vaak tot doel het algemeen nut na te streven, met een (nieuws)redactie onafhankelijk van beïnvloeding van de politiek.[1]
Soms moeten de kijkers kijk- en luistergeld betalen of wordt de omroep bekostigd uit het overheidsbudget. In Nederland werd het kijk- en luistergeld per 1 januari 2000 afgeschaft en wordt de publieke omroep grotendeels met belastinggeld gefinancierd.[2] In België werd het systeem op 1 januari 2002 beëindigd.[3]
Een publieke omroep in een democratie verschilt fundamenteel van een staatsomroep in een dictatuur, waar de (nieuws)redactie wordt gestuurd door politieke machtshebbers.[1] Bij een staatsomroep in een dictatuur wordt de redactionele inhoud volledig beheerst door de regering.
Publieke omroepen besteden doorgaans meer aandacht aan kunst, cultuur en actualiteiten (vaak dure programma’s voor kleine doelgroepen), terwijl commerciële omroepen zich richten op sport, films en amusement (goedkopere programma’s voor grote doelgroepen). Publieke omroepen krijgen vaak van de overheid de taak opgelegd om programma’s te maken voor minderheden, educatie of cultuur.
De financieringsmodellen verschillen per land:
- In sommige landen mogen publieke omroepen geen reclame uitzenden, in andere wel.
Een omroep die niet door de overheid wordt gefinancierd, valt onder commerciële omroepen.
Australië
[bewerken | brontekst bewerken]Australië kent twee publieke omroeporganisaties, namelijk de Australian Broadcasting Corporation en de Special Broadcasting Service, die beide zowel televisie- als radioprogramma's uitzenden. Beide organisaties staan onder toezicht van het Australische federale parlement en worden door de regering van het Gemenebest van Australië gefinancierd.
België
[bewerken | brontekst bewerken]De openbare omroepen in België worden gefinancierd door de gemeenschappen wen maken radio- en televisieprogramma’s voor hun inwoners.
| Gemeenschap | Omroep |
|---|---|
| Vlaamse Gemeenschap | Vlaamse Radio- en Televisieomroeporganisatie (VRT) |
| Franse Gemeenschap | Radio-Télévision Belge de la Communauté française (RTBF) |
| Duitstalige Gemeenschap | Belgischer Rundfunk (BRF) |
China (Volksrepubliek)
[bewerken | brontekst bewerken]In de Volksrepubliek China is China Central Television (CCTV) de staatsomroep. Het heeft enkele zenders in vreemde talen (Engels, Frans, Spaans, Russisch en Arabisch) die ook buiten de Volksrepubliek te ontvangen zijn. China Radio International (CRI) is de mondiale radio-omroep van de staat.
Duitsland
[bewerken | brontekst bewerken]
Duitsland heeft twee publieke televisiezenders: Das Erste (verzorgd door de ARD) en het ZDF. Het derde televisiekanaal wordt verzorgd door een zender van de deelstaat:
| Deelstaten | Omroep |
|---|---|
| Beieren | Bayerischer Rundfunk (BR) |
| Hessen | Hessischer Rundfunk (HR) |
| Saksen, Saksen-Anhalt en Thüringen | Mitteldeutscher Rundfunk (MDR) |
| Hamburg, Nedersaksen, Mecklenburg-Voor-Pommeren en Sleeswijk-Holstein | Norddeutscher Rundfunk (NDR) |
| Bremen | Radio Bremen (RB) |
| Berlijn, Brandenburg | Rundfunk Berlin-Brandenburg (RBB) |
| Saarland | Saarländischer Rundfunk (SR) |
| Baden-Württemberg, Rijnland-Palts | Südwestrundfunk (SWR) |
| Noordrijn-Westfalen | Westdeutscher Rundfunk (WDR) |
India
[bewerken | brontekst bewerken]Prasar Bharati is de openbare omroep van India. Het is een autonoom orgaan dat bij wet is opgericht. De organisatie omvat het Doordarshan Television Network en All India Radio, die vroeger media-afdelingen waren van het ministerie van Informatie en Omroep.
Nederland
[bewerken | brontekst bewerken]
Zie Nederlands publiek omroepbestel voor het hoofdartikel over dit onderwerp.In Nederland wordt de landelijke zendtijd verdeeld over verschillende omroepen. Daarbij wordt onderscheid gemaakt in drie soorten omroepen:
- Ledenomroepen: omroepverenigingen die zendtijd toebedeeld krijgen op basis van het aantal leden (AVROTROS, BNNVARA, KRO-NCRV, MAX, PowNed, EO, VPRO, WNL)
- Taakomroepen: hebben een door de overheid vastgestelde taak en hebben geen leden. De grootste taakomroep is de NOS, die nieuws, sport en actualiteiten verzorgt. Daarnaast is de NTR een taakomroep.
- Aspirant-omroepen zijn ledenomroepen die nog niet volledig erkend zijn omdat deze nog niet voldoende leden hebben (ON!, ZWART).
Daarnaast zendt de Ster reclameblokken uit. Naast landelijke omroepen zijn er. Naast de landelijke omroepen zijn er regionale en lokale publieke omroepen, gefinancierd door provincies en gemeenten.
Nederland en Vlaanderen
[bewerken | brontekst bewerken]BVN (Beste van Nederland, voorheen Beste van Vlaanderen en Nederland) was een samenwerkingsverband tussen de NPO en VRT.
- Op 1 juli 2021 stopte de samenwerking, waarna alle VRT-programma’s van BVN verdwenen[4].
- Plannen voor een digitaal cultuurkanaal (NPO-VRT) gingen niet door. De NPO startte wel Cultura als eigen cultuurkanaal.
Taiwan
[bewerken | brontekst bewerken]Public Television Service, Chinese Television System, China Television, Taiwan Television en Hakka TV zijn de publieke omroepen van Republiek China (Taiwan).
Turkije
[bewerken | brontekst bewerken]TRT World is een (onder meer) Engelstalige publieke omroep, die 24/7 uitzendt.
Verenigd Koninkrijk
[bewerken | brontekst bewerken]In het Verenigd Koninkrijk zendt de British Broadcasting Corporation (BBC) uit. Deze omroep werd in 1922 opgericht. De zender verzorgt niet alleen nationale TV en radio, maar heeft ook een groot bereik in de rest van de wereld met BBC World Service radio. De zender BBC World en nog een aantal andere initiatieven van de BBC worden niet uit de publieke middelen gefinancierd.
Verenigde Staten
[bewerken | brontekst bewerken]In de VS bestaat het publieke netwerk PBS, oorspronkelijk deels door de staat gefinancierd. Tegenwoordig komt ~85% van de inkomsten uit vrijwillige bijdragen en donaties, met slechts ~15% uit overheidsubsidies via de Corporation for Public Broadcasting (CPB).[5][6]
Lijst met publieke omroepen in Europa, die tevens lid zijn van de EBU
[bewerken | brontekst bewerken]- Albanië: RTVSH (Radiotelevizioni Shqiptar)
- Andorra: RTVA (Radio i Television d'Andorra)
- België: RTBF (Radio-Télévision Belge de la communauté Française), VRT en BRF (Duitstalige omroep)
- Bosnië en Herzegovina: PBSBiH (Public Broadcasting Service of Bosnia and Herzegovina)
- Bulgarije: BNR (Bâlgarsko Nationalno Radio), BNT (Bâlgarska Nationalna Televizija)
- Cyprus: CYBC (Cyprus Broadcasting Corporation)
- Denemarken: DR (Danmarks Radio), DK/TV2 (TV2/Danmark)
- Duitsland: ARD (Arbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland), ZDF (Zweites Deutsches Fernsehen)
- Estland: ERR (Eesti Raadio), EE/ETV (Eesti Televisioon)
- Finland: FI/MTV (MTV Oy), YLE (Oy Yleisradio Ab)
- Frankrijk: France Télévisions, Radio France, Radio France Internationale
- Griekenland: ERT (Elliniki Radiophonia - Tileorassi SA).
- Hongarije: MR (Magyar Rádió), HU/MTV (Magyar Televizió)
- IJsland: RUV (Ríkisútvarpið)
- Ierland: RTÉ (Radio Telefís Éireann)
- Italië: RAI (Radiotelevisions Italiana)
- Kroatië: HRT (Hrvatska Radiotelevizija)
- Letland: LR (Latvijas Radio), LTV (Latvijas Televīzija)
- Litouwen: LRT (Lietuvos Radijas ir Televizija)
- Luxemburg: CLT (CLT Multi Media)
- Malta: PBS (Public Broadcasting Services)
- Marokko: SNRT (La Société Nationale de Radiodiffusion et de Télévision)
- Moldavië: TRM (Teleradio-Moldova)
- Monaco: GRMC (Groupement de Radiodiffusion monégasque)
- Montenegro: TVCG 3 (Radio Televizija Crne Gore 3 Kanal)
- Nederland: NPO (Nederlandse Publieke Omroep)
- Nederland/Vlaanderen: BVN (Beste van Vlaanderen en Nederland)
- Noord-Macedonië: MKRTV (MKRTV)
- Noorwegen: NRK (Norsk Rikskringkasting AS), NO/TV2 (TV 2 AS)
- Oekraïne: NTU/NRU (Natsionalna Telekompanija Ukraïny/Natsionalna Radiokompanya Ukraïny)
- Oostenrijk: ORF (Österreichischer Rundfunk)
- Polen: TVP & PR (Telewizja Polska & Polskie Radio)
- Portugal: RDP (Radiodifusão Portuguesa SA), RTP (Radiotelevisão Portuguesa Serviço Público de Televisão SA)
- Roemenië: ROR (Societatea Româna de Radiodifuziune), RO/TVR (Societatea Româna de Televiziune)
- Rusland: C1R (Channel One Russia), RDO (Radio Dom Ostankino), RTR (RossijskoeTeleradio)
- San Marino: SMRTV (Radiotelevisione della Repubblica di San Marino)
- Servië: RTS 1 (Radio Televizija Srbije)
- Slowakije: SK/SR (Slovensky Rozhlas), STV (Slovenská Televizia)
- Slovenië: RTVSLO (Radiotelevizija Slovenija)
- Spanje: RTVE (Radiotelevisión Española), SER (Sociedad Española de Radiodifusión), COPE (Radio Popular SA Cope)
- Tsjechië: ČRo (Český Rozhlas), ČT (Česká Televize)
- Turkije: TRT (Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu)
- Verenigd Koninkrijk: BBC (British Broadcasting Corporation), UKIB (United Kingdom Independent Broadcasting)
- Vaticaan: CTV (Centro Televisivo Vaticano), Radio Vaticana
- Wit-Rusland: BTRC (Belaruskaja Tele-Radio Campanija)
- Zweden: STR (Sveriges Television och Radio Grupp: SVT (televisie) en Sveriges Radio)
- Zwitserland: SRG SSR idée suisse (SRG SSR idée suisse - Sociéte Suisse de Radiodiffusion et Télévision)
- ↑ a b Webster, David. Building Free and Independent Media (August 1992) (gearchiveerd)
- ↑ Uit het Media Archief: Omroepbijdrage wordt afgeschaft | Radiowereld (1 januari 2023). Geraadpleegd op 8 juni 2025.
- ↑ Kijk- en luistergeld afgeschaft op 1 januari 2002. De Standaard (8 juni 2001). Geraadpleegd op 15 september 2025.
- ↑ BVN stopt per 1 juli met VRT-programma's. NPO Radio 1 (6 april 2021). Geraadpleegd op 15 september 2025.
- ↑ (en) CPB Financial Information. CPB. Geraadpleegd op 15 september 2025.
- ↑ Ledbetter, James, Funding and Economics of American Public Television. Columbia Business School. Geraadpleegd op 15 september 2025.