Soldaat van Oranje (film)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Soldaat van Oranje
Regie Paul Verhoeven
Producent Rob Houwer
Scenario Gerard Soeteman
Kees Holierhoek
Paul Verhoeven
Erik Hazelhoff Roelfzema (roman)
Hoofdrollen Rutger Hauer
Jeroen Krabbé
Muziek Rogier van Otterloo
Montage Jane Sperr
Cinematografie Jost Vacano
Distributie Rank Organisation
Première 22 september 1977
Genre Oorlog
Speelduur 152 minuten (film)
215 minuten (miniserie)
Taal Nederlands
Engels
Duits
Land Vlag van Nederland Nederland
Vlag van België België
Budget ƒ 5.000.000
(en) IMDb-profiel
MovieMeter-profiel
Portaal  Portaalicoon   Film

Soldaat van Oranje is een Nederlandse speelfilm uit 1977, met als Engelse titel Soldier of Orange. Deze titel is genoemd naar de bijnaam in het verzet[bron?], tijdens de Tweede Wereldoorlog, van Erik Hazelhoff Roelfzema, wiens belevenissen in de film uitgebeeld worden.

De film betekende de internationale doorbraak voor filmregisseur Paul Verhoeven, scenarioschrijver Gerard Soeteman, en de acteurs Rutger Hauer en Jeroen Krabbé.

De film is gebaseerd op het autobiografische boek Het hol van de ratelslang van Erik Hazelhoff Roelfzema, dat in 1970 verscheen, maar in 1971 opnieuw werd uitgebracht, nu onder de titel Soldaat van Oranje 1940-1945.
Het scenario is van Gerard Soeteman, met wie Verhoeven in 1968 de televisieserie Floris had gemaakt, en Kees Holierhoek. Het camerawerk is van Jost Vacano, en de muziek is van Rogier van Otterloo. De première vond plaats op 22 september 1977 in het Tuschinski Theater te Amsterdam.

Soldaat van Oranje was de officiële Nederlandse inzending voor de Oscars van 1977.

Het verhaal[bewerken]

Leeswaarschuwing: Onderstaande tekst bevat details over de inhoud en/of de afloop van het verhaal.

Een groepje studenten leidt een onbezorgd leventje in Leiden, als de Tweede Wereldoorlog uitbreekt. Allemaal doen ze hun best zich aan de nieuwe omstandigheden aan te passen. De meesten gaan in het studentenverzet, met wisselend succes; Alex meldt zich voor de strijd aan het oostfront; Jacques, waarover tijdens het begin van de film subtiel wordt aangegeven dat hij een bangelijk karakter heeft, vindt al dat verzet flauwekul en blijft onverstoorbaar doorstuderen. De hoofdpersoon ontsnapt met Guus, de praeses van zijn studentenvereniging, naar het Verenigd Koninkrijk; voert samen met Guus spionageacties in Nederland uit - een onderdeel van het Englandspiel - die voornamelijk een Britse afleidingsmanoeuvre blijken te zijn; en brengt het tot adjudant van koningin Wilhelmina. Als hij in Leiden terugkeert, is van de oude vriendenclub nog alleen de passieve Jacques over. Waarna de vraag rest of dit het allemaal waard is geweest.

Verschillen met de historische werkelijkheid[bewerken]

Afwijkende namen[bewerken]

"Aan G.H. Brenninkmeijer - ter herinnering aan de gastvrijheid en ontspanning genoten in "Beaulieu", tijdens het schrijven van dit boek in Doorwerth, 1969-1970. Met vriendelijke groeten: Erik Hazelhoff Roelfzema. mei 1971."

Diverse personen hebben een naam die afwijkt van de naam van de werkelijke persoon. De hoofdpersoon heet in de film Erik Lanshof. Zijn vriend Guus le Jeune, de praeses van het Leidsch Studenten Corps, heette in werkelijkheid jhr Ernst Willem de Jonge. De particulier secretaris van de koningin heette in werkelijkheid Van 't Sant en in de film Van der Zanden. De Britse kolonel Rafelli uit de film heette in werkelijkheid Euan Rabagliatti.

Andere verschillen[bewerken]

Niet alleen de naam van de hoofdpersoon is anders, ook het verhaal wijkt op enkele momenten af van het boek.

  • In de film merkt een officier op dat het niet erg is als de Duitsers Erik gevangennemen. Dit is een verwijzing naar het Englandspiel. De echte Erik (Hazelhoff Roelfzema) wilde per boot agenten afzetten op (en ophalen van) het strand van Scheveningen, hij werd gesteund door de Britse geheime dienst MI6. (Het doel was niet het offeren van de agenten; de operaties werden gestaakt toen duidelijk werd dat de risico's te groot werden.)
  • Aan het einde van de film heft Erik het glas met "Jacques". Maar Hazelhoff Roelfzema laat in zijn boek zijn afkeuring blijken over diens passieve gedrag.
  • Tijdens zijn gevangenschap schrijft Erik een verzoek tot gratie. Omdat hij geen pen heeft, schrijft hij met feces op wc-papier.
  • In de film komt niet aan bod dat ook de jachtvlieger Bram van der Stok als Engelandvaarder aan boord was van het Zwitserse vrachtschip St-Cergue.
  • Dit voorheen Britse vrachtschip dat tijdens Roelfzema's ontsnapping al het eigendom was geworden van een Zwitserse rederij in Lausanne, voer op dat moment nog niet onder de vlag van Zwitserland maar onder Panamese vlag. In de film is op het schip een reusachtige Zwitserse vlag geschilderd.
  • In werkelijkheid bleef Hazelhoff Roelfzema aan boord van de torpedoboot en ging Peter Tazelaar aan land in Scheveningen. Tazelaar komt in de film echter niet voor. Om verhaaltechnische redenen is het personage Guus samengesteld uit meerdere bestaande personen, onder wie Tazelaar.

Aanpassing van de locaties[bewerken]

  • De ontgroening speelde zich af in de sociëteit van de Leidse Studentenvereniging Minerva. Deze scènes zijn echter gefilmd in de sociëteit "Phoenix" van het Delftsch Studenten Corps omdat de oude sociëteit van Minerva na de oorlog is afgebrand.
  • Het Duitse bombardement op een Nederlandse kazerne in het begin van de film, verbeeldt een aanval op de Alexanderkazerne in Den Haag. Hiervoor werd gefilmd in de Prins Willem III-kazerne, in het centrum van Amersfoort, die op de nominatie stond om gesloopt te worden, zodat er gelegenheid was allerlei echte schade aan de gebouwen toe te brengen. De ondervragingsscènes in Engeland met kolonel Rafelli en zijn secretaresse Susan zijn in hetzelfde kazernecomplex gefilmd (binnenzijde van het hoofdgebouw), evenals de onthoofding van Guus (achterzijde van het hoofdgebouw) en de schietoefening met Hitlerpoppen (voormalige tankwerkplaats). Het kazernecomplex is in 1980 gesloopt en is tegenwoordig een woonwijk.
  • Voor het Londense onderkomen van Wilhelmina is gefilmd in de tuin van het Cultureel Maçonniek Centrum 'Prins Frederik'.

Sterke verhalen die overeen komen met het boek[bewerken]

  • Erik wil piloot worden en sjoemelt met de ogentest.
  • De Nederlandse bemanningsleden gedragen zich bij het aan boord gaan van het Zwitserse schip als een stel dronkaards om succesvol aan de Duitse inspectie te ontkomen.
  • Erik verlaat een feestje tijdens kerst om steden te bombarderen, als hij terugkeert gaat hij weer verder feesten.

Ontvangst[bewerken]

De Nederlandse filmcritici waren verdeeld over de film. NRC Handelsblad stelde: "Nederlands duurste speelfilm doet niets voor de filmcultuur in Nederland". Het Parool schreef "De huzarenstukjes die de flapdrolhelden Erik en Guus volbrengen zijn voorspelbaar en zonder verrassingen". Trouw merkte op: "Films als Soldaat van Oranje vindt men in het buitenland dertien in een dozijn".[1]
Het Algemeen Dagblad, De Telegraaf en de Volkskrant waren positiever.

In de Verenigde Staten werd de film goed ontvangen. In Nederland trok de film 1,5 miljoen bezoekers.[2]

In 2006 werd Soldaat van Oranje door filmwereld.net uitgeroepen tot beste Nederlandse film aller tijden, op basis van een enquête onder 9000 bezoekers van de site.[3] De film werd echter niet opgenomen in de Canon van de Nederlandse film.

Rolverdeling[bewerken]

Acteur Personage Opmerkingen
Hoofdrollen
Hauer, Rutger Rutger Hauer Erik Lanshof Erik Hazelhoff Roelfzema
Krabbé, Jeroen Jeroen Krabbé Guus LeJeune Ernst de Jonge en Peter Tazelaar
Bijrollen
Rooymans, Huib Huib Rooymans Jan Weinberg Jean Mesritz
Delden, Lex van Lex van Delden Nico Frits van der Schrieck
Lint, Derek de Derek de Lint Lex Alexander Rowerth
Vries, Dolf de Dolf de Vries Jacques ten Brink
Meuldijk, Belinda Belinda Meuldijk Esther Jodin, heeft in het echt niet bestaan en komt ook in het boek niet voor.
Habbema, Eddy Eddy Habbema Robbie Veenman Marconist, wordt na arrestatie de verrader
Faber, Peter Peter Faber Willem Oostgaarde Toon Buitendijk en Sjakie
Gooyer, Rijk de Rijk de Gooyer SD-agent Breitner V-mann Ridderhof
Brandenburg, Paul Paul Brandenburg Ontgroener
Domburg, Andrea Andrea Domburg Koningin Wilhelmina
Hermus, Guus Guus Hermus Van der Zanden François van 't Sant
Fox, Edward Edward Fox Britse kolonel Rafelli Kolonel Euan Rabagliatti
Heinke, Brûni Brûni Heinke SD-medewerkster
Penhaligon, Susan Susan Penhaligon Susan, Brits secretaresse
Leddy, John John Leddy Drill instructor
Ravet, Ward De Ward De Ravet Polzer, kapitein van de St. Cergue
Struys, Bert Bert Struys Verzetsleider
Commandeur, Jacques Jacques Commandeur Rekruteringsofficier
Kouwenhoven, Wim Wim Kouwenhoven Verrader van Guus
Schmitz, Johan Johan Schmitz Nederlands generaal
Kolldehoff, Reinhard Reinhard Kolldehoff Geisman Hoofd SD in Den Haag Maj. Giskes
Alma, Henny Henny Alma Alex' moeder
André, Bert Bert André Gekke Dirk
Baas, Cas Cas Baas Nederlands generaal
Beek, Tom van Tom van Beek Officier Kriegsmarine
Blaauw, Han Han Blaauw Dirk
Scheffer, Dick Dick Scheffer M. Cohen Joodse man met bakfiets
Broos, Huib Huib Broos Matroos St. Cergue
Löwenstein, Bob Bob Löwenstein Commandant Oranjehotel
Dekker, Truus Truus Dekker Hofdame van de Koningin
Drenth, Jan Anne Jan Anne Drenth NSB'er
Dijkstra, Bert Bert Dijkstra Meneer Lanshof
Heesvelde, Willy Van Willy Van Heesvelde Alex' vader[4]
Henney, Del Del Henney Sergeant
Leeuwe, Hannah de Hannah de Leeuwe Feestgangster
Janssen, Kitty Kitty Janssen Mevrouw Lanshof
Koolschijn, Hugo Hugo Koolschijn Duits marineofficier
van der Donk, Eric Eric van der Donk Nederlandse pelotonscommandant bij boerderij
Michon, Mary Mary Michon Hospita van Erik en Guus
Meyer, Con Con Meyer Soldaat
Muller, Hero Hero Muller Verzetsman bij Tjeukemeer
Sebeste, Karel Karel Sebeste Soldaat
Valcke, Serge-Henri Serge-Henri Valcke Soldaat
Votel, Henk Henk Votel Matroos St.Cergue

Trivia[bewerken]

  • Bepaalde scènes uit de film werden verwerkt in de videoclip van het nummer "Ondergronds Verzet" (1999) door Def P., Sores en Seda.
  • Van de film is in 1979 een vierdelige miniserie gemaakt met extra scenes. De serie draagt de naam Voor Koningin en vaderland en is net als de film op dvd verkrijgbaar.
  • Het Leidse pand waarin Café Barrera is gevestigd diende als filmlocatie voor het studentenhuis van Erik Lanshof en Guus LeJeune.
  • Jaarlijks wordt deze film op of rond de Nationale Dodenherdenking op 4 mei op televisie uitgezonden.

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. "Recensies" NLFilmdoek.nl
  2. Aart van Grootheest (2007). "Soldaat van Oranje: The making of". nederlandsfilmdoek.nl (via Wayback Machine)
  3. "Uitkomst Nationale Film Enquête: Films kijken populairder dan ooit". filmwereld.net.
  4. Als 'Willie van Heesvelde'.