Urine

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Menselijke urine

Urine is een lichaamsvloeistof met afvalstoffen, overtollige stoffen die door mensen en andere gewervelden via de urinewegen wordt afgescheiden.

De afvalstoffen zijn eerst bij de stofwisseling vrijgekomen en door de nieren uit het bloed gefilterd. Nadat deze in een urineblaas is opgeslagen wordt de urine via de urinebuis periodiek uit het lichaam geloosd, een proces dat bekend staat als urineren.

Samenstelling[bewerken]

Urine bevat, naast water, in water oplosbare stoffen, vooral ureum en anorganische zouten. Urobiline en porfyrine zorgen voor de typische gele kleur. Wanneer iemand erg veel drinkt, wordt de urine bij benadering waterkleurig. Een afwijkende samenstelling en/of kleur (bijvoorbeeld te donker) van urine kan een indicatie zijn voor ziekte, zwangerschap en dopinggebruik. Bij ziekte bevat urine soms bestanddelen die er normaliter niet in zitten, of de gangbare afvalstoffen komen in andere concentraties voor.

Samenstelling van menselijke urine

(hoeveelheden per 1000 - 1500 mL, per 24h)

Stikstof (totaal) 7,0 - 20 g
- aminozuur 0,15 - 0,30 g
- ureum 12 - 35 g
- NH3 0,6 - 1,2 g
- creatinine 0,8 - 2,0 g
- urinezuur 0,3 - 0,8 g
- hippuurzuur 0,7 g
Chloriden 10 - 15 g
Fosfor 1,2 g
Zwavel (totaal) 1,2 g
- anorganisch 1,0 g
- etherisch 0,1 g
Natrium 2,5 - 4,0 g
Calcium 0,1 - 0,3 g
Kalium 1,5 - 2,0 g
Magnesium 0,1 - 0,2 g
pH 5,0 - 7,5

Toxiciteit[bewerken]

Urine is niet giftig. Echter, bevat het stoffen die ongewenst zijn voor het lichaam en de huid en ogen kunnen irriteren. Het drinken van de eigen urine (urinetherapie) is een oud Chinees en een oud Indiaas (ayurvedisch) gebruik waarvan een groot aantal gezondheidsvoordelen wordt geclaimd.

Na bewerking (zoals bijvoorbeeld toegepast op het International Space Station), is het mogelijk om drinkbaar water te verkrijgen uit urine.

Urineproductie[bewerken]

Urine wordt geproduceerd in de basiseenheden van de nieren, de nefronen. Water met opgeloste stoffen wordt door de glomerulus geperst en opgevangen in het kapsel van Bowman. Dan heet het voorurine. Van daaruit gaat het door verschillende buisjes (tubuli) naar de urineblaas:

  • de proximale tubulus: hier wordt water door osmose uit de voorurine verwijderd. Ook worden glucose, zouten, aminozuren en ongeveer de helft van het in het filtraat aanwezige ureum actief geresorbeerd.
  • de Lis van Henle: ook hier wordt veel water uit de voorurine verwijderd. Door het tegenstroomprincipe worden natrium en andere elektrolyten uit de urine verwijderd.
  • de distale tubulus: nog meer zout wordt uit de voorurine geresorbeerd. Daardoor verandert de osmotische waarde en gaat het water ook terug naar het bloed.
  • de verzamelbuis: onder invloed van het antidiuretisch hormoon (ADH) kan hier de urine nog sterker geconcentreerd worden.

Uiteindelijk eindigt de urine in de urineblaas, waarna het geloosd kan worden.

Elke dag wordt er 180 liter voorurine geproduceerd waar uiteindelijk maar 1,5 liter urine van overblijft. Dit komt vooral doordat voorurine uit meer dan 99% water bestaat en dat wordt bijna allemaal geresorbeerd.

Stoffen uit urine die in 24 uur gefiltreerd en geresorbeerd worden door de nieren[bewerken]

Substantie[1] Gefilterd Uitgescheiden % geresorbeerd
water 180 L 1,5 L 99,3
Na+ 25,2 mol 0,15 mol 99,4
K+ 0,72 mol 0,1 mol 86,1
glucose 0,8 mol 0,5 mmol 99,9+
ureum 0,92 mol 28 g 50

Afwijkingen[bewerken]

Eiwit in urine[bewerken]

In principe hoort er vrijwel geen eiwit in de urine voor te komen. Er zijn gevallen waarbij een kleine hoeveelheid eiwit in urine aanwezig kan zijn bijv: na zware inspanning, infectie of medicijngebruik. Als uit de test blijkt dat veel eiwit in de urine aanwezig is, dan wordt de test herhaald. In dit geval is er sprake van nierschade waardoor de nieren niet goed kunnen functioneren.

In de urine kan o.a. albumine en creatinine gevonden worden. Vrijwel iedereen scheidt albumine in de urine uit, maar in de verschillende mate. Als dat minder is dan 20 mg/L dan is dat normaal. Van 20–200 mg/L wordt microalbuminurie genoemd en dat geeft verhoogd risico op hart en vaatziektes, veneuze trombose, nierfalen en dood. Als het nog meer is, nl >200 mg/L dan wordt dit macroalbuminurie genoemd. Macroalbuminurie verhoogt het risico op de eerder genoemde ziektes nog meer.

Microalbuminurie komt bij gezonde mensen zonder suikerziekte (diabetes mellitus) en zonder hoge bloedruk (hypertensie) bij ongeveer 7% voor.

Macroalbuminurie bij < 1%. Bij mensen met diabetes komt het veel vaker voor (bij ongeveer 35% van de mensen, vooral als de suikerziekte niet voldoende wordt behandeld.)

De aangegeven grenzen van 20 mg/L en 200 mg/L gelden voor meting in een portie urine. De gouden standaard is echter om de hoeveelheid eiwit in alle urine die in 24 uur wordt geproduceerd (24-uurs urine) te meten. want de uitscheiding varieert in de loop van de dag. Voor 24-uurs urine worden de grenzen anders aangegeven, nl voor microalbuminurie (30–300 mg/24 uur) en macroalbuminurie (>300 mg/24u).

Soms wordt de ratio van albumine/creatinine in een portie urine als maat voor de echte albumine uitscheiding gebruikt. Dat is beter dan alleen de concentratie van albumine in een portie urine (mg/L), maar minder goed dan 24uurs urine. 24uurs urine is echter moeilijker te verzamelen, dus de meeste mensen kiezen voor de albumine/creatinine ratio.[2]

Afwijkende kleuren en vormen[bewerken]

Normaal is de urine van de mens helder en geel van kleur. Veranderingen in de kleur van de urine worden vooral veroorzaakt door de hoeveelheid vocht die wordt uitgescheiden: geconcentreerde urine is donkergeel tot oranje, terwijl urine die wordt geproduceerd na veel drinken waterhelder kan zijn. Veel kleurstoffen worden onveranderd door de nieren uitgescheiden en kunnen de urine doen verkleuren, zoals het rood van bietjes en het gebruik van sommige geneesmiddelen (porfyrinurie). De urine kan echter ook van kleur veranderen door bepaalde ziektes of aandoeningen. Hieronder worden aantal veel voorkomende kleurafwijkingen in de urine besproken. Doorgaans is de kleur van urine in de ochtend donkerder van kleur omdat de nieren dan weinig water uitscheiden. Donkergele urine kan soms echter ook wijzen op de ziekte geelzucht.

Bruinrood[bewerken]

Een bruinrode kleur kan komen door ontstekingen in de lever. Urobiline is de veroorzaker van deze bruinrode kleur van de urine. Urobiline is een bruine galkleurstof die door de darm aan de lever wordt afgegeven. De hoeveelheid urobiline in het bloed kan stijgen bij leverontstekingen. Dit komt doordat de urobiline niet meer kan worden verwerkt en door de nieren weer uitgescheiden wordt. Ook als er bloed in de urine zit (hematurie, hemoglobinurie) kan deze rose tot bruinrood tot dieprood kleuren.

Donkerbruin[bewerken]

Donkerbruine urine kan ontstaan door een afsluiting van de galweg. Dit is een blokkade in het galafvoerkanaal. Een verhoogd bilirubine gehalte in het bloed is de veroorzaker van deze donkerbruine urine kleur. Bilirubine is een roodbruine kleurstof van gal die voornamelijk in de milt gevormd wordt.

Als urine donkerbruin van kleur is en bovendien naar feces riekt dan zal dit komen doordat er een fistel is, een verbinding tussen de urinebuis en de endeldarm. Hierdoor kan de feces in de urine terechtkomen en omgekeerd. Deze verbinding wordt veroorzaakt door een verwonding of infectie van de urethra en het rectum.

Troebel of schuim[bewerken]

Troebelheid van de urine kan duiden op verscheidene kwalen. Meestal is het onschuldig en ontstaat door het ontstaan van een neerslag van onoplosbare zouten bij afkoelen. Het kan echter ook verwijzen op pyurie. Dit betekent dat er zich witte bloedcellen in de urine bevinden. Het kan dan duiden op een infectie van de urinewegen. Blaasontsteking is hiervan een voorbeeld. Een andere aandoening waar schuimende of troebele urine naar kan verwijzen, is de glomerulonefritis. Dit is een aandoening van de nierfilters, waarbij de filtereenheden van de nier ontstoken zijn. Hierdoor verliezen de nieren hun normale functies. Bovendien lekken de bloedcellen en grote eiwitmoleculen via de nierfilters naar de urine, die normaal gesproken in het bloed zouden moeten blijven.[3][4]

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
Icoontje WikiWoordenboek Zoek urine op in het WikiWoordenboek.