Alvleesklierkanker

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Esculaap Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.
Alvleesklierkanker
Pancreascarcinoom
Synoniemen
Latijn Carcinoma pancreatis[1]
Coderingen
ICD-10 C25
ICD-9 157
OMIM 260350
DiseasesDB 9510
MedlinePlus 000236
eMedicine med/1712
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde

Alvleesklierkanker[2] of pancreascarcinoom[2] is een weinig voorkomende vorm van kanker. In 2014 werden in Nederland 2292 patiënten met deze ziekte van de alvleesklier gediagnosticeerd.[3] De meeste mensen zijn tussen de 65-85 jaar oud wanneer de diagnose gesteld wordt.[4]

Typen alvleesklierkanker[bewerken]

Er zijn verschillende typen alvleesklierkanker. In 85% van de gevallen gaat het om ductaal adenocarcinoom, dit is een kanker die ontstaat uit de cellen van de alvleeskliergang. Naast adenocarcinomen, kunnen er zich ook neuro-endocriene kankersoorten ontwikkelen. Deze gaan uit van weefsels die onder meer insuline en gastrine produceren, en worden overeenkomstig insulinomen en gastrinomen genoemd. Deze kankers zijn nog veel zeldzamer dan adenocarcinomen.[5]

Klinische presentatie[bewerken]

Meestal is de tumor al enige tijd in de alvleesklier aanwezig voordat er klachten optreden. De klachten zijn afhankelijk van de localisatie en grootte van de tumor.

De meest voorkomende klachten zijn:

  • Algehele lichaamszwakte (asthenie)
  • Gewichtsverlies (onbedoeld)
  • Vermindering van eetlust (anorexie)
  • Buikpijn
Geelzucht

In 2/3 van de gevallen is de tumor in de kop van de alvleesklier gelegen; dit is het gedeelte van de alvleesklier dat het dichts bij de darm ligt. In de kop komen de kleinere alvleeskliergangen samen in een grote alvleeskliergang. Ook is hier de afvoergang van de galblaas gelegen. Wanneer de tumor in de kop van de alvleesklier is gelegen, is de kans groter dat de grote alvleeskliergang en galgang worden dichtgedrukt en kan er geen gal en alvleeskliersap worden afgevoerd. Als dit gebeurt dan kan er geelzucht (icterus) optreden. De ontlasting is hierbij vaak lichtgekleurd ('stopverfkleur') en de urine is erg donker (cola-kleur). In een later stadium van de ziekte kan jeuk, braken, ernstige vermoeidheid en vetdiarree ontstaan. Dit tengevolge van opstapeling van bilirubine in het bloed die niet via de galwegen afgevoerd kan worden.[5][6]

Behandelopties[bewerken]

Alvleesklierkanker wordt vaak pas in een laat stadium ontdekt en behandeling van deze kanker is vaak lastig. De enige kans op langetermijnoverleving is een operatie waarbij de tumor in zijn geheel verwijderd wordt. Dit wordt een "in opzet curatieve behandeling" genoemd. Wanneer dit niet meer mogelijk is of niet meer gewenst is, wordt er gekozen voor een palliatieve behandeling.

Curatieve behandeling[bewerken]

Slechts 15-25% van de patiënten met alvleesklierkanker komt in aanmerking voor een operatie. Er wordt dan, zo mogelijk, een pancreatoduodenectomie verricht. Deze operatie werd als eerste verricht door dr. Whipple en wordt daarom vaak ook "een Whipple operatie" genoemd. Hierbij wordt de kop van de alvleesklier verwijderd samen met een deel van de twaalfvingerige darm, galweg, galblaas en de omliggende lymfeklieren. Hierna worden de maag, galweg en het overgebleven deel van de alvleesklier weer op de darm aangesloten. In sommige gevallen wordt er na de operatie chemotherapie aanbevolen voor een betere prognose.

Soms blijkt echter tijdens de operatie dat operatieve verwijdering niet meer mogelijk is; er wordt dan gekozen voor de palliatieve behandelopties.

Weefsel dat verwijderd wordt bij een pancreatoduodenectomie
Anatomische situatie na een pancreatoduodenectomie

Palliatieve behandelopties[bewerken]

Zoals eerder genoemd kan stuwing van de galwegen vervelende klachten geven. Om deze galstuwing te voorkomen en te verhelpen kan er een stent geplaatst worden. Dit is een buisje waarmee de galwegen worden opengehouden. Het plaatsen van dit buisje gebeurt meestal door middel van een endoscopische retrograde cholangiopancreaticografie. Wanneer er tijdens de operatie ontdekt wordt dat verwijderen van de tumor niet meer mogelijk is, kan er ook operatief een omleiding aangelegd worden om de galstuwing te verminderen. Ook kan de tumor voor een afsluiting van de darm zorgen, waardoor de maag zich niet kan leegmaken en iemand gaat braken. Om dit te verhelpen of voorkomen kan er ook een stent in de twaalfvingerige darm geplaatst worden. Als deze afsluiting tijdens de operatie ontdekt wordt of op de korte termijn verwacht wordt, kan er tijdens de operatie een omleiding gemaakt worden. Bij patiënten waarvan al duidelijk is dat de tumor niet te verwijderen is of dat er uitzaaiingen zijn van de tumor kan chemotherapie met gemcitabine overwogen worden.

Overige palliatieve zorg:

Prognose[bewerken]

De overleving van patiënten met pancreascarcinoom is zeer gering: na 5 jaar is minder dan 5% van hen nog in leven. Patiënten hebben na de diagnose vaak nog maar enkele maanden te leven. De patiënten met uitzaaiingen hebben de slechtste prognose, deze is vaak maar 3 tot 6 maanden. Patiënten zonder uitzaaiingen, maar waarbij een operatie niet meer mogelijk is hebben een prognose van 8 tot 12 maanden. [5] Na een pancreatoduodenectomie is 56,9-72,2% na 12 maanden nog in leven, na 24 maanden is dat nog maar 30,8-39,6%. De mediane overleving na een pancreaduodenectomie is 16 maanden. [8] De andere tumoren in en rond het pancreas zoals duodenum en neuro-endocriene kankers hebben een veel betere prognose.

Gespecialiseerde behandelcentra[bewerken]

Ziekenhuizen in Nederland die de zorg voor alvleesklierkanker op zich nemen zijn:

Organisaties[bewerken]

In Nederland is sinds 2011 een landelijk multidisciplinair samenwerkingsverband actief, de Dutch Pancreatic Cancer Group, van medisch en verpleegkundige specialisten die zich dagelijks met pancreascarcinoom en andere pancreastumoren bezighouden.[10] De DPCG verricht landelijke studies naar pancreascarcinoom, is bezig met een landelijke audit van resultaten van operaties voor alvleesklierkanker en verzorgt scholing op dit gebied. Zo wordt door de DPCG onderzoek verricht naar ablatie-technieken (radiofrequente ablatie, irreversibele electroporatie) voor situaties waarin de tumor niet operatief verwijderd kan worden. Tevens verricht de DPCG gerandomiseerd landelijk onderzoek (PREOPANC trial) naar voor-behandeling van alvleesklierkanker met gecombineerde bestraling en chemotherapie. Hierin loopt Nederland voorop in Europa. Volgens de European Pancreatic Cancer Index [1] is de pancreaskanker zorg in Nederland de beste van Europa. De DPCG wordt gesteund door Alp d'HuZes/KWF en heeft een landelijke alvleesklierkanker biobank (PancreasParel) opgericht waarmee 'tailored therapy' dichterbij zal komen als potentiële behandelingsoptie.

De DPCG werkt samen met de Lisa Waller Hayes Foundation (LWH Foundation), een patiëntenplatform dat onder meer de bevordering van wetenschappelijk onderzoek naar alvleesklierkanker ondersteunt.

De Alvleeskliervereniging Nederland (AVKV)[11] is een landelijke patiëntenvereniging die opkomt voor de belangen van patiënten met een aandoening aan de alvleesklier (het pancreas). Met de AVKV zijn afspraken gemaakt over terugdringen van wachttijden in elke regio en second opinions binnen de zogenaamde 'consultatiegarantie'. Patiënten hebben binnen 48 uur contact met een expert op het gebied van alvleesklierkanker en kunnen altijd binnen 1 week gezien worden op een gespecialiseerd spreekuur.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Leflot-Soetemans, C. & Leflot, G. (1975). Standaard Geneeskundig woordboek Frans-Nederlands. Antwerpen-Amsterdam: Standaard Uitgeverij.
  2. a b Everdingen, J.J.E. van, Eerenbeemt, A.M.M. van den (2012). Pinkhof Geneeskundig woordenboek (12de druk). Houten: Bohn Stafleu Van Loghum.
  3. cijfersoverkanker.nl geraadpleegd op 27-03-2015.
  4. Kanker.nl, geraadpleegd op 27-03-2015.
  5. a b c UpToDate, Clinical manifestations, diagnosis, and staging of exocrine pancreatic cancer geraadpleegd op 27-03-2015.
  6. a b Maag lever darm stichting, geraadpleegd op 27-03-2015.
  7. Heelkunde.nl, geraadpleegd op 28-03-2015.
  8. Wiley, geraadpleegd op 21-04-2015.
  9. Kanker.nl, geraadpleegd op 21-04-2015.
  10. Dutch Pancreatic Cancer Group, geraadpleegd op 05-04-2015.
  11. http://www.avkv.nl/