Amandel (noot)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Amandel
links:de steenvrucht; rechts:de amandel
links:de steenvrucht; rechts:de amandel
Taxonomische indeling
Rijk: Plantae (Planten)
Stam: Embryophyta (Landplanten)
Klasse: Spermatopsida (Zaadplanten)
Clade: Bedektzadigen
Clade: 'nieuwe' Tweezaadlobbigen
Clade: Fabiden
Orde: Rosales
Familie: Rosaceae (Rozenfamilie)
Geslacht: Prunus
Soort
Prunus dulcis
(Mill.) D.A.Webb (1967)
Urueña almendro1 lou.jpg
Amandel op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie

De amandel is het zaad van de amandelboom (Prunus dulcis). Amandelen worden in augustus geoogst. De buitenkant van de 'pit' van deze steenvrucht wordt gekraakt; het vlies wordt verwijderd door de amandel kort te blancheren. De amandel is zelfbestuivend, maar kwekers in Californië zetten op grote schaal bijen in voor de bestuiving.

Ruim 80 procent van de amandelen komt uit Californië. Ook Spanje heeft een grote productie van zoete amandelen; met name de Jordan- en Valencia-amandelen komen daarvandaan. Amandelen worden verwerkt in voedingsmiddelen en cosmetica.

Amandelen bevatten ongeveer 90% onverzadigde vetzuren en veel vitamine E.[1] Bittere amandelen bevatten daarnaast cyanogene glycosiden (met name amygdaline), waaruit het giftige blauwzuur (waterstofcyanide) kan worden vrijgemaakt. Hoe bitterder ze smaken, hoe giftiger ze zijn.

Soorten[bewerken]

Er zijn twee soorten amandelen: zoete en bittere. Bittere amandelen bevatten circa 2-3% van het giftige blauwzuurglycoside amygdaline. Zoete amandelen bevatten daarentegen vrijwel geen amygdaline.[2] Zoete amandelen kunnen zo gegeten worden of als decoratie worden gebruikt. Ze worden gebruikt om amandelspijs, noga of marsepein te maken. Er kan amandelolie of amandelmelk van worden gemaakt. Amandelmelk is licht verteerbaar en kan als vervanging van koemelk dienen.

Uit het amygdaline in bittere amandelen kan ongeveer 4–9 mg waterstofcyanide per amandel worden vrijgemaakt.[3][4] Verschijnselen die kunnen optreden na het eten van bittere amandelen zijn opwinding, hoofdpijn, duizeligheid, spiersamentrekkingen, ademhalingsstoornissen en een plotselinge dood.[5] De maximum hoeveelheid veilig te eten bittere amandelen is afhankelijk van het lichaamsgewicht; voor volwassenen ligt dit meestal tussen de 10 en 15, voor kinderen geldt een lager aantal.

Bittere amandelen werden met name gebruikt voor het produceren van bittere amandelolie.

Amandelolie[bewerken]

Er zijn twee soorten amandelolie: zoete amandelolie en bittere amandelolie.

Zoete amandelolie is een vette olie die voornamelijk uit triglyceriden bestaat. In niet gezuiverde toestand heeft het een kenmerkende nootachtige geur en smaak. Deze olie wordt zeer veel gebruikt in cosmetica als crème en babyolie.

Bittere amandelolie is een etherische olie die vrijwel helemaal uit benzaldehyde bestaat. Aangezien de olie ook altijd wat amygdaline bevat (waaruit in het lichaam blauwzuur kan worden vrijgemaakt) wordt deze olie weinig gebruikt.

Amandelen en de Bijbel[bewerken]

De amandel groeit vanouds in het Midden-Oosten en komt dan ook in de Hebreeuwse Bijbel voor. Hieronder een aantal citaten uit de Leidse vertaling.

  • Jakob nam versche takken van wilg, amandel en plataan, schilde die streepsgewijze af, zodat het witte van het hout bloot kwam (Genesis 30:37)
  • Israel zeide tot hen: Als het zo zijn moet, doet dan toch het volgende: Neemt van de vruchten des lands in uw zakken mede en brengt dien man een geschenk: een weinig balsem en honing, wierook en gom, pimpernoten en amandelen (Genesis 43:11).
  • Als nu Mozes den volgenden dag in de tent der Geboden kwam, daar bloeide waarlijk de staf van Aaron, voor den stam Levi: hij was uitgelopen, deed bloemen ontluiken, amandelen rijpen (Numeri 17:8).
  • Ook zijn zij bang voor een hoogte, verschrikkingen zijn op den weg. De amandelboom wordt versmaad, de sprinkhaan sleept zich voort, en de kapper breekt open. Want de mens gaat naar zijn eeuwig huis, en de weeklagers gaan rond op de straat. (Prediker 12:5)
  • Voorts kwam het woord van den Heer tot mij aldus: Wat ziet gij, Jeremia? Ik zeide: Ik zie een amandelboom. (Jeremia 1:11).

In de christelijke iconografie is een amandel het symbool van de reinheid van de Maagd Maria.[6]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Voedingswaarde amandelen
  2. (de) Ernst Steinegger & Rudolf Hänsel - Pharmakognosie. Fünfte korigierte und durchgesehene Auflage. Springer Verlag, 1992
  3. (pl) Karkocha I. Próba oznaczania metoda półilościowa zawartości cyjanowodoru w migdałach gorzkich i słodkich. (Semiquantitative method of hydrogen cyanide determination in bitter and sweet almonds) (1973) Rocz Panstw Zakl Hig 24:703-705. PMID 4775628.
  4. (en) Shragg TA, Albertson TE, Fisher CJ. Cyanide poisoning after bitter almond ingestion. (1982) West J Med 136:65-69. PMID 7072244 gratis volledige artikel.
  5. VWA over gevaren bittere amandelen
  6. (nl) Hall, J. (2000). Hall's Iconografisch Handboek. Leiden: Primavera Pers.
Zoek dit woord op in WikiWoordenboek