Andromedanevel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Andromedanevel
Andromedanevel in H-alpha licht met M32 rechts ervoor en M110 linksboven.
Andromedanevel in H-alpha licht met M32 rechts ervoor en M110 linksboven.
Type Spiraalvormig sterrenstelsel (SA(s)b)
Messierobject M31
New General Catalogue  NGC 224
Fysische gegevens
Diameter 250.000 lichtjaar
Afmeting 178 x 63'
Massa Excl. halo: 300-400 miljard zonnemassa's
Incl. halo: 1,2 biljoen zonnemassa's
Waarnemingsgegevens
Standaardepoche J2000
Rechte klimming 0u42m42s
Declinatie +41° 16'
Sterrenbeeld Andromeda
Afstand 2,54 ± 0,06 miljoen lichtjaar
Portaal  Portaalicoon   Astronomie
De Andromedanevel in infrarood licht opgenomen door de Wide-field Infrared Survey Explorer (WISE). 3.4- and 4.6-micron licht is blauw; 12-micron licht is groen; en 22-micron light is rood). Blauw geeft oude sterren aan, terwijl geel en rood stof laat zien dat verwarmd wordt door jonge sterren.
De Andromedanevel in ultraviolet licht
De Andromedanevel in ver-infrarood licht (van de Herschel Ruimtetelescoop laat het warme stof in de spiraalarmen zien. De kern is hier niet zichtbaar.

De Andromedanevel of het Andromedastelsel (M31) is een spiraalvormig sterrenstelsel, in het sterrenbeeld Andromeda. Het stelsel heeft dezelfde vorm als de Melkweg, maar is wel een stuk groter. De afstand is 2,54 ± 0,06 miljoen lichtjaar, de diameter ca. 250.000 lichtjaar. De massa wordt geschat op 300 tot 400 miljard zonsmassa's, de totale massa inclusief de halo op 1,2 biljoen zonsmassa's. Vergeleken met de laatste schattingen van de totale massa van ons eigen melkwegstelsel, die 1,9 biljoen zonsmassa's bedraagt, zou dus M31 wat lichter zijn, en veel minder dicht. Samen met het Melkwegstelsel en een aantal kleinere sterrenstelsels vormt de Andromedanevel de Lokale Groep.

Opbouw[bewerken]

In 1923 toonde Edwin Hubble door metingen van Cepheïden aan dat de Andromedanevel geen stofwolk of ander object is binnen de Melkweg, maar een apart sterrenstelsel. Voor die tijd was er twijfel over de ware aard van de "spiraalnevels" en nam men aan dat de Melkweg het enige sterrenstelsel in het heelal was en dat de spiraalnevels objecten hierbinnen waren.

De opbouw is als bij de Melkweg: in de spiraalarmen vinden we lichtende nevels en stofwolken. De sterbevolking is die van populatie I en vormt met de gasmassa's de spiralen en geeft 90 % van het licht van het hele stelsel. Zelfs op de foto's van de Haletelescoop zijn alleen de reuzensterren te onderscheiden. Door verschillende foto's onderling te vergelijken vindt men veranderlijke sterren, onder andere de Cepheïden. Verder ziet men een groot aantal bolvormige sterrenhopen, die bij dit stelsel horen. De kern is zeer transparant, hier is dus geen stof aanwezig. Waarnemingen met de Hubble-ruimtetelescoop suggereren een dubbele kern, wat het gevolg zou kunnen zijn van een botsing met een ander melkwegstelsel in de vroege geschiedenis van de lokale groep.

Fotografisch heeft men in M31 een groot aantal novae ontdekt en men heeft het aantal nova-uitbarstingen voor het gehele stelsel geschat op 26 per jaar. M31 bezit twee satellietsystemen, voorbeelden van elliptische sterrenstelsels: NGC 221 of M32 en NGC 205 of M110. Een heldere vlek in de spiraalarm is ooit door William Herschel aangezien voor een aparte nevel, en heeft daarom een eigen aanduiding gekregen, NGC 206.

De Andromedanevel is (behalve de Melkweg en de Magelhaense wolken) het enige sterrenstelsel, en daarmee ook het verste object, dat onder gunstige omstandigheden met het blote oog gezien kan worden. Hij is een stuk groter dan de volle maan, maar veel lichtzwakker. Door de lichtvervuiling in de grote steden is hij daar niet of nauwelijks zichtbaar. Met een verrekijker of kleine telescoop is hij goed te zien. Om de helderste bolhoop, G1, te kunnen zien is een redelijk grote amateurtelescoop met een diameter van 25 cm nodig.

Botsing[bewerken]

Begin 2012 heeft een groep wetenschappers aangetoond dat binnen ongeveer 4 miljard jaar een frontale botsing met de melkweg zal plaats vinden. Daar sterrenstelsels voornamelijk uit lege ruimte bestaan, zullen er naar verwacht slechts weinig directe botsingen tussen sterren plaatsvinden, en zullen de twee sterrenstelsels vooral samensmelten (zie Interagerend sterrenstelsel). Wel zullen door de onderlinge zwaartekracht de sterren sterk verstrooid worden, en zal dus ook de Zon waarschijnlijk rond worden geslingerd. Bij deze botsing zal ook de Driehoeknevel betrokken zijn.[1]

Naamgeving[bewerken]

De gebruikelijke populaire naam van dit stelsel is Andromedanevel, hoewel de correctere naam Andromedastelsel vanuit de wetenschap wordt gepopulariseerd.[2] In de vakliteratuur wordt het stelsel meestal aangeduid met M31 of NGC224. Recent hebben Gerard Bodifée en Michel Berger de onofficiële beschrijvende naam Propinquus Andromedae voorgesteld (propinquus is Latijn voor "naburig").[3]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen[bewerken]

  1. Hubblesite. "NASA's Hubble Shows Milky Way is Destined for Head-on Collision with Andromeda Galaxy", 31 mei 2012. Geraadpleegd op 31 mei 2012.
  2. Tim Kraaijvanger. Is onze Melkweg al een keer op het Andromedastelsel gebotst?. Scientias (4 juli 2013) Geraadpleegd op 20 maart 2014
  3. Bodifée G. & Berger M.. "CNG-Catalogue of Named Galaxies", 2010.
Open sterrenhopen: 6 · 7 · 11 · 18 · 21 · 23 · 25 · 26 · 29 · 34 · 35 · 36 · 37 · 38 · 39 · 41 · 44 (Praesepe) · 45 (Pleiaden) · 46 · 47 · 48 · 50 · 52 · 67 · 93 · 103
Bolvormige sterrenhopen: 2 · 3 · 4 · 5 · 9 · 10 · 12 · 13 (Herculesbolhoop) · 14 · 15 · 19 · 22 · 28 · 30 · 53 · 54 · 55 · 56 · 62 · 68 · 69 · 70 · 71 · 72 · 75 · 79 · 80 · 92 · 107
Diffuse nevels: 8 (Lagunenevel) · 16 (Adelaarsnevel) · 17 (Omeganevel) · 20 (Trifidnevel) · 42 (Orionnevel) · De Mairans nevel · 78
Planetaire nevels: 27 (Halternevel) · 57 (Ringnevel) · 76 · 97 (Uilnevel)
Supernova restant: 1 (Krabnevel)
Sterrenstelsel: 31 (Andromeda nevel · 32 · 33 (Driehoeknevel) · 49 · 51 (Draaikolknevel) · 58 · 59 · 60 · 61 · 63 (Zonnebloemstelsel) · 64 (Zwarte oogstelsel) · 65 · 66 · 74 · 77 · 81 (Bodestelsel) · 82 (Sigaarstelsel) · 83 (Zuidelijk Windmolenstelsel) · 84 · 85 · 86 · 87 · 88 · 89 · 90 · 91 · 94 · 95 · 96 · 98 · 99 · 100 · 101 (Windmolenstelsel) · 102 · 104 (Sombreronevel) · 105 · 106 · 108 · 109 · 110
Overigen: 24 · 40 (Winnecke 4) · 73