Andromedanevel

Andromedanevel
Andromedanevel in H-alpha licht met M32 rechts ervoor en M110 linksboven.
Type	Spiraalvormig sterrenstelsel (SA(s)b)
Messierobject	M31
New General Catalogue	NGC 224
Fysische gegevens
Diameter	250.000 lichtjaar
Afmeting	178 x 63'
Massa	Excl. halo: 300-400 miljard zonnemassa's Incl. halo: 1,2 biljoen zonnemassa's
Waarnemingsgegevens
Standaardepoche	J2000
Rechte klimming	0u42m42s
Declinatie	+41° 16'
Sterrenbeeld	Andromeda
Afstand	2,54 ± 0,06 miljoen lichtjaar
Portaal    Astronomie

De Andromedanevel in infrarood licht opgenomen door de Wide-field Infrared Survey Explorer (WISE). 3.4- and 4.6-micron licht is blauw; 12-micron licht is groen; en 22-micron light is rood). Blauw geeft oude sterren aan, terwijl geel en rood stof laat zien dat verwarmd wordt door jonge sterren.

De Andromedanevel in ultraviolet licht

De Andromedanevel in ver-infrarood licht (van de Herschel Ruimtetelescoop laat het warme stof in de spiraalarmen zien. De kern is hier niet zichtbaar.

De Andromedanevel of het Andromedastelsel (M31) is een spiraalvormig sterrenstelsel, in het sterrenbeeld Andromeda. Het stelsel heeft dezelfde vorm als de Melkweg, maar is wel een stuk groter. De afstand is 2,54 ± 0,06 miljoen lichtjaar, de diameter ca. 250.000 lichtjaar. De massa wordt geschat op 300 tot 400 miljard zonsmassa's, de totale massa inclusief de halo op 1,2 biljoen zonsmassa's. Vergeleken met de laatste schattingen van de totale massa van ons eigen melkwegstelsel, die 1,9 biljoen zonsmassa's bedraagt, zou dus M31 wat lichter zijn, en veel minder dicht. Samen met het Melkwegstelsel en een aantal kleinere sterrenstelsels vormt de Andromedanevel de Lokale Groep.

Opbouw

In 1923 toonde Edwin Hubble door metingen van Cepheïden aan dat de Andromedanevel geen stofwolk of ander object is binnen de Melkweg, maar een apart sterrenstelsel. Voor die tijd was er twijfel over de ware aard van de "spiraalnevels" en nam men aan dat de Melkweg het enige sterrenstelsel in het heelal was en dat de spiraalnevels objecten hierbinnen waren.

De opbouw is als bij de Melkweg: in de spiraalarmen vinden we lichtende nevels en stofwolken. De sterbevolking is die van populatie I en vormt met de gasmassa's de spiralen en geeft 90 % van het licht van het hele stelsel. Zelfs op de foto's van de Haletelescoop zijn alleen de reuzensterren te onderscheiden. Door verschillende foto's onderling te vergelijken vindt men veranderlijke sterren, onder andere de Cepheïden. Verder ziet men een groot aantal bolvormige sterrenhopen, die bij dit stelsel horen. De kern is zeer transparant, hier is dus geen stof aanwezig. Waarnemingen met de Hubble-ruimtetelescoop suggereren een dubbele kern, wat het gevolg zou kunnen zijn van een botsing met een ander melkwegstelsel in de vroege geschiedenis van de lokale groep.

Fotografisch heeft men in M31 een groot aantal novae ontdekt en men heeft het aantal nova-uitbarstingen voor het gehele stelsel geschat op 26 per jaar. M31 bezit twee satellietsystemen, voorbeelden van elliptische sterrenstelsels: NGC 221 of M32 en NGC 205 of M110. Een heldere vlek in de spiraalarm is ooit door William Herschel aangezien voor een aparte nevel, en heeft daarom een eigen aanduiding gekregen, NGC 206.

De Andromedanevel is (behalve de Melkweg) het enige sterrenstelsel, en daarmee ook het verste object, dat onder gunstige omstandigheden met het blote oog gezien kan worden. Hij is een stuk groter dan de volle maan, maar veel lichtzwakker. Door de lichtvervuiling in de grote steden is hij daar niet of nauwelijks zichtbaar. Met een verrekijker of kleine telescoop is hij goed te zien. Om de helderste bolhoop, G1, te kunnen zien is een redelijk grote amateurtelescoop met een diameter van 25 cm nodig.

Botsing

Begin 2012 heeft een groep wetenschappers aangetoond dat over ongeveer 4 miljard jaar een frontale botsing met de melkweg zal plaats vinden. Door de kracht van de botsing zal de Zon waarschijnlijk rond worden geslingerd. Bij deze botsing zal ook de Driehoeknevel betrokken zijn.

Zie ook

• Lijst van Messierobjecten

Externe links

• gedetailleerde foto van Andromedastelsel (Astronomy picture of the day 26 november 2006)
• Andromedastelsel in infrarood (Astronomy picture of the day 20 oktober 2005)
• Schijnbare grootte van de Andromedanevel in vergelijking met de maan (Astronomy picture of the day 28 december 2006)
• Composietbeeld in infrarood- en Röntgenstraling. (Astronomy picture of the day 20 januari 2011) Dit beeld onthult de voormalige en toekomstige sterren in de Andromedanevel.

Bronnen

• SEDS database over M31

Messierobject

Mediabestanden

Zie de categorie Andromeda Galaxy van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.