Aurornis

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Aurornis
Status: Uitgestorven, als fossiel bekend
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Reptilia (Reptielen)
Superorde: Dinosauria (Dinosauriërs)
Orde: Saurischia
Onderorde: Theropoda
Clade: Avialae
Geslacht
Aurornis
Godefroit et al., 2013
Typesoort
Aurornis xui
Aurornis op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Dinosauriërs

Aurornis is een geslacht van theropode dinosauriërs, behorend tot de Maniraptora, dat tijdens het late Jura leefde in het gebied van het huidige China. De enige benoemde soort is Aurornis xui.

Vondst en naamgeving[bewerken]

In het begin van de eenentwintigste eeuw vonden boeren bij Yaolugou nabij het dorp Daxishan in de provincie Liaoning het skelet van een kleine dinosauriër. Het werd via een illegale fossielenhandelaar opgekocht door het Yizhou Geopaleontologisch Park.

In 2013 werd de typesoort Aurornis xui benoemd en beschreven door Pascal Godefroit, Andrea Cau, Hu Dongyu, François Escuillié, Wu Wenhao en Gareth Dyke. De geslachtsnaam is afgeleid van het Latijnse aurora, "dageraad" en het Oudgriekse ὄρνις, ornis, "vogel", als verwijzing naar het zijn van een vroege vertegenwoordiger van de tak die naar de vogels leidt. De soortaanduiding eert de Chinese paleontoloog Xu Xing.

Het holotype, YTGP-T5198, is vermoedelijk gevonden in een laag van de Tiaojishanformatie die dateert uit het Oxfordien. Het bestaat uit een vrijwel volledig skelet, platgedrukt op een enkele plaat. De linkerhand, delen van de rechterhand en de uiteinden van de rechtertenen ontbreken. Delen van het verenkleed zijn bewaard gebleven langs de schedel, de rug en de staart, maar niet bij de vleugels. Het fossiel, al gedeeltelijk door de handelaren blootgelegd, werd verder geprepareerd door Godefroit en Escuillié, waarbij de veerresten aan het licht kwamen.

Beschrijving[bewerken]

Aurornis is een halve meter lang; de gecombineerde lengte van schedel en wervelkolom bedraagt 511 millimeter. De kop is vrij kort en in zijaanzicht wigvormig. De armen zijn erg lang, met 187 millimeter tegenover een romplengte van zevenennegentig millimeter voldoende om echte vleugels te vormen, hoewel mogelijke slagpennen niet bewaard zijn. De vleugels hebben 81% van de lengte van de achterpoten; bij Archaeopteryx is het ongeveer 100%. De achterpoten op hun beurt zijn relatief niet langer dan bij Archaeopteryx, ongeveer tweeënhalf maal zo lang als de romp. De staart is vrij kort. Andrea Cau heeft aangegeven dat het dier in algemene proporties verbluffende overeenkomsten vertoond met "Proavis", een hypothetische vogelvoorouder waarvan de ontdekking voorspeld was door Gregory S. Paul.

De beschrijvers stelden een differentiële diagnose op, een lijst van kenmerken waarin Aurornis zich ten opzichte van bepaalde verwanten onderscheidt. Vergeleken met Anchiornis huxleyi heeft Aurornis een langgerektere opgaande tak onder het neusbeen, een langgerektere achterste tak van het traanbeen, een opperarmbeen dat — in zijn verhouding tot het dijbeen — korter en dunner is, een robuuster en in zijaanzicht rechthoekig achterblad van het darmbeen, een haakvormig uitsteeksel bij het zitbeen, een langwerpiger eerste middenvoetsbeen dat niet tot een beensplinter gereduceerd is, en kortere voorlaatste teenkootjes.

Vergeleken met Eosinopteryx brevipenna heeft Aurornis een langere en lagere praemaxilla, een langgerektere opgaande tak onder het neusbeen, een voorrand van het neusgat dat terugwijkt tot het midden van de praemaxilla, een langere voorste tak van het traanbeen, een hogere opgaande tak van het jukbeen richting het postorbitale, dertig staartwervels in plaats van twintig, middelste staartwervels die minder langgerekt zijn ten opzichte van de voorste staartwervels en een minder abrupte overgang tussen beide soorten, een minder robuust eerste kootje van de eerste vinger, een langwerpiger eerste kootje van de derde vinger, een bovenrand van het darmbeen die recht is in plaats van bol, een achterblad van het darmbeen dat groot en rechthoekig is in plaats van laag en spits, een processus obturatorius, een inkeping onder de processus obturatorius op het zitbeen boven een haak aan de onderkant, en een langwerpiger eerste middenvoetsbeen dat niet tot een beensplinter gereduceerd is.

Vergeleken met Xiaotingia zhengi heeft Aurornis een lagere en langwerpiger snuit, een langere achterste tak van het traanbeen, een opperarmbeen dat — in zijn verhouding tot het dijbeen — lichter gebouwd is, een slanker derde middenhandsbeen, een robuuster en in zijaanzicht rechthoekig achterblad van het darmbeen, en een forser zitbeen met een haak aan het uiteinde.

De schedel heeft een lengte van zevenenvijftig millimeter. In de schedel heeft de praemaxilla een opgaande tak die het bovenkaaksbeen van het neusgat uitsluit. Het traanbeen is T-vormig en heeft een lange voorste tak en een vrijwel even lange achterste tak. Het hoofdlichaam van het jukbeen is slanker dan bij Anchiornis. In de kaken staan kleine tandjes. De staart, met een lengte van 265 millimeter, telt ongeveer dertig wervels. Er is een robuust U-vormig vorkbeen. Het opperarmbeen, achtenvijftig millimeter lang, en de middenhandsbeenderen, maximaal 34,5 millimeter lang, zijn relatief korter dan bij Anchiornis en Archaeopteryx. De ellepijp is vrij dun maar de hand is lang, ongeveer acht centimeter. Het darmbeen, 34,8 millimeter lang, heeft een robuust rechthoekig achterblad dat afwijkt van de elegante punt die typisch is voor de Paraves. Het zitbeen heeft een opvallende bouw: het is een kort element dat naar achteren is gebogen; op het buigpunt steekt een bijna even brede processus obturatorius naar beneden die onderaan eindigt in een rechte rand. Het uiteinde van het zitbeen vormt een naar voren gerichte haak, een bovenliggende diepe inkeping tussen haak en processus obturatorius begrenzend. De teenkootjes zijn relatief korter dan bij Anchiornis, een aanwijzing dat het dier niet regelmatig in de bomen verbleef.

Fylogenie[bewerken]

Volgens een diepgaande cladistische analyse uitgevoerd door Cau aan de hand van 992 mogelijke kenmerken, is Aurornis de meest basale bekende soort van de Avialae, onder Anchiornis in de stamboom staand, welke laatste dan geen troodontide is. De Troodontidae zouden de zustergroep zijn van de Avialae, waaronder de vogels, en daar dus nauwer aan verwant zijn dan de Dromaeosauridae. Ook Archaeopteryx zou tot de Avialae behoren — en niet zoals andere analyses kort daarvoor aangaven, tot de Dromaeosauridae — en er zou één enkele oorsprong van de echte vogelvlucht zijn, uitgaande van de gedachte dat Aurornis nog niet tot een klappende vlucht in staat was; een mogelijk vermogen tot vliegen bij Microraptor zou dan een geval zijn van parallelle evolutie.

Literatuur

  • Pascal Godefroit, Andrea Cau, Hu Dong-Yu, François Escuillié, Wu Wenhao & Gareth Dyke (2013). A Jurassic avialan dinosaur from China resolves the early phylogenetic history of birds. Nature . DOI:10.1038/nature12168.