Theropoda
| Theropoda | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Taxonomische indeling | |||||||||||
|
|||||||||||
| Onderorde | |||||||||||
| Theropoda |
|||||||||||
 Afbeeldingen Theropoda
|
|||||||||||
Theropoda op  Wikispecies
|
|||||||||||
|
|||||||||||
De Theropoda, een onderverdeling van de Saurischia, zijn een belangrijke groep van voornamelijk vleesetende tweevoetige dinosauriërs. Men gaat er tegenwoordig van uit dat vogels tot de theropoden behoren.
De naam - de "beestvoeten" - werd voor het eerst gepubliceerd door Othniel Charles Marsh in 1881. Een eerste definitie als klade werd in 1986 door Gauthier gegeven: de groep bestaande uit de vogels en alle Saurischia nauwer verwant aan de vogels dan aan de Sauropodomorpha. In 1998 verving Paul Sereno "vogels" door Neornithes en de Sauropodomorpha door Saltasaurus; in 1999 gebruikte Padian juist Cetiosaurus. In 2004 werd de klade door Holtz exact gedefinieerd als: de groep bevattende de huismus (Passer domesticus) en alle soorten die dichter bij de huismus staan dan bij Cetiosaurus oxonensis (de eerst beschreven sauropode). Sereno, die Cetiosaurus te slecht bekend vindt, gebruikte in 2005 toch weer, maar nu met de volle naam, Saltasaurus loraticus. Onder al deze definities behoren vogels al per definitie tot de theropoden.
De groep ontstond in het Trias; de oudste bekende mogelijke vormen zijn Eoraptor en Herrerasaurus uit het Ladinien.
Een gebruikelijke recente onderverdeling van de Theropoda is de volgende:
| Theropoda | |
De verdere onderverdelingen van Theropoda zijn sterk omstreden; de taxonomie van deze groep wordt de laatste jaren zeer intensief bestudeerd volgens de kladistische methode en de gevonden stambomen veranderen snel, ook door de snelle opeenvolging van nieuwe vondsten uit China.
De afgrenzing ten opzichte van de Sauropodomorpha (de zustergroep binnen de Saurischia) is minder problematisch in die zin dat er simpelweg te weinig relevante vormen bekend zijn om veel twistpunten op te leveren - dit betekent echter anderzijds ook dat de splitsing van de twee groepen nog slecht begrepen wordt.
Qua morfologie vormen de theropoden op zich binnen de dinosauriërs een vrij basale ("primitieve") groep: de eerste dinosauriërs (die dus per definitie zelf nog niet tot de theropoden behoorden) waren vermoedelijk ook tweevoetige vleeseters. Bepaalde groepen binnen de theropoden waren echter sterk gespecialiseerd; het meest extreme voorbeeld vormen natuurlijk de vogels, maar ook de plantenetende vormen zoals de segnosauriërs en de oviraptoren wijken sterk af van de voorouderlijke "grondvorm". Sommige theropoden waren (en zijn) warmbloedig en bevederd en ademden via luchtzakken. We weten echter niet hoe vroeg deze eigenschappen zich ontwikkeld hebben en of andere dinosauriërs ze ook bezaten.
Tot de theropoden behoort de allerkleinste dinosauriër die we kennen: de kolibrie Mellisuga helenae ter grootte van een insect en met een gewicht van 1,8 gram, maar ook een gigant als Spinosaurus die volgens sommige schattingen 30 meter lang en 40 ton zwaar kon worden.
