Conchoraptor

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Conchoraptor
Status: Uitgestorven, als fossiel bekend
Conchoraptor gracilis
Conchoraptor gracilis
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Reptilia (Reptielen)
Superorde: Dinosauria (Dinosauriërs)
Orde: Saurischia
Onderorde: Theropoda
Infraorde: Tetanurae
Familie: Oviraptoridae
Geslacht
Conchoraptor
Barsbold, 1986
Typesoort
Conchoraptor gracilis
Afbeeldingen Conchoraptor op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Reptielen

Conchoraptor is een geslacht van theropode dinosauriërs, behorend tot de groep van de Oviraptorosauria, dat tijdens het late Krijt leefde in het gebied van het huidige Mongolië.

Vondst en naamgeving[bewerken]

In 1971 vond een Pools-Mongoolse paleontologische expeditie bij Hermiin Tsav verschillende skeletten van een oviraptoride. Die werden eerst toegeschreven aan Oviraptor. In 1986 echter benoemde Rinchen Barsbold de aparte typesoort Conchoraptor gracilis. De geslachtsnaam is afgeleid van het Klassiek Griekse konchè, "mossel" en het Latijnse raptor, "rover", omdat Barsbold meende dat oviraptoriden eters van schelpdieren waren. De soortaanduiding betekent "sierlijk" in het Latijn, een verwijzing naar de lichte lichaamsbouw.

Fossielen van Conchoraptor worden soms vervalst; hier een "schedel" gemaakt uit runderbeenderen en kunsthars

Het holotype, IGM 100/20, is in de provincie Bajanhongor gevonden in de Nemegtformatie die dateert uit het late Campanien, ongeveer zeventig miljoen jaar oud. Het bestaat uit een gedeeltelijk skelet met schedel. Drie andere skeletten, IGM 100/21, ZPAL MgD-I/95 en IGM 100/36, werden aan de soort toegewezen. In de kwart eeuw daarna zouden nog eens een twee dozijn exemplaren verwezen of gemeld worden, waaronder IGM 110/19 door Barsbold in 2000; IGM 100/38, IGM 100/39, IGM 100/46, IGM 100/47, ZPAL MgD-I/100, ZPAL MgD-I/106 door Teresa Maryańska in 2002, IGM 110/18 door Lü Junchang in 2004, FPDM-V6232 en FPDM-V6234 door Yoichi Azuma in 2005 en IGM 97/212 door Gregory Erickson in 2009. Het totaal van deze fossielen omvat bijna ieder skeletonderdeel. Desalniettemin is het nog zeer onduidelijk wat precies de kenmerken van Conchoraptor waren. Er is geen gedetailleerde osteologie gepubliceerd. Daarbij doet zich het probleem voor dat een nauwe verwant, "Ingenia" (in 2013 hernoemd tot Ajancingenia), in precies dezelfde lagen gevonden is. Van geen enkel bovengenoemd skelet is de identiteit vastgesteld door een gepubliceerde vergelijking met de kenmerken van het miniem beschreven holotype. De situatie wordt verder gecompliceerd doordat de skeletten wellicht van jonge dieren zijn en dat er een grote schedel in de formatie gevonden is, ZPAL MgD-I/96, met een enorme naar voren stekende kam op de snuit; dit kan de volwassen vorm van Conchoraptor vertegenwoordigen of een geheel nieuw taxon, wat de aard van de verschillende specimina nog onzekerder maakt. Tamelijk veel oviraptoride fossielen uit deze formatie zijn in de commerciële fossielenhandel opgedoken en worden daar blijkbaar willekeurig onder het label "Ingenia" of Conchoraptor verkocht.

Naast de skeletten zijn ook nesten met eieren, sommige met embryo's, aangetroffen. Het is niet duidelijk welke eieren van Conchoraptor zijn en welke van Ajancingenia.

Beschrijving[bewerken]

Een replica in een broedende positie

Het holotype van Conchoraptor is een vrij kleine oviraptoride met een lichaamslengte van ruim een meter en een schedellengte van 99 millimeter. Dat komt overeen met Ajancingenia; een verschil zou zijn dat Conchoraptor lichter gebouwd is. ZPAL MgD-I/96 wijst op een lichaamslengte van anderhalve meter. Zoals alle oviraptoriden was Conchoraptor vermoedelijk warmbloedig en bevederd en bezat een tandeloze schedel met een snavel.

Een jong dier. Het gebogen bot op de borst is het verschoven linkerschouderblad

Net als bij Ajancingenia is er geen hoge kam op de snuit maar is de voorkant van de schedel zelf vrij hoog en steil, met een bol profiel. Het grote neusgat is langwerpig en verticaal georiënteerd. De boventak van het traanbeen loopt vrijwel horizontaal. De oogkas is bijzonder groot.

Het darmbeen is lang en laag met een rechte bovenkant — niet anders dan bij Ajancingenia; sommige exemplaren hebben zeven, andere acht sacrale wervels met lange dunne wervellichamen. De staartbasis is tamelijk dik; dat maakt de staart als geheel spitser dan bij andere oviraptoriden. De lengte van het schaambeen maakte de romp nogal hoog en hoekig, meer dan bij Ajancingenia. De hand is slank met nauwe vrij rechte klauwen. Het onderbeen en de voet zijn relatief lang maar dat kan ook een juveniel kenmerk zijn.

In 2007 publiceerden Martin Kundrát en Jirí Janácek een gedetailleerde studie naar het gehoorvermogen van Conchoraptor waarbij van specimen ZPAL MgD-I/95 een CAT-scan werd uitgevoerd van de schedel. Men concludeerde uit de mate van vergroeiing van de schedelnaden dat het een volwassen exemplaar betrof. Het bleek dat de meeste schedelbeenderen zeer sterk gepneumatiseerd waren, doortrokken van luchtholten; in wezen waren bijna alle botten hol. Bij het oor bevonden zich drie uithollingen, de recessus tympanici, die vroeger als een typisch vogelkenmerk werden beschouwd maar nu voor het eerst ook bij de oviraptoriden vastgesteld waren. Foramina drongen van daaruit de schedelholten binnen en verbonden in feite beide middenoren. Dit zou het gehoor en de richtingsgevoeligheid ervan sterk verbeterd hebben, wat gezien werd als een aanpassing om in de duisternis beter prooien of naderende roofdieren op te kunnen sporen.

Fylogenie[bewerken]

Conchoraptor werd door Barsbold in de Oviraptoridae geplaatst. Philip Currie meende in 2000 dat het meer bepaald een lid van de Oviraptorinae was maar de meeste recente analyses hebben als uitkomst dat Conchoraptor zich in de Ingeniinae bevindt, soms als zustersoort van Khaan.

Literatuur
  • Rinchen Barsbold, 1986, "Raubdinosaurier Oviraptoren". In: Vorobyeva, E. I. (ed.), Herpetologische Untersuchungen in der Mongolischen Volksrepublik. Akademia Nauk SSSR. pp. 210-223
  • Kundrat, M., 2007. Avian-like attributes of a virtual brain model of the oviraptorid theropod Conchoraptor gracilis. Naturwissenschaften 94(6): 499-504. DOI:10.1007/s00114-007-0219-1
  • Kundrat, M. & Janacek, J., 2007. Cranial pneumatization and auditory perceptions of the oviraptorid dinosaur Conchoraptor gracilis (Theropoda, Maniraptora) from the Late Cretaceous of Mongolia. Naturwissenschaften 94(9): 769-778. DOI:10.1007/s00114-007-0258-7