De Tijdmachine

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De Tijdmachine
Oorspronkelijke titel The Time Machine
Auteur(s) Herbert George Wells
Vertaler Lydia Belinfante
Land Groot-Brittannië
Taal Engels (vertaald in het Nederlands)
Onderwerp Tijdreizen
Genre Sciencefiction
Uitgegeven 1895, 1959
ISBN-code 9027409773
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

De Tijdmachine (Engels: The Time Machine) is een sciencefictionroman van de Britse schrijver Herbert George Wells uit 1895. Het boek is driemaal verfilmd, en diende als inspiratiebron voor andere werken.

Geschiedenis[bewerken]

Wells had al eerder het idee voor een verhaal rondom tijdreizen dat hij verwerkte tot het minder bekende The Chronic Argonauts. Hij wilde dit verhaal als basis gebruiken voor een reeks verhalen voor de Pall Mall Gazette maar de uitgever vroeg hem in plaats daarvan rond hetzelfde thema een roman te schrijven.

Het in 1895 gepubliceerde boek presenteert tijd als een vierde dimensie waar de hoofdpersoon met een machine doorheen kan reizen en het reflecteert Wells' socialistische politieke kijk op de wereld. Het boek introduceerde tevens het concept van tijdreizen met behulp van een apparaat dat de gebruiker in staat stelt zelf te bepalen waar hij heen wil. Dit gegeven is later in veel andere media overgenomen.

In de Verenigde Staten, Australië en Canada hoort "the timemachine" inmiddels tot het publiek domein. Dit zal in Europa pas op 1 januari 2017 het geval zijn.

Verhaal[bewerken]

Leeswaarschuwing: Onderstaande tekst bevat details over de inhoud en/of de afloop van het verhaal.

De protagonist van het boek is een niet bij naam genoemde uitvinder/wetenschapper, wonend in Londen. In het boek wordt hij gewoon aangeduid als “de tijdreiziger”. Hij demonstreert zijn vrienden met een model dat er een vierde dimensie bestaat waarlangs men zich door de tijd kan voortbewegen. Hij bouwt een grotere machine gebaseerd op zijn schaalmodel, en vertrekt naar de toekomst.

De tijdreiziger omschrijft zijn reis en ervaringen in de rest van het boek. Hij ziet de evolutie van zijn omgeving naarmate hij verder vooruit reist. Terwijl hij reist, ziet hij zijn omgeving in razendsnel tempo veranderen. Uiteindelijk belandt hij in het jaar 802 701, waar hij een schijnbaar vredelievende samenleving vindt vol blije, simpele mensen die zich de Eloi noemen. Ze zijn ongeveer 1,22 m groot met een roze huid. Ze zijn niet bijster intelligent en spreken in een vreemde taal. Ze werken niet, en leven van een dieet dat louter bestaat uit fruit. Het landschap van wat ooit Londen was is nu een groot soort tuin met nog wat afgebroken gebouwen.

De tijdreiziger wordt door de Eloi ontvangen met nieuwsgierigheid, en totaal geen angst. Het verschil in taal en intelligentie maakt dat de tijdreiziger maar lastig kan communiceren met de Eloi. Hij vermoedt in elk geval dat ze het resultaat zijn van de jarenlange pogingen van de mensheid om de natuur naar haar hand te zetten met technologie, politiek en creativiteit. Toen dit doel was bereikt, zijn de Eloi gedevalueerd. Zonder enige noodzaak voor meer technologie en landbouw zijn de Eloi in tegenstelling tot hun voorouders totaal niet nieuwsgierig naar de wereld. Zonder werk zijn ze tevens fysiek zwak geworden. Hun samenleving kent geen hiërarchie, geen misdaad en geen oorlog. Al met al lijkt het een utopie.

Dan merkt de tijdreiziger dat zijn machine is verdwenen. De Eloi weten van niets. De tijdreiziger brengt noodgedwongen langere tijd door bij de Eloi. In die tijd redt hij een vrouw genaamd Weena van verdrinking, waarna zij hem overal blijft volgen. De tijdreiziger ontdekt dat het utopie van de Eloi toch verre van perfect is. Het blijkt dat de mensheid zich naar twee kanten heeft ontwikkeld in de afgelopen jaren. Aan de ene kant zijn er de Eloi, maar aan de andere kant zijn er de agressieve beestachtige Morlocks. De Morlocks zijn vleeseters die zich voeden met de Eloi. Ze leven ondergronds en verdragen het daglicht niet langer. Zij hebben tevens zijn machine meegenomen.

Na nog meer avonturen en omzwervingen, waarbij de tijdreiziger onder andere de ruïnes van een museum bezoekt en Weena om het leven komt bij een bosbrand, weet de tijdreiziger zijn machine terug te stelen van de Morlocks. In zijn haast om aan de Morlocks te ontkomen reist hij nog verder naar de toekomst, ongeveer 30 miljoen jaar. Daar belandt hij in een aarde die in niets meer lijkt op wat hij kent. De planeet draait niet langer om haar as, waardoor een kant te heet wordt voor leven en de andere kant te koud. Alleen een ras van rode krabachtige wezens leeft nog op de planeet. Vanaf dit punt maakt hij een paar kleine sprongen vooruit in de tijd. Hij ziet de zon uitgroeien tot een rode reus, en dan uitdoven. Tegen deze tijd is al het leven uitgestorven, behalve wat korstmossen en een soort inktvissen ter grootte van een voetbal.

Nu hij dit heeft gezien, gaat de tijdreiziger weer huiswaarts. Hij keert terug naar zijn laboratorium, drie uur nadat hij oorspronkelijk was vertrokken. Daar zet hij rustig al zijn bevindingen op een rij en vertelt hij zijn avonturen aan zijn vrienden. De volgende dag maakt hij zich klaar voor een tweede reis. Ditmaal neemt hij een knapzak en een camera mee. Hij belooft dat hij over een half uur terug zal zijn, maar drie jaar later is de tijdreiziger nog altijd spoorloos. Waar hij nu is, en wat er met hem is gebeurd, blijft een mysterie.

Doordat de tijdreiziger spoorloos verdwenen is, verklaart de schrijver hoe het komt dat de technologie van het tijdreizen thans niet bekend is.

Film- en televisiebewerkingen[bewerken]

De eerste visuele bewerking van het boek was een live-televisie-uitzending op 25 januari 1949 door de BBC. Hierin speelde Russell Napier de tijdreiziger. Er bestaat geen opname meer van deze uitzending.

In 1960 werd het boek voor het eerst verfilmd door regisseur George Pal (die in 1953 reeds een moderne versie had gemaakt van Wells' The War of the Worlds). Deze film is meer een avonturenverhaal dan dat het boek dat is. 33 jaar later werd een combinatie sequel/documentaire gemaakt op deze film getiteld Time Machine: The Journey Back. Deze film werd geregisseerd door Clyde Lucas.

In 1978 verscheen een low budget televisiefilm gebaseerd op het boek.

De recentste verfilming van het boek stamt uit 2002. Hierin speelt Guy Pearce de tijdreiziger, die in de film wel een naam krijgt: Alexander Hartdegen. De film geeft ook een motief voor de tijdreiziger om zijn machine te bouwen: hij wil de dood van zijn vriendin voorkomen. De film werd geregisseerd door Wells’ achterkleinzoon Simon Wells.

Vervolgverhalen door andere auteurs[bewerken]

Wells heeft zelf nooit een vervolg geschreven op de Tijdmachine, maar enkele andere auteurs wel. Een aantal voorbeelden:

  • The Return of the Time Machine door Egon Friedell, uitgebracht in 1972. Draait om een personage dat in verschillende tijden naar de tijdreiziger zoekt.
  • The Hertford Manuscript door Richard Cowper, voor het eerst gepubliceerd in 1976. In dit verhaal wordt gesproken van een manuscript waarin de tijdreizigers activiteiten van na het boek staan. Blijkbaar kwam hij nooit terug omdat zijn machine is verwoest door de Morlocks. Hij ontdekte dit pas tijdens zijn laatste poging een tijdreis te maken, waardoor hij vast kwam te zitten in het Londen van 1665.
  • Morlock Night door K.W. Jeter, voor het eerst gepubliceerd in 1979. Een steampunkroman waarin de Morlocks zelf een tijdmachine bouwen en het Victoriaanse Londen binnenvallen.
  • Time Machine II door George Pal en Joe Morhaim, gepubliceerd in 1981. De tijdreiziger, die in dit verhaal de naam George krijgt, keert met de Eloi Weena terug naar zijn tijd, maar belandt per ongeluk in het Londen van tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ze komen om bij een bombardement, maar hun zoon wordt tijdig gered. Jaren later ontdekt deze zijn vaders machine, en besluit zijn ouders op te gaan zoeken.
  • The Time Ships, door Stephen Baxter, voor het eerst gepubliceerd in 1995. Deze sequel werd officieel goedgekeurd door de Wells estate. Hierin wil de tijdreiziger de Eloi Weena gaan redden van de Morlocks, maar omdat hij zijn vrienden heeft verteld over zijn avonturen heeft hij onbedoeld de geschiedenis veranderd. Derhalve belandt hij in een andere toekomst dan die hij oorspronkelijk had verlaten, waarin de Morlocks een stuk intelligenter zijn. Uiteindelijk belandt hij in een ingewikkeld netwerk van parallelle universa.
  • Het korte verhaal "On the Surface" van Robert J. Sawyer, uitgebracht in 2003. Hierin ontwikkelen de Morlocks een vloot van tijdmachines en gebruiken die om de verre toekomst te veroveren.
  • The Man Who Loved Morlocks en The Trouble With Weena (The Truth about Weena) zijn twee verschillende vervolgen door David J. Lake. In het eerste verhaal ontdekt de tijdreiziger dat hij niet kan afreizen naar een tijdperiode die hij al bezocht heeft, en besluit daarom naar een andere tijd te gaan. In het tweede verhaal wordt hij vergezeld door Wells zelf, en redt hij Weena.
  • Burt Libe schreef twee vervolgen: Beyond the Time Machine en Tangles in Time, waarin de tijdreiziger zich met Weena vestigt in de 33e eeuw.

Andere bewerkingen[bewerken]

Externe links[bewerken]