Europese meerval

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Europese meerval
IUCN-status: Niet bedreigd[1] (2008)
Een 124 cm lang exemplaar.
Een 124 cm lang exemplaar.
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Actinopterygii (Straalvinnigen)
Orde: Siluriformes (Meervalachtigen)
Familie: Siluridae (Meervallen)
Geslacht: Silurus
Soort
Silurus glanis
Burton, 1836
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Vissen

De Europese meerval (Silurus glanis) is een vissoort die behoort tot de beenvissen (Osteichthyes), en wordt ook wel val of visduivel genoemd.

Beschrijving[bewerken]

De meerval is een langgerekte vis met een afgeplatte bek, een vrijwel rolrond lichaam met een dikke buik en een zeer lange staart. De meerval heeft zes baarddraden aan zijn opvallend grote bek: twee zeer lange baarddraden vlak voor en boven de mondhoeken, en twee paar aan de onderzijde van zijn bek waarvan de achterste twee wat meer naar buiten staan. Hij heeft een zeer klein rugvinnetje en een zeer lange aarsvin.

De ogen zijn klein en de huid is onbeschubd. De zijlijn is volledig.

De meerval is doorgaans donkergroen tot zwart aan de bovenzijde en vaak zilverachtig tot wit aan de onderzijde. Het kleurverloop is grillig en vlekkerig. Ook allerlei kleurafwijkingen zoals albino's komen relatief vaak voor.

Soms worden in de dierenhandel rode, gele of roze exemplaren aangeboden. Dit zijn geen bijzondere kleurvormen, zoals ze in de winkel worden aangeprezen, maar simpelweg exemplaren die zijn geïnjecteerd met inkt. Dit is niet goed voor de vis, die de kleur (uiteraard) na enige tijd weer verliest.

Levenswijze[bewerken]

Habitat[bewerken]

De Europese meerval voelt zich het best thuis in rivieren met een wisselend waterpeil, maar ook in grote, diepe meren met ondiepe, uitgestrekte oeverzones kan hij zich prima handhaven. Het dier heeft een voorkeur voor ontoegankelijke, dicht begroeide wateren met een zachte bodem. In de grote rivieren komen meervallen voor in diepe kommen en jagen ze 's nachts op ondiepe plekken. Meervallen zoeken overdag graag een schuilplaats op waaronder ze kunnen schuilen.

Voedsel[bewerken]

Een jonge meerval leeft voornamelijk van ongewervelde diertjes die hij op de bodem vindt, maar ontwikkelt zich al vroeg tot een meesterlijke jager op grotere diersoorten die hij in het water tegenkomt. In begroeide wateren kan de meerval een flinke slachting aanrichten onder het zeeltbestand. In troebele onbegroeide wateren zijn brasem, karper, paling en snoekbaars geliefde prooien. Meervallen jagen ook vaak op watervogels zoals meerkoeten, amfibieën en kleine zoogdieren. Voor de mens is de meerval ongevaarlijk. Vanwege de grootte moet wel opgepast worden bij het vissen op meerval.[2] 's Nachts heeft de meerval veel profijt van zijn zeer goede gehoor. Door middel van een aantal verbonden beenstukjes, het orgaan van Weber, worden geluidstrillingen van de zwemblaas overgebracht naar het middenoor. Ook de baarddraden met tastzin en de smaakzin zijn belangrijk voor het opsporen van prooien. Daarnaast zijn de geur en de zijlijn belangrijk, en tenslotte heeft de meerval ook nog elektroreceptoren[3] waarmee hij prooien kan waarnemen.

Vissers maken gebruik van het goede gehoor van de meerval door het gebruik van het kwakhout. De ploppende geluiden die dit speciaal gevormd stuk hout maakt, trekken de meerval al van grote afstand aan. Vaak wordt ook kunstaas gebruikt dat geluid produceert.

Voortplanting[bewerken]

Meervallen paaien van mei tot juli wanneer de watertemperatuur boven de 18 °C is. Ze zoeken ondiep plantenrijk water op en zetten hun eieren paarsgewijs af in een primitief nest van plantendelen of een ondiepe kuil. De eitjes zijn lichtgroen, kleverig en 3 mm groot. Een wijfje legt tot 30.000 eieren per kg lichaamsgewicht. Het mannetje bewaakt het nest totdat de eitjes uitkomen, wat ongeveer een week duurt.

Groei[bewerken]

Relatie tussen lengte en gewicht bij de Europese meerval

De meerval groeit bijzonder snel. Na de eerste zomer kan de meerval al 500 gram zwaar zijn en ze kunnen al op twee- of driejarige leeftijd bij een gewicht van één of twee kg geslachtsrijp zijn.

De hoogste aangetoonde leeftijd bij een meerval was 80 jaar. Afmetingen van 150 tot 180 cm zijn voor een volwassen exemplaar van ca. 25 jaar onder de juiste leefomstandigheden heel normaal. Sommige exemplaren overschrijden zelfs de twee meter. De grootste betrouwbare meting betreft een exemplaar met een lengte van 278 cm en een massa van 144 kg, gevangen in de Po[4]. De waardes genoemd in oudere literatuur zijn erg onbetrouwbaar vanwege de afwijkende lengte/massa verhoudingen. Tot een lengte van ca. 130 cm is de meerval een betrekkelijk slanke vis, maar daarboven nemen omvang en massa drastisch toe.

Verspreiding[bewerken]

Het oorspronkelijke verspreidingsgebied van de meerval liep vanaf het Aralbekken tot aan Zuid-Zweden, het stroomgebied van de Elbe en de Doubs. In Italië kwam de soort van nature niet voor. In Griekenland komt een iets afwijkende soort voor: de Aristotelesmeerval (Silurus aristotelis), die slechts één paar baarddraden op de kin heeft.

In West-Europa waren tot halverwege de jaren negentig van de 20e eeuw slechts enkele rivieren waar de vis algemeen was, zoals de Saône in Frankrijk, de Po in Italië, de Ebro in Spanje en de Donau en hiermee in verbinding staande rivieren. Vooral op de Franse en Duitse rivieren is deze vissoort tegenwoordig enorm in opkomst. In de voormalige Oostbloklanden is de vis een heel gewone verschijning en de hoofdprooi van veel beroepsvissers.

België[bewerken]

De meervallen in de Maas zijn afkomstig van uitzettingen in Duitsland en van ontsnapte exemplaren uit België. Hier is de meerval ook bekend uit het Schulensmeer.

Begin juli 2009 werd in de Rupelmondse Kreek te Kruibeke een dode meerval van 2,10 m aangetroffen[5].

In augustus 2011 werd op het kanaal Dessel-Turnhout-Schoten een meerval van naar zeggen circa 2,02 m lengte en een massa van meer dan 80 kg gevangen.[6] Ook hier is echter sprake van een afwijkende lengte/massa-verhouding, zodat deze opgave niet erg betrouwbaar lijkt (bij 80 kg zou de lengte rond de 235 cm moeten liggen).

Nederland[bewerken]

In Nederland is de meerval inheems. In Flevoland zijn prehistorische resten van de meerval gevonden. Van oudsher is een geïsoleerde populatie bekend in de Westeinderplassen en de Ringvaart van de Haarlemmermeer. Door de inheemse status van de Nederlandse meerval is het niet toegestaan de soort hier uit te zetten, dit om vermenging met de unieke inheemse populatie te voorkomen.

De laatste jaren zijn meervallen al op allerlei plaatsen waargenomen. Exemplaren in de Flevopolder zijn waarschijnlijk ontsnapte exemplaren uit de voormalige OVB-viskwekerij.

In de grote rivieren lijkt inmiddels een natuurlijke populatie voor te komen, er worden regelmatig meervalletjes van zo'n twintig centimeter gevangen. Sportvissers die min of meer gericht zijn op deze soort vangen op de Waal exemplaren van 90 tot 160 cm groot. Kleinere exemplaren worden ook vaak gezien als bijvangst bij de palingvisserij. Eind 2005 werd uit de Rotterdamse Leuvehaven een dode meerval met een lengte van ca. 1,50 meter opgevist. Het dier is overgebracht naar het Natuurhistorisch Museum te Rotterdam. Verwacht mag worden dat de natuurontwikkeling in het Gelderse Poortproject gunstig zal uitpakken voor de meerval in de grote rivieren. De meervallen in de Waal, heel af en toe te zien bij Nijmegen en vaker in de Nederrijn en de IJssel, zijn hoogstwaarschijnlijk afkomstig van in Duitsland uitgezette dieren.

In september 2008 werd in de vijver van Bennema State in het Friese Hardegarijp een meerval gezien. De vijver staat in verbinding met open water.[7]

In de zomer van 2010 zagen duikers in de Maas bij Roermond tientallen grote meervallen van tussen de één en de twee meter.[8]

Status en bescherming[bewerken]

De meerval valt sinds 1973 in Nederland onder de Natuurbeschermingswet en werd in 2002 opgenomen in de nieuwe Flora- en faunawet. Er mag daarom niet op worden gevist, en evenmin mag hij worden uitgezet. Gevangen exemplaren dienen onmiddellijk in hetzelfde water worden teruggezet. De meerval staat niet op de Nederlandse rode lijst van bedreigde vissoorten. Omdat de Europese meerval bezig is aan een opmars en omdat het Ministerie van LNV de natuurwetgeving wil saneren, zal dit in maart 2012 veranderen. De meerval zal per 1-3-2012 bevist mogen worden waarbij een doorlopende gesloten tijd zal gelden. Elke gevangen vis dient direct te worden teruggezet.

De soort staat op de Rode Lijst van de IUCN als niet bedreigd, beoordelingsjaar 2008.[1]

Sportvisserij[bewerken]

Sportvissers zouden graag zien dat de vis net als andere vissen gekweekt, uitgezet en bevist mag worden, hoewel het creëren van goede migratie- en paaimogelijkheden natuurlijk de voorkeur verdient. In het buitenland wordt er wel veel op meervallen gevist. Populaire rivieren zijn de Ebro, de Saône en de Po.

Voor het vissen op meerval wordt vaak gebruikgemaakt van levend aas, bij voorkeur paling, kroeskarper, giebel of kleine karper. De aasvis wordt meestal met boeien en lood op een vaste plaats verankerd. Andere succesvolle methodes zijn het vissen met vismeelboilies zoals bij de karpervisserij. Vaak wordt de meerval gelokt met een kwakhout dat in het water geslagen wordt en een geluid produceert dat de meerval bijzonder aantrekt. Bij deze visserij worden ook vaak grote bossen dauwpieren als aas gebruikt.

Ook met kunstaas kan goed op meerval worden gevist; pluggen, rubber kunstaas en lepels worden met succes gebruikt. Het gebruik van geluid (ratelpluggen, twee op elkaar bevestigde lepels) kan veel succes opleveren, omdat de meerval erg goed hoort en het gezichtsvermogen beperkt is.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b (en) Europese meerval op de IUCN Red List of Threatened Species.
  2. http://derstandard.at/fs/1246543870335/Waller-Wrestling-im-ungarischen-Fischerteich
  3. Bretschneider F 1974. Electroreceptive properties of Silurus glanis (L.). Experientia (Basel) 30, 1035.
  4. Wood, The Guinness Book of Animal Facts and Feats, Sterling Pub Co Inc (1983), ISBN 978-0-85112-235-9
  5. Brandweer vindt twee meter lange meerval in Dendermondse kreek
  6. De Standaard 25-08-2011
  7. [1] Meerval gezien in vijver Bennema State (Waldnet, 18 september 2008)
  8. [2] Meerval Mania in de Maas (video) (Topvisser Blog, 9 juli 2010)