H.M. van Randwijk

Hendrik Mattheus (Henk) van Randwijk (meestal aangeduid als H.M. van Randwijk) (Gorinchem, 9 november 1909 – Purmerend, 13 mei 1966) was een Nederlandse verzetsman, journalist, schrijver en dichter. Hij was een groot verzetsleider en mede-oprichter van Vrij Nederland en de eerste hoofdredacteur daarvan, ook na de oorlog.

Van Randwijk groeide op in een gereformeerd tuindersgezin met zes kinderen. Hij werkte bij zijn vader in het bedrijf en studeerde voor onderwijzer. In de crisisjaren ontwikkelde hij linkse opvattingen, waardoor hij moeite had een school te vinden - dat lukte door bemiddeling van ds. J.J. Buskes uiteindelijk in de Jordaan in Amsterdam. De ellende van de crisis greep Van Randwijk aan; hierover schreef hij in 1936 het boek Burgers in Nood.

Tweede Wereldoorlog

In de oorlog was Van Randwijk snel betrokken bij de illegaliteit. Zijn schuilnaam was Sjoerd van Vliet. Hij was een van de oprichters van Vrij Nederland en fungeerde als hoofdredacteur. Na de oorlog zou hij ook hoofdredacteur van het blad blijven. In 1942 werd hij door de Duitsers gearresteerd en zes weken lang verhoord; hij ontkende stug en hield vol dat iemand met zijn theologische opvattingen geen verzetsblad kon uitgeven. Hij werd vrijgelaten met de uitroep: "U bent óf onschuldig, óf de grootste leugenaar die er bestaat."

In 1943 leidde de linkse koers van Vrij Nederland tot een schisma. Een groep onder wie Sieuwert Bruins Slot, Gesina van der Molen en Wim Speelman scheidde zich af en ging verder met het protestants-christelijke blad Trouw.

Na 1945

Na de Tweede Wereldoorlog onderscheidde Van Randwijk zich door in Vrij Nederland te pleiten voor onafhankelijkheid van Indonesië. Het kostte het blad veel abonnees. Van Randwijk zag zich in 1948 genoodzaakt af te treden als hoofdredacteur. In de jaren daarna trad hij veel op als commentator, onder andere op de televisie. Als journalist leverde hij bijdragen aan De Groene Amsterdammer. De armoede in de wereld was een belangrijk thema. Door onhandig optreden verloor hij veel steun van eerder verzets- en oorlogsvrienden als Max Nord, Victor van Vriesland, Jan Romein, Anton van Duinkerken en anderen. Als oprichter van de uitgeverij Djambatan was hij geen succes. Deze derde-werelduitgeverij met aanvankelijk vestigingen in Indonesië werd na de Indonesische onafhankelijkheid in Burma gevestigd en begon daar projecten met schoolboeken in het Birmaans. De uitgeverij mislukte eind jaren zestig. Van Randijk genoot echter een groot algemeen aanzien als verzetsleider en werd veel gevraagd voor symnposia en op de ontluikende tv voor discussieprogramma's. Opvallend was zijn deelname aan het zeer succesvolle Vara-forum Welbeschouwd, het eerste tv-forum van Nederland van regisseur Milo Anstadt. In 1960 ging hij weer meewerken aan Vrij Nederland, onder hoofdredacteur Mathieu Smedts. Via Welbeschouwd kwam Van Randwijck in contact met het Algemeen Handelsblad waarvoor hij de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog ging schrijven onder de titel 'In de schaduw van gisteren'. Die bijdragen hield hij vijf jaar vol. Ze werden gebundeld en werden goed verkocht.

Van Randwijck overleed op 56-jarige leeftijd aan een hartaanval. Zijn uitvaart werd geleid door zijn oude verzetsvriend ds Jan Buskes.

Gerard Mulder en Paul Koedijk schreven publiceerden in 1988 een biografie over hem onder de titel H.M. van Randwijk. (ISBN 90-6287-994-2)

Eerbewijzen

Het monument op het Weteringplantsoen

• Van Randwijk werd onderscheiden met de King's Medal for Courage in the Cause of Freedom
• Op het Weteringplantsoen in Amsterdam, tijdens de oorlog een fusilladeplaats waar onder andere op 12 maart 1945 dertig verzetsstrijders werden geëxecuteerd, is een monument opgericht gesierd met de dichtregels van Van Randwijk:

Een volk dat voor tirannen zwicht, zal meer dan lijf en goed verliezen, dan dooft het licht.

• In 1989 is te Leidschendam een verzetsheldenwijk gebouwd. Een van deze straten is vernoemd naar Hendrik van Randwijk.
• In zijn geboorteplaats Gorinchem is een singel naar hem vernoemd.

Bibliografie

• Op verbeurd gebied (dichtbundel, debuut 1934)
• Burgers in nood (roman, 1936)
• Een zoon begraaft zijn vader (roman, 1938)
• Celdroom (gedicht, 1943) (illegaal verschenen)
• In de schaduw van gisteren (nagelaten, 1967)

Externe links

• Biografieën, werken en teksten bij de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (dbnl)
• Biografisch Woordenboek van Nederland - biografie
• Pim de Bie: Biografie met foto van graf