Hik

Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht. Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.

De hik (Latijn: singultus: op adem komen na schokkerige ademhaling door verdriet) is een periodiek optredende spontane onwillekeurige samentrekking van het middenrif tijdens inademing, gevolgd door het plots sluiten van het strotklepje wat een kenmerkend geluid veroorzaakt. Deze samentrekkingen volgen elkaar op met een interval van een of meerdere seconden. De hik is niet ritmisch, de frequentie varieert van 2 tot 60 keer per minuut. Het verschijnsel komt veel voor en is onaangenaam, maar meestal onschuldig en van korte duur. De hik is genoemd naar de klank die erbij ontstaat. Vergelijkbare namen heeft het verschijnsel onder andere in het Deens en het Noors ("hikke"), in het Engels ("hiccup") en in het Turks ("hıçkırık").

Oorzaken

Onderzoekers van de Universiteit van Calgary stellen voor dat de hik een evolutionair overblijfsel is van onze vroegere amfibie-ademhaling; amfibieën als kikkers slikken lucht en water via een simpele motorreflex vergelijkbaar met onze hik. Bovendien blijken de zenuwbanen die de hik mogelijk maken al in de vroeg-embriotische fase aanwezig te zijn, al voor de zenuwbanen die de normale ademhaling reguleren. De hik is dan een antecedent van de ingewikkelde longademhaling. Bij foetussen is de hik een normaal verschijnsel, en komt voor vanaf de 8e week van de zwangerschap. Naarmate de longen van de baby rijpen, neemt het hikken af. Te vroeg geboren baby's hikken relatief meer, tot zo'n 2,5% van de tijd, doordat hun longen bij de geboorte minder ontwikkeld zijn dan die van een voldragen pasgeborene. Twee belangrijke zenuwen die bij de hik zijn betrokken, zijn de nervus vagus en nervus phrenicus. Een aantal behandelmethodes is erop gericht de irritatie van deze zenuwen te onderbreken.

De hik kan ook worden beschouwd als een myoclonus van het middenrif en de tussenribspieren, gevolgd door sluiting van de glottis (stemapparaat).

Kortdurende hik

Duurt meestal maar een paar minuten. Uitlokkende factoren:

• Sterke vulling van de maag (koolzuurhoudende drank of te snel eten)
• Plotselinge temperatuursverandering
• Roken
• Onrust
• Alcohol
• Lachstuipen

Chronische hik

Indien de hik langer dan 48 uur aanhoudt, of vaak terugkomt spreekt men van chronische hik. Dit komt vaker voor bij mannen dan bij vrouwen. Chronische hik is niet alleen hinderlijk, maar ook een bedreiging voor de gezondheid: eetstoornissen, slapeloosheid, gewichtsverlies, uitputting, zure oprispingen (risico van verslikken met zure maaginhoud) en hartritmestoornissen. Oorzaken:

• Longaandoeningen (onder andere longontsteking en longkanker)
• Hartaandoeningen (onder andere na een hartinfarct)
• Buikaandoeningen (onder andere maagkanker, buikvliesontsteking en gastritis)
• Hersenaandoeningen (onder andere hersenletsel en neoplasme)
• Uremie
• Hyponatriëmie
• Roken
• Alcohol
• Ziekte van Addison

Behandeling

• Chloorpromazine. Nadelen verbonden aan het gebruik van chloorpromazine zijn sufheid, emotionele vervlakking en bewegingsstoornissen (extrapiramidale symptomen). Het is sinds 2008 slechts als apotheekbereiding te krijgen, daarvoor was het in tabletvorm en als injectie onder de handelsnaam Largactil verkrijgbaar.
• Baclofen, middel tegen spasticiteit, een GABA-B agonist.
• Antipsychotica, met name haloperidol (Haldol) (niet-geregistreerd gebruik).
• Anti-epileptica zoals carbamazepine, fenytoine en gabapentine, in verband met de myoclonische component van de hik (niet-geregistreerd gebruik).

Alternatieven, als geneesmiddelen niet helpen:

• Braken
• Hypnotherapie
• Psychotherapie
• Acupunctuur

Als niets heeft geholpen, kan men een chirurgische blokkade van de nervus phrenicus overwegen. Deze ingreep kan leiden tot ademhalingsmoeilijkheden.

Zelfhulp

Een aantal van deze “huismiddeltjes” wordt ook in de medische literatuur genoemd, maar systematisch onderzoek ernaar is niet verricht. Bij chronische hik helpen ze meestal niet.

Onderbreken van het ademritme

• Adem inhouden (eventueel tijdens het drinken van een kleine hoeveelheid water)
• Boeren (cola werkt hiertoe erg goed)
• (Laten) schrikken
• Ademen in een zak
• De valsalva-manoeuvre: met mond en neus dicht proberen uit te ademen (gebeurt automatisch bij het tillen van iets dat bijzonder zwaar is)
• Een 50-tal meter spurten (sprinten) of een tijdje hardlopen
• Ontspannen en een aantal malen diep ademhalen
• Met hoofd omlaag kleine slokjes drinken

Irriteren van neuskeelholte en huig

• Aan de tong trekken
• De huig met een lepel omhoog duwen
• IJs eten of met ijswater gorgelen

Irriteren van de nervus vagus

• Druk uitoefenen op het gebied boven de oogkassen
• Masseren van de sinus caroticus (dit wordt sterk afgeraden)
• ”Dabben” in de uit- of inwendige gehoorgang

Bijzondere technieken

Francis M. Fesmire verhielp een geval van hardnekkige hik. Hij stimuleerde de nervus vagus door massage van de anus. Fesmire ontving hiervoor in 2006 de Ig Nobelprijs.

Ook het orgasme is beschreven als methode om de hik te laten stoppen.

Overige

• Een schijfje citroen opeten en de hik is zo over
• Heel simpel hard nadenken (bijvoorbeeld "wat heb ik gisterenmiddag gegeten ?", "wat heb ik eergisterenmiddag gegeten ?", denk aan een paard, hond, enz...)
• Druk uitoefenen op de buik (vooroverliggend met kussen onder de buik, of tegen tafel leunend)
• Rustig, regelmatig ademhalen; in door de neus, uit door de mond
• De oren dichtdrukken, door links en rechts op de tragus te duwen, en tegelijk door een rietje een glas water leeg drinken. Deze methode wordt aanbevolen door Ten Holter (zie literatuur)
• Veel praten
• Een klontje suiker in azijn drenken en erop zuigen
• Kleine slokjes water nemen
• Een papieren zakdoekje op een puntje draaien en daarmee in de neus kietelen, hierdoor gaat men niezen en stopt de hik
• Koffielepel poedersuiker opeten
• Een glas water drinken terwijl je met je hoofd naar beneden hangt
• Pindakaas eten
• Drie keer achter elkaar je neus snuiten en tegelijkertijd op een dropje zuigen

Literatuur

• Ten Holter, JB: De hik. Nederlands Tijdschrift Geneeskunde. 2005;149:2659-62.

Bronnen, noten en/of referenties