Hulthemse handschrift

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Het Hulthemse handschrift - beter is de nu gangbare naam: het Handschrift-Van Hulthem[1] is een van de drie belangrijkste bewaard gebleven verzamelhandschriften met wereldlijke Middelnederlandse literatuur; de andere twee zijn het Comburgse handschrift en het Gruuthuse-handschrift.

Eigendomsgeschiedenis[bewerken]

Het Hulthemse handschrift (ook wel Handschrift-Van Hulthem) is genoemd naar één van de voormalige bezitters ervan, de Gentse verzamelaar Karel van Hulthem (1764 - 1832). Daarvoor was het eigendom van de Brusselse notaris Jan Baptist Nuewens en vervolgens van zijn zoon Antoon Jozef Nuewens (1736 - 1813).

In 1811 kocht Van Hulthem het handschrift voor een gering bedrag (5,5 frank) aan op een veiling. Toen de Belgische staat diens verzameling aankocht kwam het handschrift terecht in de Koninklijke Bibliotheek te Brussel.

Ontstaansgeschiedenis[bewerken]

Het handschrift stamt uit het hertogdom Brabant en werd vermoedelijk tussen 1405 en 1408 vervaardigd door dezelfde kopiist als afschrift van een in opdracht van de edelman Willem van den Heetvelde aangelegde verzameling. Het geheel biedt een overzicht van nagenoeg alle tekstsoorten van de 14e eeuw en verraden een grote betrokkenheid op het Brusselse stedelijk leven. De edelman Van den Heetvelde had immers stedelijke ambities als heer van Koekelberg nabij Brussel, gericht op zaken en bestuur als poorter, schepen en overdeken van de boogschutters.

Inhoud, vorm en functie van dit verzamelhandschrift[bewerken]

Inhoud[bewerken]

Het verzamelhandschrift bevat epische, lyrische, dramatische en didactische dichtkunst en vormt daarom een ware schatkamer van de Nederlandse literatuur uit de 13e en 14e eeuw. De uiterste diversiteit aan inhoud geeft het geheel het uitzicht van een gevuld pakhuis. Het geheel is voorzien van twee losse passe-partout prologen die een dermate algemeen karakter dragen in de sfeer van lering en vermaak dat ze werkelijk voor elke denkbare tekst kunnen geplaatst worden inclusief toneelstukken. De kopiist putte uit verschillende kleinschalige leggers waardoor binnen de willekeurige orde het handschrift een zekere concentratie naar genre en thema vertoont zoals een aantal teksten over Troje, wat dierfabels en een vrij samenhangende groep abele spelen en kluchten.

In het handschrift zijn vermaarde werken te vinden als de abele spelen Esmoreit, Gloriant, Lanseloet van Denemerken en Vanden Winter ende vanden Somer. Verder zijn er de sotternieën Lippijn, De buskenblaser, Drie daghe here, Truwanten, Die Hexe en Rubben.

Verder bevat het handschrift onder andere Van sente Brandaen (De reis van Sint Brandaan), Dboec vanden houte, Tpaerlement van Troyen, De borchgravinne van Vergi, Theophilus, de Marialegende Beatrijs en het gedicht De mantel. Omdat de abele spelen vaak samen werden opgevoerd met een sotternie, en er vier abele spelen en zes sotternieën zijn, vermoedt men dat er twee abele spelen verloren zijn gegaan.

Vorm[bewerken]

De uitvoering oogt als geheel eerder armtierig en maakt een zakelijke indruk. De handschriften waren duidelijk niet bedoeld als pronkstuk van het familiefortuin. Het totale product bevat 221 afzonderlijke teksten opgeslagen in 37 386 regels in twee kolommen bij elkaar geschreven. Enkele bladen zijn beschadigd en een aantal als verloren te beschouwen. Onderaan elke tekst is aangegeven hoeveel regels de tekst bevat, bedoeld als prijskaartje omdat de kopiist toen zijn rekening presenteerde per geleverde tekstregel.

Functie[bewerken]

Professor Pleij uit in zijn publicatie het vermoeden dat Van Heetvelde (of zijn vrouw) deze tekstverzameling hanteerde als een compendium of een soort familieboek, vol materiaal en repertoire dat men bij verschillende (familiale) gelegenheden kon aanwenden door eruit voor te lezen, of door eruit voor te dragen of inspiratie bood voor een toneelspel. Dit soort gebruik van verzamelhandschriften als familieboek lijkt in die tijd meer voor te komen.

Noten

  1. Brussel, Koninklijke Bibliotheek Albert I, hs. 15.589-623

Bibliografie

Externe links