Luikse Revolutie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Luikse Revolutie
Datum 18 augustus 1789 – 12 februari 1791
januari 1792 – 1 oktober 1975
Locatie Prinsbisdom Luik
Resultaat Stichting van de Luikse Republiek; terugkeer naar het prinsbisdom; annexatie door Frankrijk
Strijdende partijen
LuikVlag.svg Luikse revolutionairen
Gesteund door:
Flag of the Brabantine Revolution.svg Brabantse rebellen (1789–1790)
LuikVlag.svg Luikse Republiek (1789–1791)
Flag of France.svg Frankrijk (1792–1795)
Wapen Prinsbisdom Luik.png Prinsbisdom Luik
Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg Heilige Roomse Rijk
Commandanten
LuikVlag.svg Jean-Remy de Chestret
LuikVlag.svg Jacques-Joseph Fabry[1]
LuikVlag.svg Jean-Nicolas Bassenge
Wapen Prinsbisdom Luik.png Cesar van Hoensbroeck
Wapen Prinsbisdom Luik.png François de Méan

De Luikse Omwenteling of de Luikse Revolutie (17891795) is de laatste periode in de geschiedenis van het prinsbisdom Luik.

Sommigen[bron?] stellen dit begrip gelijk met de woelige periode waarin de prins-bisschop afwezig was, tussen zijn vlucht in de nacht van 26 op 27 augustus 1789 en zijn terugkeer op 12 februari 1791. In dat geval liep de Luikse Omwenteling zowat gelijk met de -eveneens mislukte- Brabantse Omwenteling in de omringende Oostenrijkse Nederlanden.
Anderen[bron?] zien de Luikse Revolutie als een spiegel of zelfs als een deel van de Franse Revolutie, die ook in 1789 begon. In dat geval gaat de Revolutie na de terugkeer van de prins-bisschop verder met de intrede van Franse troepen, een eerste keer in 1792 en een tweede keer in 1794, en eindigde met het opheffen van het prinsbisdom en het opgaan ervan in drie Franse departementen. Tijdens deze fase nam de Revolutie extreme vormen aan, die zich bijvoorbeeld uitten in de afbraak van de Sint-Lambertuskathedraal.

1789–1791: eigenlijke Luikse Omwenteling[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Luikse Republiek voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Na het overlijden van de hervormingsgezinde Franciscus Karel de Velbrück in 1784 was de eerder behoudsgezinde Cesar van Hoensbroeck tot prins-bisschop gekozen. De sfeer over diens bestuur werd kritischer, zoals trouwens ook in de Zuidelijke Nederlanden en in de Verenigde Provinciën. Vanuit Frankrijk bereikten berichten over de inname van de Bastille het land van Luik. Op 18 augustus 1789 trok een groep burgers en werklieden uit Luik en Verviers naar de regeringsgebouwen. De prins-bisschop werd gedwongen het reglement van 1684, dat hem toeliet edicten uit te vaardigen, in te trekken en de aanstelling van nieuwe magistraten te bevestigen. De week daarop vluchtte hij naar Trier. Op 31 augustus vergaderden de staten om de Omwenteling te bekrachtigen. De prins werd verzocht terug te keren onder de nieuwe constitutie, maar verkoos dat niet te doen. De discussies tussen de verschillende standen konden beginnen.

Ook de internationale toestand was gespannen: binnen het Heilige Roomse Rijk, waar Luik nog een deel van was, verkeerden de grote staten Pruisen en Oostenrijk op voet van oorlog. Op 24 november 1789 bezette een Pruisisch garnizoen de stad en beschermde daarmee feitelijk zowel de Brabantse als de Luikse Revolutie tegen de Oostenrijkers. Maar de Luikse en vooral ook de Franse Revolutie radicaliseerden en brachten de Pruisen en de Oostenrijkers tot het verdrag van Reichenbach (27 juli 1790). Oostenrijk herstelde de oude macht in de eigen Zuidelijke Nederlanden en in Luik. De prins-bisschop keerde op 12 februari 1791 terug toen zijn macht veilig en wel hersteld was.

1792–1795: Frans-Oostenrijkse strijdperk[bewerken]

In januari 1792 werd in Parijs een Comité général des Belges et Liégeois Unis (Verenigde Nederlanders en Luikenaars) opgericht, dat een onafhankelijke republiek naar Frans model nastreefde.[2] Hoensbroeck overleed op 4 juni 1792 en werd op 16 augustus 1792 opgevolgd door François de Méan. Drie maanden later versloegen de Franse troepen bij Jemappes de Oostenrijkers en stonden op 28 november 1792 in Luik. De prins-bisschop vluchtte. De Luikse revolutionaire comités geraakten er niet uit of ze bij Nederland (België) of bij Frankrijk wilden horen.[bron?] Op 5 maart 1793 heroverden Oostenrijkse troepen de stad en de prins-bisschop keerde op 21 maart 1793 terug naar Luik, gesteund door een Oostenrijkse zege drie dagen later. Enkele collaborateurs met het Franse bewind werden terechtgesteld. Vanaf juni 1794 waren de Franse legers weer aan de winnende hand en op 24 juli 1794 moest de prins van Luik opnieuw vluchten voor de Fransen die op 26 juli de stad binnentrokken. Ook de belangrijkste industriëlen van Verviers namen het zekere voor het onzekere en vluchtten de Rijn over. De Franse bezetters lieten oude revolutionaire plannen om de Sint-Lambertuskathedraal af te breken uitvoeren. Het prinsbisdom Luik verdween op 31 augustus 1795; het ging op in de departementen van de Ourthe, van de Nedermaas en van Samber en Maas, die op 1 oktober 1795 definitief door de Eerste Franse Republiek werden geannexeerd.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Encarta-encyclopedie Winkler Prins (1993–2002) s.v. "Fabry, Jacques Joseph". Microsoft Corporation/Het Spectrum.
  2. Comité der vereenigde Nederlanders en Luykenaers, Vertooning aen de Nederlandsche en Luyksche volkeren, van wegens en uyt den naem van 't vereenigd Comité der beyde Natien (Parijs 1792).