Andromedanevel

Andromedanevel
Mozaïekfoto van de Andromedanevel in ultraviolet licht. Dichtbij ultraviolet in rood en ver ultraviolet in blauw.
Type	Sterrenstelsel (Sb)
Messierobject	M31
New General Catalogue	NGC 224
Fysische gegevens
Diameter	250.000 lichtjaar
Afmeting	178 x 63'
Massa	Excl. halo: 300-400 miljard zonnemassa's Incl. halo: 1,2 biljoen zonnemassa's
Waarnemingsgegevens
Standaardepoche	J2000
Rechte klimming	0u42m42s
Declinatie	+41° 16'
Sterrenbeeld	Andromeda
Afstand	2,4 ~ 2,9 miljoen lichtjaar
Portaal    Astronomie

De Andromedanevel (M31) is een sterrenstelsel met een spiraalvormige structuur, in het sterrenbeeld Andromeda. Het stelsel heeft dezelfde vorm als de Melkweg, maar is wel een stuk groter. De afstand wordt geschat tussen 2,4 en 2,9 miljoen lichtjaar, de diameter op ca. 250 000 lichtjaar. De massa wordt geschat op 300 tot 400 miljard zonsmassa's, de totale massa inclusief de halo op 1,2 biljoen zonsmassa's. Vergeleken met de laatste schattingen van de totale massa van ons eigen melkwegstelsel, die 1,9 biljoen zonsmassa's bedraagt, zou dus M31 wat lichter zijn, en veel minder dicht. Samen met het Melkwegstelsel en een aantal kleinere sterrenstelsels vormt het de Lokale Groep.

De opbouw is als bij de Melkweg: in de spiraalarm vinden we lichtende nevels en stofwolken. De sterbevolking is die van groep I en vormt met de gasmassa's de spiralen en geeft 90 % van het licht van het hele stelsel. Zelfs op de foto's van de Haletelescoop zijn alleen de reuzensterren te onderscheiden. Door verschillende foto's onderling te vergelijken vindt men veranderlijke sterren, onder andere de Cepheïden. Verder ziet men een groot aantal bolvormige sterrenhopen, die bij dit stelsel horen. De kern is zeer transparant, hier is dus geen stof aanwezig. Waarnemingen met de Hubble-ruimtetelescoop suggereren een dubbele kern, wat het gevolg zou kunnen zijn van een botsing met een ander melkwegstelsel in de vroege geschiedenis van de lokale groep.

Fotografisch heeft men in M31 een groot aantal novae ontdekt en men heeft het aantal nova-uitbarstingen voor het gehele stelsel geschat op 26 per jaar. M31 bezit twee satellietsystemen, voorbeelden van elliptische sterrenstelsels: NGC 221 of M32 en NGC 205 of M110. De heldere vlek in de spiraalarm linksboven op de foto is ooit door William Herschel aangezien voor een aparte nevel, en heeft daarom een eigen aanduiding gekregen, NGC 206.

De Andromedanevel is (behalve de Melkweg) het enige sterrenstelsel, en daarmee ook het verste object, dat onder gunstige omstandigheden met het blote oog gezien kan worden. Hij is een stuk groter dan de volle maan, maar veel lichtzwakker. Door de lichtvervuiling in de grote steden is hij daar niet of nauwelijks zichtbaar. Met een verrekijker of kleine telescoop is hij goed te zien. Om de helderste bolhoop, G1, te kunnen zien is een redelijk grote amateurtelescoop met een diameter van 25 cm nodig.

In 1923 toonde Edwin Hubble aan dat de Andromedanevel geen stofwolk of ander object is binnen de Melkweg, maar een apart sterrenstelsel. Voor die tijd was er twijfel over de ware aard van de "spiraalnevels" en nam men aan dat de Melkweg het enige sterrenstelsel in het heelal was en dat de spiraalnevels objecten hierbinnen waren. Binnen 4,5 miljard jaar is een botsing met onze melkweg en die van de Andromedanevel mogelijk.

Zie ook

• Lijst van Messierobjecten

Externe links

• gedetailleerde foto van Andromedastelsel (Astronomy picture of the day 26 november 2006)
• Andromedastelsel in infrarood (Astronomy picture of the day 20 oktober 2005)
• Schijnbare grootte van de Andromedanevel in vergelijking met de maan (Astronomy picture of the day 28 december 2006)
• Composietbeeld in infrarood- en Röntgenstraling. (Astronomy picture of the day 20 januari 2011) Dit beeld onthult de voormalige en toekomstige sterren in de Andromedanevel.

Bronnen

• SEDS database over M31

Messierobject

Mediabestanden

Zie de categorie Andromeda Galaxy van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.